Πίσω από ένα «καλά είμαι» μπορεί να υπάρχει ένας άνθρωπος που παλεύει να βγάλει ακόμη μία ημέρα. Ας του δώσουμε χώρο να μιλήσει και πραγματική δυνατότητα να στηριχθεί.
Υπάρχουν άνθρωποι που κλαίνε μόλις κλείσει η πόρτα. Που κάθονται για λίγα λεπτά στο αυτοκίνητο πριν μπουν στο σπίτι, προσπαθώντας να συγκεντρώσουν τη δύναμη που χρειάζονται για να συνεχίσουν. Που σηκώνονται το πρωί, εργάζονται, φροντίζουν τους δικούς τους και κουβαλούν μια εξάντληση που δεν φαίνεται.
Μπορεί να είναι ο συνάδελφος που κάθεται απέναντί μας. Η γυναίκα που έχει αναλάβει να τους φροντίζει όλους. Ο πατέρας που φοβάται ότι δεν θα τα καταφέρει. Ένας νέος που δυσκολεύεται να βρει τη θέση του. Ο άνθρωπος που έχουμε συνηθίσει να αποκαλούμε «δυνατό» και γι’ αυτό ξεχνάμε να τον ρωτήσουμε αν χρειάζεται βοήθεια.
Στις 10 Οκτωβρίου τιμάται η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, με στόχο την ενημέρωση και την κινητοποίηση για ουσιαστική φροντίδα. Μια ημέρα που αποκτά αξία όταν η συζήτηση φτάνει μέχρι την καθημερινότητα όσων δυσκολεύονται.
Γιατί εκεί, στην καθημερινότητα, εξακολουθούμε να σκοντάφτουμε.
Στο «μην κάνεις έτσι». Στο «όλα στο μυαλό σου είναι». Στο «άλλοι έχουν χειρότερα». Στην ευκολία με την οποία υποτιμούμε κάτι που δεν έχουμε ζήσει και στην αμηχανία μας μπροστά σε έναν πόνο που δεν ξέρουμε πώς να αντιμετωπίσουμε.
Κανένας άνθρωπος δεν οφείλει να αποδείξει πόσο υποφέρει για να δικαιούται φροντίδα.
Δεν χρειάζεται να χάσει τη δουλειά του, να απομακρυνθεί από όλους ή να φτάσει σε κατάρρευση για να πάρουμε στα σοβαρά τη δυσκολία του. Το «χρειάζομαι βοήθεια» αρκεί για να σταθούμε δίπλα του με σεβασμό.
Και αυτός ο σεβασμός πρέπει να συνεχίζεται όταν αναζητά επιστημονική υποστήριξη. Στο ραντεβού με τον ψυχολόγο ή τον ψυχίατρο. Στη θεραπεία. Στην επιστροφή στην εργασία. Στις σχέσεις του. Χωρίς κουτσομπολιό, ειρωνεία και ταμπέλες που καταλήγουν να σκεπάζουν ολόκληρη την προσωπικότητά του.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναγνωρίζει ότι η ψυχική υγεία επηρεάζεται από σύνθετους ατομικούς και κοινωνικούς παράγοντες. Η φτώχεια, η βία και οι ανισότητες μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο ψυχικών δυσκολιών. Υπάρχουν αποτελεσματικές παρεμβάσεις, αλλά σημαντικά κενά πρόσβασης στη φροντίδα παραμένουν διεθνώς.
Εδώ βρίσκεται και η ευθύνη της Πολιτείας.
Κάθε δημόσια πρόσκληση προς τους πολίτες να ζητήσουν βοήθεια πρέπει να συνοδεύεται από μια πραγματική δυνατότητα να τη λάβουν. Με επαρκώς στελεχωμένες υπηρεσίες. Με έγκαιρη πρόσβαση σε ειδικούς. Με συνέχεια στη φροντίδα και υποστήριξη κοντά στον τόπο κατοικίας τους.
Το εισόδημα και ο ταχυδρομικός κώδικας δεν επιτρέπεται να αποφασίζουν ποιος θα μπορέσει να φροντίσει την υγεία του.
Το ίδιο συγκεκριμένη πρέπει να είναι η ευθύνη των εργοδοτών, των σχολείων και της αυτοδιοίκησης. Η αντιμετώπιση του εκφοβισμού, της παρενόχλησης και της ταπείνωσης απαιτεί πράξεις. Όποιος μιλά για ψυχική υγεία οφείλει να εξετάζει και τις συνθήκες μέσα στις οποίες καλεί τους ανθρώπους να ζουν και να εργάζονται.
Στη Χαλκίδα, στην Εύβοια, σε κάθε γειτονιά, το ερώτημα είναι απολύτως πρακτικό: Όταν ένας άνθρωπος ζητήσει βοήθεια, ποια πόρτα θα βρει ανοιχτή;
Και στην προσωπική μας ζωή υπάρχει μια εξίσου πρακτική ευθύνη. Να ακούσουμε χωρίς να διακόψουμε. Να σεβαστούμε όσα μας εμπιστεύεται κάποιος. Να ρωτήσουμε τι χρειάζεται. Να κρατήσουμε επαφή και μετά την πρώτη δύσκολη κουβέντα.
Ας θυμηθούμε και εκείνους που χρειάζονται μακροχρόνια υποστήριξη. Τους ανθρώπους με σοβαρές ψυχικές διαταραχές, τις οικογένειές τους, όσους αντιμετωπίζουν κοινωνικό αποκλεισμό. Η αξιοπρέπεια, η συμμετοχή και το δικαίωμα στη φροντίδα τούς ανήκουν ολόκληρα.
Αύριο οι επετειακές αναρτήσεις θα υποχωρήσουν. Οι ανάγκες θα παραμείνουν. Εκεί θα κριθούν τα σημερινά λόγια: στο ραντεβού που θα εξασφαλιστεί, στη θεραπεία που θα συνεχιστεί, στην προκατάληψη που θα αμφισβητήσουμε, στην παρουσία που θα κρατήσουμε.
Ας φτιάξουμε μια κοινωνία στην οποία ο άνθρωπος θα μπορεί να πει «δεν είμαι καλά» χωρίς να φοβάται ότι θα χάσει τον σεβασμό μας. Και θα ξέρει πού να απευθυνθεί για βοήθεια.
Η γραμμή ψυχοκοινωνικής υποστήριξης 10306 παρέχει δωρεάν και ανώνυμη ψυχολογική υποστήριξη όλο το 24ωρο, για θέματα ψυχικής υγείας που απασχολούν ανθρώπους κάθε ηλικίας.