Από τον ξεριζωμό της Μικράς Ασίας στην Εύβοια — η αναζήτηση τόπου εγκατάστασης και ο αγώνας των Αρτακηνών να ξαναχτίσουν τη ζωή τους.
Στις 25 Σεπτεμβρίου συμπληρώνονται 103 χρόνια από την πρώτη εγκατάσταση των Αρτακηνών προσφύγων στην περιοχή της σημερινής Νέας Αρτάκης. Η ημερομηνία σηματοδοτεί την αρχή μιας νέας κοινότητας στην Εύβοια, με ρίζες στην Αρτάκη της Κυζίκου και στη μικρασιατική γη.
Η ανάρτηση του Γιώργου Κοκοπίπη επαναφέρει αυτή τη διαδρομή στη δημόσια συζήτηση: την αγωνία ανθρώπων που είχαν χάσει τον τόπο τους και αναζητούσαν τη δυνατότητα να σταθούν ξανά στα πόδια τους, διατηρώντας τους δεσμούς μεταξύ τους.
Μετά τον ξεριζωμό, Αρτακηνοί πρόσφυγες βρέθηκαν στις καπναποθήκες του Καραμπουρνού της Θεσσαλονίκης. Οι αρρώστιες και οι κακουχίες προκάλεσαν ανθρώπινες απώλειες. Κάποιοι εγκαταστάθηκαν σε άλλες περιοχές, ενώ για όσους συνέχισαν την αναζήτηση η εξεύρεση μόνιμης κατοικίας αποτελούσε επείγουσα ανάγκη.
Η επιλογή της Εύβοιας συνδέθηκε με τη θάλασσα και τις δυνατότητες βιοπορισμού. Η παράκτια περιοχή θύμιζε την παλιά Αρτάκη, προσφερόταν για την αλιεία και βρισκόταν σχετικά κοντά στην Αθήνα, διευκολύνοντας την εμπορική διάθεση των προϊόντων τους.
Στην αφήγηση του Κοκοπίπη, ιδιαίτερη θέση έχει η επιτροπή αναζήτησης νέου τόπου εγκατάστασης. Αναφέρονται ο Σωκράτης Παπαζώτης, ο Μιλτιάδης Ψαθέρης, ο Κωνσταντίνος Μηλίδης και ο Νικόλαος Καζλαρής, καθώς και η συμμετοχή του Κωνσταντίνου Θεολόγου. Η προσπάθειά τους παρουσιάζεται ως έκφραση της επιθυμίας των προσφύγων να παραμείνουν ενωμένοι και να αποκτήσουν ξανά κοινό μέλλον.
Στην περιοχή του Βατώντα, η εγκατάσταση συνδέθηκε με συνεννοήσεις με την οικογένεια Βουδούρη. Η άφιξη, ωστόσο, δεν σήμαινε το τέλος των δυσκολιών. Οι πρώτοι κάτοικοι έμεναν σε σκηνές, σε έναν τόπο με ελώδη και βραχώδη τμήματα, που απαιτούσε επίμονη εργασία για να γίνει κατοικήσιμος.
Πίσω από αυτή την αρχή βρίσκονται καθημερινές ανάγκες που οι επετειακές αναφορές συχνά προσπερνούν: στέγη, τροφή, δουλειά, φροντίδα των παιδιών. Η συγκρότηση μιας κοινότητας προϋπέθετε να αντιμετωπιστούν όλα μαζί, μέσα στην ανασφάλεια που είχε αφήσει ο ξεριζωμός.
Η επέτειος της 25ης Σεπτεμβρίου προσφέρει την ευκαιρία να γνωρίσουν οι νεότεροι αυτές τις αφετηρίες. Να αναζητηθούν οικογενειακές μαρτυρίες, φωτογραφίες και έγγραφα, να διασωθούν ονόματα και προσωπικές διαδρομές και να συνδεθεί η ιστορία της πόλης με τους ανθρώπους που τη δημιούργησαν.
Η Νέα Αρτάκη κρατά στο όνομά της αυτή τη συνέχεια. Τη μνήμη ενός τόπου που έμεινε πίσω και την προσπάθεια εκείνων που θεμελίωσαν τη ζωή τους σε μια καινούργια ακτή.
Πηγή: Γιώργος Κοκοπίπης.