Η ελληνοϊσραηλινή αμυντική συνεργασία, το καλώδιο προς την Κύπρο και οι τουρκικές διεκδικήσεις συνθέτουν το σκηνικό της νέας έντασης.
Η μεταφορά τουρκικών καταδρομών απέναντι από τη Σάμο και η επαναφορά των απαιτήσεων για αποστρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών φέρνουν ξανά στο προσκήνιο την πίεση της Άγκυρας στο Αιγαίο. Πίσω από τις στρατιωτικές κινήσεις και τις δημόσιες δηλώσεις, η Αθήνα διακρίνει μια ευρύτερη αντιπαράθεση, που συνδέει την άμυνα των νησιών με τις συμμαχίες και τα ενεργειακά σχέδια στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σύμφωνα με την ανάλυση που παρουσιάζεται στο δημοσίευμα της «Καθημερινής», η τουρκική στάση διαμορφώνεται γύρω από τρεις βασικούς άξονες: τη συνεργασία Ελλάδας και Ισραήλ, την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου και την επαναφορά των διεκδικήσεων της Άγκυρας στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Η ελληνική απάντηση αναπτύσσεται στο επίπεδο της αμυντικής προετοιμασίας και της περιφερειακής διπλωματίας, με ιδιαίτερο βάρος στη συνεργασία με την Αίγυπτο και την Κυπριακή Δημοκρατία.
Η Σάμος ως μήνυμα πίεσης
Η μετακίνηση της 51ης Ταξιαρχίας Καταδρομών στα μικρασιατικά παράλια, απέναντι από τη Σάμο, αποκτά ιδιαίτερη σημασία μέσα σε αυτό το περιβάλλον. Η σχετική απόφαση, όπως αναφέρεται στο δημοσίευμα, είχε ληφθεί τον Ιούνιο και η μετεγκατάσταση υλοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο.
Στην Αθήνα η κίνηση αποτιμάται κυρίως ως μήνυμα πολιτικής και στρατιωτικής πίεσης. Η τουρκική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή είναι ήδη ισχυρή, ενώ η μικρή απόσταση της Σάμου από τις απέναντι ακτές αποτελεί πάγιο δεδομένο του αμυντικού σχεδιασμού.
Η προβολή της μετακίνησης υπηρετεί, επομένως, και την επικοινωνιακή διάσταση της αντιπαράθεσης. Αυτό, ωστόσο, δεν αρκεί από μόνο του για να στοιχειοθετήσει συμπέρασμα περί επικείμενης στρατιωτικής επιχείρησης.
Το Ισραήλ πίσω από τις τουρκικές αντιδράσεις
Στο επίκεντρο της τουρκικής ανησυχίας τοποθετείται η «Ασπίδα του Αχιλλέα». Το δημοσίευμα συνδέει τις αντιδράσεις της Άγκυρας με την ελληνοϊσραηλινή συμφωνία για την ανάπτυξη πολυεπίπεδης άμυνας απέναντι σε αεροσκάφη, πυραύλους και μη επανδρωμένα μέσα, με κοινό σύστημα ελέγχου.
Η τουρκική ηγεσία αντιμετωπίζει τη στενότερη συνεργασία Αθήνας και Ισραήλ, μαζί με τον ρόλο της Κύπρου, ως εξέλιξη που περιορίζει τα δικά της περιθώρια επιρροής. Πρόκειται για την τουρκική ανάγνωση των περιφερειακών συσχετισμών, η οποία τροφοδοτεί τη ρητορική περί περικύκλωσης.
Παράλληλα, οι σχέσεις Τουρκίας και Ισραήλ παραμένουν πιο σύνθετες από όσα δείχνουν οι δημόσιες αντιπαραθέσεις. Στο ίδιο ρεπορτάζ καταγράφεται η ανάληψη καθηκόντων επιτετραμμένου από τον Ισραηλινό διπλωμάτη Τζοέλ Λιόν στην Άγκυρα, ένδειξη διατήρησης επίσημων διαύλων επικοινωνίας.
Οι αναμενόμενες πολιτικές εξελίξεις στο Ισραήλ και οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ προσθέτουν παράγοντες αβεβαιότητας. Τυχόν αλλαγές στις ισορροπίες μπορεί να επηρεάσουν τις περιφερειακές σχέσεις, χωρίς η κατεύθυνσή τους να μπορεί να προεξοφληθεί.
Το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου και η Ανατολική Μεσόγειος
Δεύτερο κρίσιμο πεδίο αποτελεί η σχεδιαζόμενη επανέναρξη των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου, το Great Sea Interconnector.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η γαλλική εμπλοκή ενισχύεται τόσο μέσω της Meridiam όσο και στο σκέλος εξασφάλισης του πλοίου που θα αναλάβει εργασίες για το έργο. Η εξέλιξη προσθέτει μια ισχυρή ευρωπαϊκή παρουσία σε ένα εγχείρημα με ενεργειακή και γεωπολιτική σημασία.
Η Άγκυρα, ωστόσο, συνδέει την περιοχή ανατολικά της Ρόδου με τις δικές της θαλάσσιες διεκδικήσεις. Σε αυτό το πλαίσιο ερμηνεύεται και η αντίδρασή της στην επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Καστελλόριζο.
Η αναμενόμενη τουρκική νομοθετική πρωτοβουλία για τη «Γαλάζια Πατρίδα» και οι αναφορές σε επανεμφάνιση παραβιάσεων του ελληνικού εναέριου χώρου συμπληρώνουν την εικόνα επιβάρυνσης των διμερών σχέσεων.
Η Αθήνα ενισχύει τις περιφερειακές συνεργασίες
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα δίνει βάρος στις σχέσεις με την Αίγυπτο και την Κύπρο. Η άσκηση «Μέδουσα 15», που σύμφωνα με το παρεχόμενο ρεπορτάζ πραγματοποιήθηκε από τις 10 έως τις 19 Σεπτεμβρίου σε Κρήτη, Μυρτώο Πέλαγος και νοτίως της Καρπάθου, εντάσσεται σε αυτή την κατεύθυνση, με τη συνδρομή Γαλλίας και Ιταλίας.
Επόμενος σταθμός είναι η προγραμματισμένη για την Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου τριμερής συνάντηση των υπουργών Άμυνας Ελλάδας, Αιγύπτου και Κύπρου στο Κάιρο.
Το κρίσιμο για την Αθήνα είναι να μετατρέψει τις συνεργασίες σε σταθερή δυνατότητα αποτροπής και ουσιαστική στήριξη των σχεδιασμών της. Η πορεία των ερευνών για το καλώδιο και οι επόμενες τουρκικές κινήσεις θα δείξουν πόσο ανθεκτικές είναι αυτές οι συνεργασίες στην πράξη.