Η παρέμβαση του Μιχάλη Αργυροκαστρίτη ανοίγει τη συζήτηση για τις διευθετήσεις, την απώλεια των πλατανιών και την ανάγκη να αξιολογούνται δημόσια οι επιλογές προστασίας.
Πόση ασφάλεια προσφέρει ένα αντιπλημμυρικό έργο και με ποιο περιβαλλοντικό κόστος; Το ερώτημα θέτει, με αιχμηρή ανάρτησή του, ο Μιχάλης Αργυροκαστρίτης, αμφισβητώντας τη λογική που αντιμετωπίζει τα ποτάμια κυρίως ως διαδρομές γρήγορης απομάκρυνσης του νερού. Στο επίκεντρο βρίσκεται η Εύβοια και η θέση που έχουν στον σχεδιασμό της η παρόχθια βλάστηση, οι φυσικές κοίτες και οι εκτάσεις όπου μπορεί να εκτονώνεται μια πλημμύρα.
Η συζήτηση έχει συγκεκριμένο οικονομικό μέγεθος. Στον απολογισμό της Περιφερειακής Ενότητας Εύβοιας για το 2025 καταγράφονται δέκα έργα αντιπλημμυρικής προστασίας και διευθέτησης υδατορεμάτων, ολοκληρωμένα ή σε εξέλιξη, συνολικού προϋπολογισμού 55.091.345,21 ευρώ. Η Περιφέρεια αναφέρει εργασίες θωράκισης, συντήρησης και καθαρισμού ποταμών και ρεμάτων, υποστηρίζοντας ότι ενισχύουν την προστασία οικισμών και υποδομών. Το ποσό αφορά προϋπολογισμούς έργων και δεν ταυτίζεται αυτομάτως με πραγματοποιημένες πληρωμές. Απολογισμός Π.Ε. Εύβοιας
Το ύψος της χρηματοδότησης δημιουργεί εύλογη απαίτηση για αναλυτική λογοδοσία. Ποιες λύσεις εξετάστηκαν πριν επιλεγούν οι παρεμβάσεις; Πώς αξιολογήθηκαν οι επιπτώσεις τους σε ολόκληρη τη διαδρομή του νερού; Τι προβλέπεται για τη συντήρηση και την αποκατάσταση της βλάστησης;
Ο δημόσιος απολογισμός, από μόνος του, δεν αποδεικνύει ότι όλα αυτά τα έργα είναι τσιμεντένιες διευθετήσεις ούτε ότι αποκλείουν περιβαλλοντικές παρεμβάσεις. Για τέτοιο συμπέρασμα απαιτείται εξέταση των επιμέρους μελετών. Επιτρέπει, όμως, να τεθεί καθαρά το πολιτικό ζήτημα: οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν πώς τεκμηριώνεται η αποτελεσματικότητα κάθε επιλογής.
Η ανάρτηση του Αργυροκαστρίτη αναδεικνύει τη συμβολή των φυσικών λειτουργιών των ποταμών. Η σχετική επιστημονική τεκμηρίωση της βρετανικής Environment Agency περιγράφει πώς τα παρόχθια δάση μπορούν να επιβραδύνουν τη ροή και να περιορίσουν τη διάβρωση των όχθων. Η δασική βλάστηση στις πλημμυρικές εκτάσεις μπορεί επίσης να συγκρατεί προσωρινά νερό.
Αυτές οι δυνατότητες χρειάζονται προσεκτική εφαρμογή. Η ίδια τεκμηρίωση επισημαίνει αβεβαιότητες για την απόδοση σε μεγάλες λεκάνες και ακραίες πλημμύρες, καθώς και κινδύνους από λανθασμένη χωροθέτηση ή από ξυλώδη υλικά που παρασύρονται και προκαλούν εμφράξεις. Επομένως, η προστασία της φύσης απαιτεί μελέτη, κατάλληλες θέσεις και συντήρηση. Environment Agency
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η αναφορά στα πλατάνια. Ο συντάκτης της ανάρτησης περιγράφει μεγάλες απώλειες πλατανοδασών στον Κηρέα, στον Νηλέα και σε άλλους ποταμούς εξαιτίας του μεταχρωματικού έλκους. Η ακριβής έκταση αυτών των απωλειών χρειάζεται αποτύπωση από τις αρμόδιες υπηρεσίες.
Ο μηχανισμός διασποράς της ασθένειας, πάντως, είναι τεκμηριωμένος. Το Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων εξηγεί ότι μολυσμένο χώμα και φυτικά υπολείμματα μπορούν να μεταφέρονται με εργαλεία και μηχανήματα, ενώ οι τραυματισμοί κατά τις χωματουργικές εργασίες δημιουργούν εισόδους για το παθογόνο. Γι’ αυτό υπογραμμίζει την ανάγκη καθαρισμού και απολύμανσης του εξοπλισμού πριν και μετά τις εργασίες κοντά σε πλατάνια. Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων
Εδώ προκύπτουν συγκεκριμένα ερωτήματα προς τους φορείς των έργων: ποια μέτρα πρόληψης εφαρμόζονται, πώς καταγράφονται και ποιος ελέγχει την τήρησή τους; Υπάρχει συντονισμένο σχέδιο αποκατάστασης των υποβαθμισμένων παρόχθιων περιοχών, με κατάλληλα είδη και επιστημονική επίβλεψη;
Η αιχμή της ανάρτησης για τα οικονομικά κίνητρα πίσω από τις επιλογές έργων αποτελεί κριτική που χρειάζεται να ελεγχθεί μέσα από στοιχεία. Οι μεγάλοι προϋπολογισμοί δεν αποδεικνύουν εργολαβικές σκοπιμότητες. Αυξάνουν, όμως, την υποχρέωση δημοσιοποίησης των κριτηρίων, των εναλλακτικών λύσεων και του αναμενόμενου οφέλους.
Η Περιφέρεια και οι συναρμόδιες υπηρεσίες μπορούν να απαντήσουν ουσιαστικά παρουσιάζοντας, ανά έργο, τι προστατεύεται, με ποια παραδοχή κινδύνου, τι περιβαλλοντικό αποτύπωμα προκύπτει και πώς θα παρακολουθείται το αποτέλεσμα. Στην ίδια εικόνα πρέπει να ενταχθούν η προστασία των πλατανιών, η αποκατάσταση της παρόχθιας βλάστησης και η διαχείριση των ορεινών τμημάτων των λεκανών απορροής.
Τα εκατομμύρια αποκτούν αξία όταν μεταφράζονται σε μετρήσιμη ασφάλεια. Η Εύβοια χρειάζεται έργα με τεκμηρίωση, δημόσιο έλεγχο και σεβασμό στις λειτουργίες των ποταμών της. Αυτό είναι το μέτρο με το οποίο οφείλει να κρίνεται κάθε αντιπλημμυρικός απολογισμός.