Η βράβευση στη Βενετία πυροδότησε κυβερνητικές επιθέσεις στο Ισραήλ — Στο επίκεντρο οι μαρτυρίες 24 στρατιωτικών και στελεχών πληροφοριών για τα πλήγματα και τους θανάτους αμάχων.
Με απειλές για αφαίρεση της ιθαγένειάς τους βρίσκονται αντιμέτωποι οι δημιουργοί του ντοκιμαντέρ «NAZA», Γιουβάλ Αμπραχάμ και Ρέιτσελ Σορ, μετά τη διεθνή διάκριση της ταινίας τους. Οι κυβερνητικές αντιδράσεις μεταφέρουν την αντιπαράθεση από το περιεχόμενο των μαρτυριών στο δικαίωμα των δημιουργών να παραμένουν πολίτες της χώρας τους.
Το ντοκιμαντέρ απέσπασε το Ειδικό Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής στο 83ο Φεστιβάλ Βενετίας, το Σάββατο 12 Σεπτεμβρίου.
Την επομένη, ο υπουργός Πολιτισμού Μίκι Ζοχάρ ανακοίνωσε ότι σκοπεύει να επιδιώξει την αφαίρεση της ισραηλινής ιθαγένειας των δύο σκηνοθετών. Τους κατηγόρησε για «προδοσία κατά του κράτους», υποστηρίζοντας ότι βλάπτουν τη χώρα τους για να εξασφαλίσουν διεθνή επιδοκιμασία.
Στην επίθεση προστέθηκε ο υπουργός Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, ο οποίος τους κάλεσε να φύγουν από το Ισραήλ και τους συνέδεσε απαξιωτικά με τη Χαμάς. Οι χαρακτηρισμοί αυτοί αποτελούν πολιτικές επιθέσεις των υπουργών και δεν συνιστούν τεκμηρίωση ποινικού αδικήματος.
Οι μαρτυρίες πίσω από την πολιτική σύγκρουση
Το 80λεπτο «NAZA» συγκεντρώνει ανώνυμες μαρτυρίες 24 μελών του ισραηλινού στρατού και των υπηρεσιών πληροφοριών. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο τρόπος επιλογής στόχων στη Γάζα και η γνώση που, σύμφωνα με τους μάρτυρες, υπήρχε για την παρουσία αμάχων στα κτίρια που βομβαρδίζονταν.
Οι συνεντευξιαζόμενοι περιγράφουν συστήματα παρακολούθησης και εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης που χρησιμοποιούνταν για τον εντοπισμό προσώπων θεωρούμενων ως υπόπτων για συμμετοχή στη Χαμάς. Καταγγέλλουν ότι ακολουθούσαν πλήγματα σε κατοικίες, ακόμη και όταν ήταν γνωστό ότι στο εσωτερικό βρίσκονταν οικογένειες.
Ο τίτλος παραπέμπει σε στρατιωτικό όρο για τις «παράπλευρες απώλειες» και, ειδικότερα, στον εκτιμώμενο αριθμό αμάχων που αναμένεται να σκοτωθούν σε μια επίθεση. Η ταινία επιχειρεί να φωτίσει τις ανθρώπινες ζωές πίσω από αυτόν τον υπολογισμό. Η πρεμιέρα της συνοδεύτηκε από παρατεταμένο χειροκρότημα περίπου 25 λεπτών.
Ο ισραηλινός στρατός απορρίπτει κατηγορηματικά τις καταγγελίες περί μαζικής θανάτωσης αμάχων και υπερασπίζεται τη νομιμότητα των επιχειρήσεών του. Οι μαρτυρίες αποτελούν σοβαρές καταγγελίες που χρειάζονται ανεξάρτητη διερεύνηση· η κινηματογραφική βράβευση δεν ισοδυναμεί με δικαστική κρίση.
Η απειλή και το ζήτημα της λογοδοσίας
Από τα διαθέσιμα στοιχεία προκύπτει εξαγγελία πρόθεσης του υπουργού Πολιτισμού, όχι ολοκληρωμένη αφαίρεση ιθαγένειας. Δεν παρουσιάζεται απόφαση που να έχει ήδη στερήσει από τους δύο δημιουργούς την ιδιότητα του Ισραηλινού πολίτη.
Το πολιτικό διακύβευμα, ωστόσο, είναι ήδη σαφές. Όταν μια δημοσιογραφική και κινηματογραφική έρευνα αντιμετωπίζεται με απειλές αποκλεισμού των δημιουργών από την ίδια τους τη χώρα, τίθεται ευθέως ζήτημα ελευθερίας της έκφρασης.
Η ουσιαστική απάντηση στο «NAZA» απαιτεί συγκεκριμένα στοιχεία για όσα περιγράφουν οι μάρτυρες: ποιοι ενέκριναν τα πλήγματα, τι γνώριζαν για τους αμάχους και ποιοι έλεγχοι πραγματοποιήθηκαν. Οι κατηγορίες περί προδοσίας δεν απαντούν σε κανένα από αυτά τα ερωτήματα.