Ιστορική πρωτιά για την Εναλλακτική για τη Γερμανία στη Σαξονία-Άνχαλτ, χωρίς όμως αυτοδυναμία – Μόλις τρεις έδρες χωρίζουν το κόμμα από την απόλυτη πλειοψηφία, ενώ το πολιτικό σύστημα αναζητεί κυβέρνηση μέσα σε ένα πρωτοφανές αδιέξοδο.
Πολιτικό σεισμό με συνέπειες που ξεπερνούν κατά πολύ τα σύνορα της Σαξονίας-Άνχαλτ προκάλεσαν οι κρατιδιακές εκλογές της Κυριακής. Η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) κατέγραψε ιστορική νίκη με 43,8%, υπερδιπλασιάζοντας τη δύναμή της σε σχέση με το 2021 και συντρίβοντας το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα (CDU) του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς.
Με καταμετρημένο το 100% των εκλογικών τμημάτων, το CDU περιορίστηκε στο 17,2%, χάνοντας σχεδόν είκοσι ποσοστιαίες μονάδες και μαζί την πολιτική κυριαρχία που διατηρούσε στο κρατίδιο επί περισσότερες από δύο δεκαετίες.
Το αποτέλεσμα δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη εκλογική ήττα για τα παραδοσιακά γερμανικά κόμματα. Είναι η πιο καθαρή μέχρι σήμερα ένδειξη ότι το λεγόμενο «τείχος προστασίας» απέναντι στο AfD μπορεί να εμποδίζει τη συμμετοχή του στην εξουσία, αλλά δεν ανακόπτει την εκλογική του άνοδο.
Τρεις έδρες μακριά από την αυτοδυναμία
Το AfD εξασφαλίζει 39 από τις 83 έδρες του νέου κρατιδιακού κοινοβουλίου. Για την απόλυτη πλειοψηφία απαιτούνται 42, γεγονός που αφήνει το κόμμα του Ούλριχ Ζίγκμουντ μόλις τρεις έδρες μακριά από τον στόχο της αυτοδύναμης κυβέρνησης.
Το CDU λαμβάνει 15 έδρες. Το SPD, οι Πράσινοι και η Αριστερά εκλέγουν από οκτώ βουλευτές, ενώ η Συμμαχία Σάρα Βάγκενκνεχτ (BSW), η οποία πέρασε τελικά το εκλογικό όριο με 5,3%, καταλαμβάνει πέντε έδρες.
Τα τελικά ποσοστά διαμορφώθηκαν ως εξής:
- AfD: 43,8%
- CDU: 17,2%
- SPD: 9,3%
- Πράσινοι: 8,9%
- Αριστερά: 8,6%
- BSW: 5,3%
- FDP: 2,6%
Η μεγάλη συμμετοχή δείχνει ότι το αποτέλεσμα δεν προέκυψε από την αποχή ή από μια περιορισμένη κινητοποίηση του σκληρού κομματικού πυρήνα. Οι κάλπες κατέγραψαν μαζική πολιτική μετατόπιση, με το AfD να αντλεί δυνάμεις και από πολίτες που δεν είχαν ψηφίσει στις προηγούμενες εκλογές.
Όλοι εναντίον του AfD – αλλά χωρίς εύκολη κυβέρνηση
Η αριθμητική του νέου κοινοβουλίου δημιουργεί ένα σχεδόν αξεπέραστο πολιτικό αδιέξοδο. Το AfD και το BSW διαθέτουν μαζί 44 έδρες, αριθμό αρκετό για πλειοψηφία. Ωστόσο, το BSW έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν προτίθεται να εκλέξει ούτε τον Ούλριχ Ζίγκμουντ του AfD ούτε τον υποψήφιο του CDU Σβεν Σούλτσε στην πρωθυπουργία του κρατιδίου.
Από την άλλη πλευρά, τα πέντε υπόλοιπα κόμματα συγκεντρώνουν επίσης 44 έδρες. Μια τέτοια λύση, όμως, θα απαιτούσε να συνυπάρξουν το CDU, το SPD, οι Πράσινοι, η Αριστερά και το BSW. Δεν πρόκειται απλώς για έναν δύσκολο συνασπισμό. Πρόκειται για μια πολιτικά ετερόκλητη κατασκευή, την ώρα που το ίδιο το CDU αποκλείει συνεργασία τόσο με το AfD όσο και με την Αριστερά.
Έτσι, η Γερμανία βρίσκεται αντιμέτωπη με το παράδοξο μιας εκλογικής νίκης τεράστιου μεγέθους που δεν οδηγεί αυτομάτως στην εξουσία, αλλά και μιας συμμαχίας ηττημένων που δύσκολα μπορεί να αποκτήσει κοινό πρόγραμμα και πολιτική νομιμοποίηση.
Το BSW έχει ρίξει στο τραπέζι την ιδέα ενός υπερκομματικού πρωθυπουργού, ο οποίος θα αναζητεί διαφορετικές πλειοψηφίες ανά ζήτημα. Μια τέτοια λύση θα μπορούσε να ξεμπλοκάρει προσωρινά τον σχηματισμό κυβέρνησης, αλλά θα άφηνε το κρατίδιο σε καθεστώς διαρκούς πολιτικής αβεβαιότητας.
Η συντριβή του CDU χτυπά προσωπικά τον Μερτς
Ο μεγαλύτερος χαμένος δεν είναι μόνο η τοπική ηγεσία των Χριστιανοδημοκρατών. Η ήττα χρεώνεται αναπόφευκτα και στον Φρίντριχ Μερτς, καθώς το κόμμα του έπεσε από το 37,1% του 2021 στο 17,2%.
Το CDU κυβερνούσε τη Σαξονία-Άνχαλτ από το 2002. Η πτώση του κάτω από το 20% σε ένα ιστορικό του προπύργιο μετατρέπει μια κρατιδιακή αναμέτρηση σε ευθεία αμφισβήτηση της πολιτικής επιρροής του καγκελάριου.
Ο Μερτς βρίσκεται πλέον παγιδευμένος ανάμεσα σε δύο πιέσεις. Αν επιμείνει στο απόλυτο «τείχος» αποκλεισμού, το CDU κινδυνεύει να εμφανιστεί ως μέρος ενός συνασπισμού όλων των ηττημένων απέναντι στον σαφή νικητή. Αν το εγκαταλείψει, θα προκαλέσει βαθύ ρήγμα στο εσωτερικό του κόμματός του και συνολικά στο γερμανικό πολιτικό σύστημα.
Το πραγματικό πρόβλημα, πάντως, δεν λύνεται με την αλλαγή της κοινοβουλευτικής αριθμητικής. Όσο τα παραδοσιακά κόμματα αντιμετωπίζουν την άνοδο του AfD αποκλειστικά ως πρόβλημα αποκλεισμού και όχι ως αποτέλεσμα κοινωνικής οργής, οικονομικής στασιμότητας, ανασφάλειας και απώλειας εμπιστοσύνης, τόσο το AfD θα εμφανίζεται ως η μοναδική δύναμη που αμφισβητεί το υπάρχον σύστημα.
Παρέμβαση Τραμπ και συγχαρητήρια Μασκ
Η νίκη απέκτησε αμέσως διεθνή διάσταση. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανάρτησε στο Truth Social στιγμιότυπο με την εκλογική επίδοση του AfD, χωρίς συνοδευτικό σχόλιο.
Ο Ίλον Μασκ συνεχάρη δημόσια την επικεφαλής του κόμματος Αλίς Βάιντελ μέσω του X, ενώ ο Ούλριχ Ζίγκμουντ τον ευχαρίστησε για τη στήριξή του και εξέφρασε την επιθυμία για στενότερη συνεργασία.
Οι παρεμβάσεις από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού δεν είναι λεπτομέρεια. Ενισχύουν την προσπάθεια του AfD να παρουσιάσει τη νίκη του όχι ως ένα απομονωμένο ανατολικογερμανικό φαινόμενο, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης διεθνούς πολιτικής μετατόπισης.
Το «τείχος» άντεξε κοινοβουλευτικά – κατέρρευσε εκλογικά
Το AfD μπορεί να μη συγκέντρωσε τις 42 έδρες που απαιτούνται για να κυβερνήσει μόνο του. Κατάφερε, όμως, κάτι εξίσου κρίσιμο: να ανατρέψει πλήρως τον συσχετισμό δυνάμεων και να υποχρεώσει όλα τα άλλα κόμματα να οργανώσουν τη στρατηγική τους γύρω από αυτό.
Το «τείχος προστασίας» εξακολουθεί να υπάρχει στα κομματικά ψηφίσματα. Στην κοινωνία, όμως, έχει ήδη εμφανίσει τεράστιες ρωγμές. Όταν ένα κόμμα φτάνει στο 43,8% και απέχει μόλις τρεις έδρες από την απόλυτη πλειοψηφία, δεν αρκεί πλέον να αποκλείεται από τις κυβερνητικές διαπραγματεύσεις. Πρέπει να εξηγηθεί γιατί σχεδόν ένας στους δύο ψηφοφόρους επέλεξε να το στηρίξει.
Η Σαξονία-Άνχαλτ δεν έδωσε απλώς μια ιστορική νίκη στο AfD. Έστειλε προειδοποίηση στο Βερολίνο ότι το παλιό πολιτικό σύστημα χάνει τον έλεγχο — και ότι, αν δεν απαντήσει στις αιτίες της οργής, στην επόμενη αναμέτρηση μπορεί να μην υπάρχουν ούτε οι τρεις έδρες που αυτή τη φορά κράτησαν το AfD μακριά από την αυτοδυναμία.