Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου 2026 σήμερα και στο εορτολόγιο περιλαμβάνονται τα ονόματα Στρατόνικος, Στράτος, Στρατής, Στρατονίκης και Στρατονίκιος, με αφορμή τη μνήμη του Αγίου Στρατονίκου. Η ημέρα είναι επίσης αφιερωμένη στον Άγιο Γρηγόριο, τον Φωτιστή της Αρμενίας, ενώ τιμάται ο Άγιος Μιχαήλ, πρώτος Μητροπολίτης Κιέβου κατά την εκκλησιαστική παράδοση.
Ο Γρηγόριος συνδέθηκε με μια καθοριστική αλλαγή στην ιστορία του αρμενικού λαού: την αποδοχή του Χριστιανισμού από τον βασιλιά Τιριδάτη και την οργάνωση της τοπικής Εκκλησίας.
Η καθιέρωση του Χριστιανισμού ως επίσημης θρησκείας της Αρμενίας τοποθετείται παραδοσιακά στο 301, γεγονός που της αποδίδει τη θέση του πρώτου χριστιανικού κράτους. Πίσω από αυτή την εξέλιξη βρίσκεται ένας βίος γεμάτος δοκιμασίες.
Παρθικής καταγωγής, ο Γρηγόριος διασώθηκε σε μικρή ηλικία από την εξόντωση της οικογένειάς του και βρέθηκε στην Καισάρεια της Καππαδοκίας, όπου γνώρισε τη χριστιανική πίστη. Αργότερα συνδέθηκε με την αυλή του Τιριδάτη, αλλά η άρνησή του να συμμετάσχει στις ειδωλολατρικές θυσίες τον οδήγησε σε βασανιστήρια και πολυετή φυλάκιση.
Σύμφωνα με τη συναξαριακή διήγηση, έμεινε για δεκατέσσερα χρόνια σε βαθύ λάκκο και επέζησε χάρη στην τροφή που του έστελναν κρυφά. Η ίδια παράδοση συνδέει την απελευθέρωσή του με τη θεραπεία του βασιλιά μέσω της προσευχής του και με τη μετέπειτα μεταστροφή του στον Χριστιανισμό.
Το έργο του Γρηγορίου συνεχίστηκε με την ίδρυση εκκλησιών, τη χειροτονία κληρικών και τη δημιουργία σχολείων. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του αποσύρθηκε στην άσκηση, αφήνοντας πίσω του μια Εκκλησία που έμελλε να αποτελέσει βασικό στοιχείο της ταυτότητας του αρμενικού λαού.
Με τη διάδοση της χριστιανικής πίστης συνδέεται και ο Άγιος Μιχαήλ του Κιέβου. Η εκκλησιαστική παράδοση τον τοποθετεί στην πρώτη περίοδο συγκρότησης της Εκκλησίας των Ρως, στα τέλη του 10ου αιώνα, την εποχή του ηγεμόνα Βλαδίμηρου.
Οι παραδόσεις για την καταγωγή του διαφέρουν, συγκλίνουν όμως στην περιγραφή ενός ιεράρχη που αφιερώθηκε στο κήρυγμα, στη βάπτιση και την κατήχηση των πιστών, καθώς και στην ίδρυση ναών και εκκλησιαστικών σχολείων.
Η κοίμησή του τοποθετείται στο 992. Η μνήμη του τιμάται στις 15 Ιουνίου, ενώ η σημερινή εορτή συνδέεται με τη μετακομιδή των λειψάνων του. Στο συναξάρι της ημέρας περιλαμβάνονται ακόμη οι Αγίες Ριψιμία και Γαϊανή μαζί με τις παρθενομάρτυρες που μαρτύρησαν στην Αρμενία, καθώς και ο Όσιος Γρηγόριος της Πέλσμα.
Για τον Άγιο Στρατόνικο, στον οποίο συνδέονται οι σημερινές ονομαστικές εορτές, η συναξαριακή αναφορά σημειώνει ότι μαρτύρησε με ξίφος. Χρόνια πολλά σε όσους και όσες τιμούν σήμερα την ονομαστική τους εορτή, με υγεία, δύναμη και ειρήνη.
Σημείωση διόρθωσης του αρχικού υλικού: Η επίσημη καταχώριση του Οικουμενικού Πατριαρχείου ορίζει τη μνήμη του Αγίου Αρσενίου Αυτωρειανού στις 28 Οκτωβρίου. Γι’ αυτό δεν περιλαμβάνεται εδώ ως εορτάζων άγιος της 30ής Σεπτεμβρίου.
