Ο τρόπος ζωής, η ηλικία και η κατάσταση της υγείας επηρεάζουν τα επίπεδά της — Τι χρειάζεται προσοχή με την ηλιοθεραπεία και τα συμπληρώματα
Ζούμε σε μια χώρα με μεγάλη ηλιοφάνεια, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι ο οργανισμός μας διαθέτει αυτόματα επαρκή βιταμίνη D. Το λεγόμενο «μεσογειακό παράδοξο» περιγράφει ακριβώς αυτή την αντίφαση: ο ήλιος περισσεύει, αλλά η βιταμίνη που συνδέεται με αυτόν μπορεί να λείπει.
Η εξήγηση βρίσκεται, σε σημαντικό βαθμό, στην καθημερινότητά μας. Εργασία σε κλειστούς χώρους, μετακινήσεις με αυτοκίνητο και πολλές ώρες μέσα στο σπίτι περιορίζουν την έκθεση του δέρματος στο φυσικό φως. Παράλληλα, η παραγωγή βιταμίνης D επηρεάζεται από την εποχή, την ηλικία και τη μελάγχρωση του δέρματος. Η ηλιοφάνεια μιας περιοχής δεν αποτελεί, επομένως, μέτρο της επάρκειας κάθε κατοίκου της.
Η βιταμίνη D βοηθά στην απορρόφηση του ασβεστίου και στη διατήρηση της υγείας των οστών. Η σοβαρή έλλειψή της μπορεί να προκαλέσει ραχίτιδα στα παιδιά και οστεομαλακία στους ενηλίκους. Μεγαλύτερη πιθανότητα χαμηλών επιπέδων εμφανίζουν, μεταξύ άλλων, ηλικιωμένοι, άνθρωποι με περιορισμένη έκθεση στον ήλιο και ασθενείς με παθήσεις που δυσκολεύουν την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών.
Χρειάζεται, ωστόσο, προσοχή στις υπερβολικές υποσχέσεις. Οι συσχετίσεις χαμηλής βιταμίνης D με διάφορα χρόνια νοσήματα δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ότι η έλλειψή της τα προκαλεί ή ότι ένα συμπλήρωμα μπορεί να τα αποτρέψει. Η Endocrine Society επισημαίνει ότι παραμένουν αβεβαιότητες για τα επίπεδα που προσφέρουν οφέλη στην πρόληψη ασθενειών.
Η αναζήτηση βιταμίνης D δεν δικαιολογεί απροστάτευτη ηλιοθεραπεία. Η Αμερικανική Ακαδημία Δερματολογίας δεν συστήνει την έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία ως τρόπο κάλυψης των αναγκών, λόγω του κινδύνου καρκίνου του δέρματος. Σκιά, κατάλληλα ρούχα και αντηλιακό παραμένουν απαραίτητα μέτρα προστασίας. Μια γενική οδηγία για συγκεκριμένα λεπτά έκθεσης στον μεσημεριανό ήλιο δεν αποτελεί ασφαλή συνταγή για όλους.
Στη διατροφή, πηγές βιταμίνης D αποτελούν τα λιπαρά ψάρια, όπως η σαρδέλα, το σκουμπρί και ο σολομός, καθώς και ο κρόκος του αυγού. Υπάρχουν επίσης εμπλουτισμένα τρόφιμα και φυτικά ροφήματα, των οποίων η περιεκτικότητα αναγράφεται στην ετικέτα. Όταν η πρόσληψη δεν επαρκεί, μπορεί να χρειάζεται συμπλήρωμα, με επιλογή κατάλληλης δόσης ανάλογα με τις ανάγκες του ανθρώπου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι χρειάζονται εξετάσεις ή μεγάλες δόσεις. Οι οδηγίες της Endocrine Society δεν προτείνουν έλεγχο βιταμίνης D ως εξέταση ρουτίνας για γενικά υγιείς ενηλίκους χωρίς συγκεκριμένη ένδειξη. Η διερεύνηση πιθανής έλλειψης και η θεραπεία της αποφασίζονται με βάση το ιστορικό και την κλινική εικόνα.
Εξίσου επικίνδυνη είναι η αντίληψη ότι «περισσότερη βιταμίνη σημαίνει καλύτερη υγεία». Η υπερβολική λήψη συμπληρωμάτων μπορεί να αυξήσει παθολογικά το ασβέστιο στο αίμα και να προκαλέσει ναυτία, έντονη δίψα, νεφρολιθίαση ή ακόμη και νεφρική βλάβη. Η δόση και η διάρκεια λήψης χρειάζονται καθοδήγηση, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν παθήσεις ή φαρμακευτική αγωγή.