Η Εκκλησία τιμά ακόμη τον Νεοϊερομάρτυρα Μάξιμο Σάντοβιτς, τη Νεομάρτυρα Λυγερή τη Χιοπολίτισσα και πλήθος μαρτύρων
Σήμερα, Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου, γιορτάζουν ο Βίβος, η Βιβή, ο Ευδόξιος, ο Ευδόξης και η Δόξης.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία ανακαλεί στη μνήμη της το περίφημο «εν Χώναις θαύμα» του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, μία από τις πλέον γνωστές διηγήσεις της εκκλησιαστικής παράδοσης για την προστασία ενός ιερού τόπου. Την ίδια ημέρα τιμώνται ο Νεοϊερομάρτυρας Μάξιμος Σάντοβιτς, ο οποίος μαρτύρησε στις αρχές του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, και η Νεομάρτυς Λυγερή η Χιοπολίτις, που συνδέθηκε με τα δραματικά γεγονότα της Χίου το 1822.
Το «εν Χώναις θαύμα» του Αρχαγγέλου Μιχαήλ
Σύμφωνα με το Συναξάρι, κοντά στις Κολοσσές της Φρυγίας, στη Μικρά Ασία, υπήρχε πηγή της οποίας το νερό θεωρούνταν θαυματουργό. Η παράδοση αναφέρει ότι ένας άνδρας, ευγνώμων για τη θεραπεία της κωφάλαλης κόρης του, έκτισε δίπλα στην πηγή ναό προς τιμήν του Αρχαγγέλου Μιχαήλ.
Στον ναό εγκαταστάθηκε ως νεωκόρος ο ευσεβής Άρχιππος. Για δεκαετίες έζησε με άσκηση και προσευχή, υπηρετώντας το προσκύνημα και κηρύττοντας τη χριστιανική πίστη. Η παρουσία του και η φήμη των θεραπειών που συνδέονταν με την πηγή προκάλεσαν, κατά την εκκλησιαστική διήγηση, την εχθρότητα ειδωλολατρών της περιοχής.
Για να καταστρέψουν τον ναό, εξέτρεψαν τα νερά δύο ποταμών προς την κοιλάδα όπου βρισκόταν το ιερό. Ο Άρχιππος, βλέποντας τον κίνδυνο, δεν εγκατέλειψε τον χώρο. Παρέμεινε στον ναό και προσευχήθηκε, ενώ τα ορμητικά νερά πλησίαζαν.
Τότε, σύμφωνα με την παράδοση, εμφανίστηκε ο Αρχάγγελος Μιχαήλ, χτύπησε τον βράχο με το δόρυ του και άνοιξε βαθύ χάσμα. Τα νερά οδηγήθηκαν μέσα στο άνοιγμα και ο ναός σώθηκε από την καταστροφή. Από το γεγονός αυτό έμεινε η ονομασία «Χώναι», καθώς τα νερά χωνεύτηκαν μέσα στη γη. Η περιοχή ταυτίζεται με το σημερινό Χονάζ της Τουρκίας.
Η εορτή δεν αποτελεί απλώς ανάμνηση ενός θαυμαστού περιστατικού. Στην εκκλησιαστική συνείδηση συμβολίζει τη δύναμη της πίστης απέναντι στον φόβο και την προστασία που προσφέρει ο Αρχάγγελος Μιχαήλ σε όσους προστρέχουν σε αυτόν.
Ο Νεοϊερομάρτυρας Μάξιμος Σάντοβιτς
Ο Μάξιμος Σάντοβιτς γεννήθηκε το 1886 στο χωριό Ζντίνια της Καρπαθορωσίας, περιοχή που τότε ανήκε στην Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία και σήμερα βρίσκεται στην Πολωνία. Προερχόταν από οικογένεια Ελληνοκαθολικών και από νεαρή ηλικία επιθυμούσε να αφιερωθεί στην ιεροσύνη.
Αρχικά εισήλθε σε ουνιτικό μοναστήρι, όμως αργότερα στράφηκε στην Ορθοδοξία. Μετέβη στη Λαύρα του Ποτσάεφ και στη συνέχεια φοίτησε στο Ορθόδοξο Σεμινάριο του Ζιτόμιρ. Ολοκλήρωσε τις σπουδές του το 1911, παντρεύτηκε την Πελαγία Γκριγκοριούκ, χειροτονήθηκε ιερέας και επέστρεψε για να διακονήσει κοινότητες των Λέμκων στα Καρπάθια.
Η ιεραποστολική δράση του αντιμετωπίστηκε με καχυποψία από τις αυστριακές αρχές, οι οποίες συνέδεαν τότε την Ορθοδοξία με τη ρωσική επιρροή. Συνελήφθη το 1912 και κρατήθηκε επί δύο χρόνια στο Λβοφ με την κατηγορία της κατασκοπείας. Στη δίκη που ακολούθησε αθωώθηκε λόγω έλλειψης αποδεικτικών στοιχείων και επέστρεψε στην ενορία του.
Με την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου οι διώξεις εναντίον Ορθοδόξων της περιοχής εντάθηκαν. Ο πατήρ Μάξιμος συνελήφθη ξανά και στις 6 Σεπτεμβρίου 1914 —24 Αυγούστου με το παλαιό ημερολόγιο— εκτελέστηκε χωρίς δίκη στην αυλή της φυλακής του Γκορλίτσε. Η παράδοση διασώζει ως τελευταία λόγια του τη διακήρυξη της αφοσίωσής του στην Ορθοδοξία.
Η σύζυγός του, η οποία ήταν έγκυος, οδηγήθηκε στο στρατόπεδο Τάλερχοφ και εκεί γέννησε τον γιο τους, που πήρε το όνομα Μάξιμος και αργότερα έγινε επίσης ιερέας. Το 1994 η Ορθόδοξη Εκκλησία της Πολωνίας κατέταξε επίσημα τον Μάξιμο Σάντοβιτς στο αγιολόγιο ως ιερομάρτυρα και πρωτομάρτυρα των Λέμκων.
Η Νεομάρτυς Λυγερή η Χιοπολίτις
Η Αγία Λυγερή γεννήθηκε στις αρχές του 19ου αιώνα στον Ανάβατο της Χίου και μεγάλωσε μέσα σε οικογένεια απλών και ευσεβών χριστιανών. Η ζωή της τοποθετείται στην ταραγμένη περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης και της Σφαγής της Χίου.
Κατά την παράδοση, η νεαρή Λυγερή είχε προσελκύσει το ενδιαφέρον Τούρκου αξιωματούχου, αλλά αρνήθηκε να εγκαταλείψει την πίστη της και να ενδώσει στις πιέσεις του. Στις 6 Σεπτεμβρίου 1822, ημέρα κατά την οποία στον Ανάβατο τιμούσαν το θαύμα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, ένοπλοι έφτασαν στο χωριό και την άρπαξαν βίαια.
Η Λυγερή αντιστάθηκε στην προσπάθεια να την οδηγήσουν στον αξιωματούχο και θανατώθηκε. Η Εκκλησία την τιμά ως Νεομάρτυρα και ως σύμβολο ακλόνητης πίστης, ελευθερίας της συνείδησης και υπεράσπισης της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Ποιοι άλλοι Άγιοι τιμώνται σήμερα
Στις 6 Σεπτεμβρίου τιμάται ακόμη η μνήμη των μαρτύρων Ρωμύλου, Ευδοξίου, Ζήνωνος και Μακαρίου, καθώς και των 1.104 στρατιωτών που μαρτύρησαν μαζί τους.
Η Εκκλησία μνημονεύει επίσης τους ιεροδιακόνους Φαύστο και Βίβο, τον αναγνώστη Διονύσιο, τον Κυριακό, τον Ανδρόνικο τον στρατιώτη, τον Θεόκτιστο τον ναύκληρο, τον Μακάριο τον πολιτικό, τον Ανδρέα τον κουρέα, τον Σαραπάβωνα τον βουλευτή, τον Κυριακό τον δημότη, τις παρθένες Ανδροπελαγία και Θέκλα, καθώς και την Καλοδότη την κυοφορούσα.
Η 6η Σεπτεμβρίου ενώνει έτσι τρεις διαφορετικές εποχές της εκκλησιαστικής μνήμης: την παράδοση των πρώτων χριστιανικών αιώνων στη Φρυγία, το μαρτύριο στη Χίο της Επανάστασης και τις διώξεις των Ορθοδόξων στην Κεντρική Ευρώπη κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.