Χαμηλές επιδόσεις σε μαθηματικά, ανάγνωση και φυσικές επιστήμες – Η μεγάλη υποχώρηση στην κατανόηση κειμένου και τα ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα της εκπαιδευτικής πολιτικής.
Το ελληνικό σχολείο βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα πρόβλημα που δεν αντιμετωπίζεται με αισιόδοξες διατυπώσεις: μεγάλο μέρος των 15χρονων δυσκολεύεται να χρησιμοποιήσει τη γνώση στην πράξη. Τα αποτελέσματα του PISA 2025 επαναφέρουν στο προσκήνιο τα μαθησιακά ελλείμματα και θέτουν την εκπαιδευτική πολιτική μπροστά σε ένα συγκεκριμένο ερώτημα: ποια παρέμβαση θα βοηθήσει εγκαίρως τα παιδιά που μένουν πίσω;
Τα πρώτα αποτελέσματα της έρευνας δημοσιοποιήθηκαν στις 8 Σεπτεμβρίου 2026. Η αξιολόγηση αφορά 15χρονους και εξετάζει την εφαρμογή γνώσεων σε προβλήματα και καταστάσεις της πραγματικής ζωής. Στον τελευταίο κύκλο συμμετείχαν περισσότεροι από 760.000 μαθητές από 91 χώρες και οικονομίες.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Απόστολου Λακασά στην «Καθημερινή», η ελληνική συμμετοχή περιλάμβανε 6.858 μαθητές από 229 σχολεία. Η εικόνα που περιγράφεται είναι περίπου ένας στους δύο κάτω από το βασικό επίπεδο στα μαθηματικά και περίπου τέσσερις στους δέκα στην ανάγνωση και στις φυσικές επιστήμες. Χρειάζεται, όμως, προσοχή: η κατάταξη κάτω από ένα επίπεδο επάρκειας δεν ισοδυναμεί με διάγνωση ότι κάθε μαθητής αυτής της κατηγορίας αδυνατεί να εκτελέσει οποιαδήποτε απλή πράξη ή να καταλάβει οποιοδήποτε κείμενο. Το δημοσίευμα της «Καθημερινής»
Η ανάγνωση καταγράφει τη μεγαλύτερη υποχώρηση
Οι βαθμολογίες δείχνουν ότι η Ελλάδα παραμένει χαμηλότερα από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ σε όλα τα παρακάτω πεδία:
| Πεδίο αξιολόγησης | Ελλάδα 2025 | Μέσος όρος ΟΟΣΑ 2025 | Μεταβολή Ελλάδας από το 2022 |
|---|---|---|---|
| Φυσικές επιστήμες | 434 | 482 | −7 |
| Κατανόηση κειμένου | 423 | 461 | −16 |
| Μαθηματικά | 424 | 463 | −6 |
| Υπολογιστική επίλυση προβλημάτων | 461 | 500 | Νέο πεδίο αξιολόγησης |
Ο ΟΟΣΑ διευκρινίζει ότι οι μειώσεις σε φυσικές επιστήμες και μαθηματικά δεν είναι στατιστικά σημαντικές. Συνεπώς, δεν τεκμηριώνουν από μόνες τους σαφή επιδείνωση μεταξύ των δύο κύκλων. Το ποσοστό χαμηλών επιδόσεων στις φυσικές επιστήμες, ωστόσο, φτάνει το 41%, έναντι 25,7% στον ΟΟΣΑ.
Η μεγαλύτερη αριθμητική απώλεια καταγράφεται στην κατανόηση κειμένου. Πρόκειται για δεξιότητα που διαπερνά ολόκληρη τη σχολική ζωή: από την κατανόηση μιας εκφώνησης μέχρι την αξιολόγηση ενός επιχειρήματος. Η ενίσχυσή της χρειάζεται να αποτελεί ευθύνη ολόκληρου του σχολικού προγράμματος.
Τι σημαίνει η κυβερνητική ανάγνωση των αποτελεσμάτων
Στο δημοσίευμα αποδίδεται στο υπουργείο Παιδείας η εκτίμηση ότι εμφανίζονται ενδείξεις σταθεροποίησης και περιορισμού της απόστασης από τους διεθνείς μέσους όρους. Η υπουργός Σοφία Ζαχαράκη συνδέει την προσδοκία βελτίωσης με διορισμούς, επιμόρφωση, εξοπλισμό, αλλαγές στην Τράπεζα Θεμάτων και το πολλαπλό βιβλίο.
Η σύγκριση, όμως, χρειάζεται καθαρούς όρους. Στα μαθηματικά, η απόσταση από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ περιορίζεται αριθμητικά από 42 σε 39 μονάδες, επειδή ο διεθνής μέσος όρος υποχωρεί περισσότερο. Η ελληνική βαθμολογία εξακολουθεί να είναι χαμηλότερη από εκείνη του 2022. Αυτός ο υπολογισμός περιγράφει σχετική μεταβολή της απόστασης· δεν αποδεικνύει στατιστικά σημαντική σύγκλιση ούτε βελτίωση της μάθησης.
Η πολιτική αποτίμηση οφείλει επομένως να εξετάζει πόσα παιδιά κατακτούν τις βασικές δεξιότητες και πόσα χρειάζονται πρόσθετη βοήθεια. Οι εξαγγελίες αποκτούν αξία όταν συνοδεύονται από εφαρμογή, παρακολούθηση και μετρήσιμο αποτέλεσμα μέσα στην τάξη.
Πανδημία, διδασκαλία και κοινωνικές ανισότητες
Ο εθνικός συντονιστής του PISA, Κώστας Δημόπουλος, συνδέει, σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, μέρος των δυσκολιών με τη διακοπή της κανονικής διδασκαλίας κατά την πανδημία. Αναφέρεται επίσης σε περιορισμένη ενεργό συμμετοχή των μαθητών, ιδίως στις φυσικές επιστήμες, όπου το μάθημα διατηρεί χαρακτηριστικά διάλεξης.
Οι ερμηνείες αυτές χρειάζονται διερεύνηση. Οι βαθμολογίες από μόνες τους δεν απομονώνουν την επίδραση της τηλεκπαίδευσης, των απουσιών ή της χρήσης οθονών. Ούτε επιτρέπουν την αυτόματη απόδοση της συνολικής εικόνας σε μία μεταρρύθμιση ή σε μία κατηγορία εργαζομένων.
Υπάρχει και η κοινωνική διάσταση. Στα στοιχεία του ΟΟΣΑ, η διαφορά στις φυσικές επιστήμες μεταξύ του κοινωνικοοικονομικά ευνοημένου και του λιγότερο ευνοημένου τετάρτου των μαθητών στην Ελλάδα ανέρχεται σε 76 μονάδες.
Η αναγκαία απάντηση πρέπει να περιλαμβάνει έγκαιρο εντοπισμό δυσκολιών, σταθερή ενισχυτική διδασκαλία, χρόνο για κατανόηση και εξάσκηση, καθώς και ουσιαστική υποστήριξη των εκπαιδευτικών. Το ζητούμενο είναι κάθε παιδί να αποκτά εργαλεία σκέψης και αυτονομίας.
Το PISA δεν αποτυπώνει ολόκληρη την αξία της εκπαίδευσης. Αποτελεί, όμως, σοβαρή προειδοποίηση. Η κυβέρνηση οφείλει να απαντήσει με συγκεκριμένους στόχους, πόρους και χρονοδιάγραμμα: πότε και με ποιον τρόπο θα περιοριστούν τα μαθησιακά ελλείμματα που καταγράφονται σήμερα;