Τρεις μορφές της ορθόδοξης παράδοσης, από διαφορετικές ιστορικές εποχές, συνδέονται με την προσήλωση στην πίστη και την αντοχή απέναντι στους διωγμούς.
Σήμερα, Σάββατο 12 Σεπτεμβρίου 2026, η Εκκλησία τιμά τον Ιερομάρτυρα Αυτόνομο, ενώ στο συναξάρι της ημέρας περιλαμβάνονται ο Ιερομάρτυρας Δοσίθεος, Μητροπολίτης Τιφλίδος, και ο Νεομάρτυρας Αλέξιος Βοροσίν. Παράλληλα, εορτάζεται η Απόδοση του Γενεσίου της Θεοτόκου, με την οποία ολοκληρώνεται ο εορταστικός κύκλος της μεγάλης θεομητορικής εορτής της 8ης Σεπτεμβρίου.
Άγιος Αυτόνομος: Από την Ιταλία στο μαρτύριο της Βιθυνίας
Ο Αυτόνομος υπήρξε επίσκοπος στην Ιταλία. Σύμφωνα με τη συναξαριακή παράδοση, κατά τους διωγμούς του Διοκλητιανού κατέφυγε στη Βιθυνία και εγκαταστάθηκε στους Σωρεούς, όπου τον φιλοξένησε ο Κορνήλιος.
Εκεί ανέπτυξε ιεραποστολική δράση και συγκρότησε χριστιανική κοινότητα, ιδρύοντας ναό αφιερωμένο στον Αρχάγγελο Μιχαήλ. Χειροτόνησε τον Κορνήλιο αρχικά διάκονο και στη συνέχεια πρεσβύτερο, ενώ ο βίος του αναφέρει ότι αργότερα εκείνος αναδείχθηκε επίσκοπος.
Το κήρυγμά του επεκτάθηκε στη Λυκαονία, στην Ισαυρία και σε περιοχές κοντά στον Εύξεινο Πόντο. Η δράση του ολοκληρώθηκε βίαια, όταν ειδωλολάτρες εισέβαλαν στον ναό την ώρα που τελούσε τη Θεία Λειτουργία και τον θανάτωσαν.
Η εκκλησιαστική διήγηση αναφέρει ότι η διακόνισσα Μαρία περισυνέλεξε το σώμα του κάτω από σωρό λίθων και φρόντισε για την ταφή του. Η μνήμη του συνδέεται με την επιμονή στο κήρυγμα και τη διακονία, ακόμη και μέσα σε συνθήκες διωγμού.
Δοσίθεος Τιφλίδος: Παρέμεινε κοντά στο ποίμνιό του
Ο Ιερομάρτυρας Δοσίθεος συνδέεται με την καταστροφή της Τιφλίδας από τα περσικά στρατεύματα το 1795. Μετά την εισβολή του Αγά Μοχάμαντ Χαν, η πόλη γνώρισε εκτεταμένες σφαγές, λεηλασίες και καταστροφές εκκλησιών.
Σύμφωνα με τον εκκλησιαστικό βίο του, ο ηλικιωμένος μητροπολίτης αρνήθηκε να εγκαταλείψει τους πιστούς. Παρέμεινε στην πόλη και, όταν συνελήφθη, δεν δέχθηκε να απαρνηθεί τη χριστιανική πίστη παρά τα βασανιστήρια.
Το μαρτύριό του τοποθετείται στις 12 Σεπτεμβρίου 1795. Οι αφηγήσεις διαφέρουν ως προς τον τρόπο θανάτου του: ορισμένες αναφέρουν πνιγμό στον ποταμό Κύρο, ενώ ο βίος που δημοσιεύει η Ορθόδοξη Εκκλησία στην Αμερική περιγράφει θανάτωση με ξίφη. Κοινός πυρήνας τους παραμένει η άρνησή του να εγκαταλείψει την πίστη και το ποίμνιό του. .
Αλέξιος Βοροσίν: Η ασκητική ζωή και οι σοβιετικοί διωγμοί
Ο Αλέξιος Βοροσίν, γνωστός και ως Αλέξιος ο Ελνάτσκι, γεννήθηκε το 1886 σε αγροτική οικογένεια της περιοχής Κοστρομά. Από νεαρή ηλικία στράφηκε στην προσευχή και στην άσκηση, περνώντας ένα διάστημα ως δόκιμος σε μοναστήρι.
Αργότερα ακολούθησε τον δρόμο του «διά Χριστόν σαλού», όπως χαρακτηρίζεται στην ορθόδοξη παράδοση η ασκητική επιλογή ανθρώπων που αποδέχονταν την κοινωνική περιφρόνηση και απέφευγαν την αναγνώριση. Οι διηγήσεις του βίου του αποδίδουν προφητικό χαρακτήρα σε ορισμένες πράξεις του.
Το 1937, στη διάρκεια των σταλινικών διώξεων, συνελήφθη, υπέστη βασανιστήρια και πέθανε κρατούμενος. Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία τον συμπεριέλαβε στους Νεομάρτυρες το 2000.
Για τη μνήμη του χρειάζεται ημερολογιακή διευκρίνιση: η 12η Σεπτεμβρίου του παλαιού ημερολογίου αντιστοιχεί στην 25η Σεπτεμβρίου του πολιτικού ημερολογίου, ημερομηνία κατά την οποία τιμάται στη Ρωσική Εκκλησία.
Στις υπόλοιπες μνήμες της ημέρας περιλαμβάνονται οι Άγιοι Κουρνούτος, Ιουλιανός, Θεόδωρος, Μακεδόνιος, Θεόδουλος, Τατιανός και Ωκεανός, καθώς και οι Όσιοι Δανιήλ ο Θάσιος και Ανδρόνικος ο εν Ατρώα.
