Για λίγες ημέρες η Θεσσαλονίκη καταλαμβάνεται από υπουργούς, συμβούλους, κομματικούς αυλικούς, επιχειρηματικούς παράγοντες και πρόθυμους μεσάζοντες. Μια πανάκριβη παράσταση εξουσίας που βαφτίζεται «ανάπτυξη» και στέλνει τον λογαριασμό στον πολίτη.
Αν κάποιος θέλει να δει από κοντά τη σαπίλα, την υποκρισία και την αυτοαναφορικότητα της κυβέρνησης και του πολιτικού συστήματος, δεν χρειάζεται να ψάξει πολύ. Αρκεί να βρεθεί στη Θεσσαλονίκη τις ημέρες της ΔΕΘ.
Εκεί, για μερικά εικοσιτετράωρα, στήνεται η ετήσια παρέλαση της κρατικοδίαιτης νομενκλατούρας. Υπουργοί και υφυπουργοί, γενικοί γραμματείς, διοικητές οργανισμών, μετακλητοί, σύμβουλοι, επικοινωνιολόγοι, κομματικοί αυλικοί, επιχειρηματικοί παράγοντες, επίδοξοι μεσάζοντες και επαγγελματίες χειροκροτητές μετακομίζουν μαζικά στη συμπρωτεύουσα.
Όλοι εκεί. Για τις φωτογραφίες, τις χειραψίες, τα τραπέζια, τις δεξιώσεις, τις συναντήσεις στους διαδρόμους και τις δημόσιες σχέσεις. Για να δουν και κυρίως για να τους δουν. Για να πλησιάσουν έναν υπουργό, να ψιθυρίσουν κάτι σε έναν σύμβουλο, να κλείσουν μια πόρτα πίσω τους και να ανοίξουν κάποια άλλη για τις δουλειές τους.
Και όλα αυτά παρουσιάζονται στον πολίτη σαν μεγάλη γιορτή της ανάπτυξης.
Ανάπτυξη για ποιους;
Το κράτος πάει εκδρομή — ο πολίτης πληρώνει
Την ώρα που η κοινωνία μετρά το κόστος στο σούπερ μάρκετ, στο ρεύμα, στο ενοίκιο και στη βενζίνη, η κυβερνητική αυλή ανεβαίνει στη Θεσσαλονίκη για το καθιερωμένο πανηγύρι της.
Μετακινήσεις, διαμονές, περίπτερα, εκδηλώσεις, φιλοξενίες, επικοινωνιακά πακέτα και πολυπληθείς αποστολές. Άλλοτε πληρώνονται απευθείας από τον κρατικό προϋπολογισμό και άλλοτε διαχέονται στους λογαριασμούς υπουργείων, οργανισμών, δημόσιων επιχειρήσεων και εποπτευόμενων φορέων.
Ο ακριβής συνολικός λογαριασμός δεν βρίσκεται συγκεντρωμένος μπροστά στον φορολογούμενο. Αν βρισκόταν, θα γινόταν ολοφάνερο ότι πίσω από τα μεγάλα λόγια περί εξωστρέφειας λειτουργεί ένας τεράστιος μηχανισμός αυτοπροβολής που συντηρείται με δημόσιο χρήμα.
Το κράτος κόβει κορδέλες για το κράτος. Οι υπουργοί συγχαίρουν τους οργανισμούς που οι ίδιοι εποπτεύουν. Οι διοικήσεις φωτογραφίζονται με εκείνους που τις διόρισαν. Και οι αυλικοί περιφέρονται από περίπτερο σε περίπτερο, παριστάνοντας ότι παράγεται εθνική οικονομική πολιτική.
Στην πραγματικότητα, παράγονται κυρίως φωτογραφίες.
Η πραγματική οικονομία ως ντεκόρ
Η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης ξεκίνησε ως θεσμός οικονομικής εξωστρέφειας. Θα έπρεπε να αποτελεί τόπο συνάντησης της ελληνικής παραγωγής με τις διεθνείς αγορές. Ένα πεδίο όπου βιομηχανίες, βιοτεχνίες, αγρότες, εξαγωγείς, ερευνητικά κέντρα και νέες επιχειρήσεις θα παρουσίαζαν προϊόντα, τεχνολογίες και ιδέες.
Αντί γι’ αυτό, η έκθεση μετατράπηκε σταδιακά σε σκηνικό εξουσίας.
Η πραγματική οικονομία μπήκε στο φόντο για να χωρέσουν μπροστά οι ομιλίες του πρωθυπουργού, οι περιοδείες των υπουργών και το κυβερνητικό αφήγημα της επόμενης χρονιάς. Ο παραγωγός έγινε κομπάρσος. Η επιχείρηση έγινε ντεκόρ. Η Θεσσαλονίκη έγινε το στούντιο μιας πολυήμερης τηλεοπτικής παραγωγής.
Κάθε χρόνο ακούμε νέα συνθήματα, νέους στόχους και νέα μέτρα. Τα φώτα ανάβουν, τα χειροκροτήματα πέφτουν στην ώρα τους και οι κυβερνητικοί παράγοντες δηλώνουν αισιόδοξοι. Ύστερα τα φώτα σβήνουν, οι αποστολές αναχωρούν και η καθημερινότητα επιστρέφει ακριβώς εκεί όπου την άφησαν: στην ακρίβεια, στην ανασφάλεια και στην εξάντληση των πολιτών.
Η φιέστα τελείωσε. Ο λογαριασμός έμεινε.
Η Θεσσαλονίκη δεν είναι σκηνικό για πρωθυπουργικές παραστάσεις
Η Θεσσαλονίκη δεν έχει ανάγκη από μια κυβέρνηση που τη θυμάται για λίγες ημέρες τον χρόνο. Δεν χρειάζεται άλλη μία στρατιά αξιωματούχων που καταφθάνει με υποσχέσεις και αποχωρεί αφήνοντας πίσω της δελτία Τύπου.
Χρειάζεται υποδομές που λειτουργούν. Σύγχρονες μεταφορές. Καθαρό δημόσιο χώρο. Στήριξη των πανεπιστημίων και της έρευνας. Πραγματικές επενδύσεις, παραγωγικές δουλειές και έναν εκθεσιακό θεσμό που θα υπηρετεί την πόλη όλο τον χρόνο — όχι την επικοινωνιακή ανάγκη του εκάστοτε πρωθυπουργού για ένα εντυπωσιακό φθινοπωρινό σκηνικό.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι ο πρωθυπουργός παρουσιάζει την οικονομική πολιτική της κυβέρνησης. Αυτό μπορεί να γίνει με διαφάνεια, σοβαρότητα και ελάχιστο κόστος. Το πρόβλημα είναι το παρασιτικό οικοσύστημα που έχει στηθεί γύρω από αυτή την παρουσία και έχει μετατρέψει τη ΔΕΘ σε ετήσιο προσκύνημα της εξουσίας.
Όποιος αναζητά πρόσβαση, γνωριμίες, πολιτική εύνοια ή απλώς μια φωτογραφία με τον κατάλληλο άνθρωπο θεωρεί περίπου υποχρεωτικό να περάσει από εκεί.
Αυτό δεν λέγεται εξωστρέφεια. Λέγεται σύστημα.
Ιδού η πραγματική μεταρρύθμιση
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης εξελέγη προβάλλοντας μια μεταρρυθμιστική ατζέντα. Αν αναζητά ακόμη μια πραγματική μεταρρύθμιση, ας ξεκινήσει από το ίδιο το πολιτικό πανηγύρι που κάθε χρόνο οργανώνει και απολαμβάνει το σύστημα εξουσίας.
Να δημοσιοποιηθεί αναλυτικά πόσο κοστίζει η συμμετοχή κάθε υπουργείου, δημόσιου οργανισμού και εποπτευόμενου φορέα. Να περιοριστούν δραστικά οι αποστολές και οι μετακινήσεις. Να σταματήσει η χρήση δημόσιου χρήματος για περίπτερα χωρίς μετρήσιμο αποτέλεσμα και για εκδηλώσεις που υπάρχουν μόνο για να φωτογραφίζονται οι διορισμένες διοικήσεις.
Και, κυρίως, να επιστραφεί η ΔΕΘ στον σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκε.
Να γίνει ξανά διεθνής έκθεση εμπορίου, τεχνολογίας, παραγωγής και καινοτομίας. Να μετρά την επιτυχία της σε συμφωνίες, εξαγωγές, επενδύσεις και νέες θέσεις εργασίας — όχι σε υπουργικές εμφανίσεις, χειραψίες και τηλεοπτικό χρόνο.
Η Θεσσαλονίκη αξίζει μια πραγματική Διεθνή Έκθεση. Ο φορολογούμενος αξίζει να γνωρίζει πού πηγαίνουν τα χρήματά του. Και η χώρα αξίζει κάτι σοβαρότερο από μια κυβέρνηση που μιλά για μεταρρυθμίσεις, ενώ διατηρεί ανέπαφες όλες τις τελετουργίες του παλιού, πελατειακού κράτους.
Αν ο πρωθυπουργός θέλει να αποδείξει ότι συγκρούεται με τις παθογένειες, ας κόψει πρώτα το πάρτι της δικής του αυλής.
Θα το κάνει;
Ή μήπως οι «μεταρρυθμίσεις» επιτρέπονται μόνο όταν τον λογαριασμό πληρώνουν οι άλλοι;
Ευάγγελος Λιαμπότης