Από τα δίκτυα και τις λακκούβες μέχρι το Λευκαντί, τη Λάμψακο και τον Λήλαντα, η κριτική πολιτών θέτει ένα συγκεκριμένο ζήτημα: με ποια κριτήρια ξοδεύεται το δημόσιο χρήμα και πώς ελέγχεται το αποτέλεσμα;
Τα δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης έχουν πεπερασμένη ζωή. Χρειάζονται συντήρηση, προγραμματισμένες αντικαταστάσεις και χρήματα. Η παλαιότητά τους, όμως, δεν μπορεί να επιστρατεύεται διαρκώς ως άλλοθι. Είναι γνωστή τεχνική παράμετρος, την οποία μια διοίκηση οφείλει να ενσωματώνει στον σχεδιασμό της.
Όταν γνωρίζεις ότι μια υποδομή γερνά, η ευθύνη σου αρχίζει πριν σπάσει.
Αυτό είναι το ουσιαστικό ερώτημα που αναδεικνύει η κριτική πολιτών για τη Χαλκίδα και την ευρύτερη περιοχή: όταν προβάλλεται η έλλειψη χρημάτων για τα αναγκαία, ποιος εξηγεί τις υπόλοιπες επιλογές χρηματοδότησης;
Οι πόροι διαφορετικών προγραμμάτων δεν είναι πάντοτε διαθέσιμοι για οποιαδήποτε χρήση. Αυτό, όμως, υποχρεώνει τις διοικήσεις να εξηγούν ποιες δυνατότητες είχαν, ποιες χρηματοδοτήσεις διεκδίκησαν και γιατί έθεσαν συγκεκριμένες προτεραιότητες. Το γενικόλογο «δεν υπάρχουν χρήματα» δεν αποτελεί απολογισμό.
Στο κείμενο πολίτη τίθενται ερωτήματα για αντιπλημμυρικά έργα στο Λευκαντί που, όπως υποστηρίζει, καταστράφηκαν λίγους μήνες μετά την κατασκευή τους, καθώς και για ασφαλτοστρώσεις που εμφάνισαν γρήγορα φθορές.
Οι αναφορές αυτές χρειάζονται συγκεκριμένα στοιχεία: ταυτοποίηση των έργων, ημερομηνίες, συμβάσεις, τεχνικές εκθέσεις και πρωτόκολλα παραλαβής. Δεν αρκούν από μόνες τους για να αποδειχθεί κακοτεχνία. Αρκούν, όμως, για να τεθούν απολύτως εύλογα ερωτήματα.
Πόσο κόστισε κάθε έργο; Ποιος το επέβλεψε; Με ποια ευρήματα παραλήφθηκε; Εφόσον διαπιστώθηκαν αστοχίες, ποιος ανέλαβε την αποκατάσταση και με τίνος τα χρήματα;
Το δημόσιο ταμείο δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ανεξάντλητη χρηματοδότηση επαναλαμβανόμενων επισκευών χωρίς έλεγχο ευθύνης.
Στην ίδια κριτική αμφισβητούνται η χρησιμότητα των παρεμβάσεων στη Βενιζέλου, η χρήση του ποδηλατοδρόμου και η σκοπιμότητα της επένδυσης με πέτρα στις όχθες του Λήλαντα.
Ο χαρακτηρισμός «έργο βιτρίνας» είναι πολιτική αξιολόγηση. Η διοίκηση μπορεί να απαντήσει με μετρήσιμα αποτελέσματα: ποιο πρόβλημα λύθηκε, πόσοι εξυπηρετούνται, ποια ασφάλεια προστέθηκε και ποια τεχνική μελέτη τεκμηριώνει κάθε παρέμβαση.
Για έναν ποδηλατόδρομο, για παράδειγμα, το κρίσιμο είναι αν συνδέει χρήσιμους προορισμούς, προσφέρει ασφαλή μετακίνηση και χρησιμοποιείται. Για ένα έργο σε ποταμό, αν υπηρετεί τεκμηριωμένο σχεδιασμό προστασίας. Η φωτογραφία της ολοκλήρωσης δεν απαντά σε αυτά.
Στο υλικό περιλαμβάνονται επίσης αναφορές για σκουπίδια στην παραλία της Λαμψάκου και καταγγελίες σχολιαστών για λύματα στο Λευκαντί και υπολείμματα πουλερικών στον Μαλακώντα. Οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί δεν συνοδεύονται εδώ από ανεξάρτητη επιβεβαίωση, αυτοψίες ή εργαστηριακά αποτελέσματα. Χρειάζονται έλεγχο από τις αρμόδιες υπηρεσίες, ακριβή εντοπισμό και ενημέρωση για τα ευρήματα.
Η αναφορά στην παράκαμψη του Βασιλικού προσθέτει ακόμη ένα αίτημα: σαφή ενημέρωση για το στάδιο, τις εκκρεμότητες και το χρονοδιάγραμμα. Η αναμονή των κατοίκων δεν μπορεί να απαντιέται μονίμως με μελλοντικούς χρόνους.
Δήμος, ΔΕΥΑΧ, Περιφέρεια και κάθε αρμόδιος φορέας οφείλουν να απαντούν για το δικό τους πεδίο ευθύνης. Η σύγχυση αρμοδιοτήτων διευκολύνει την υπεκφυγή· η σαφής κατανομή τους επιτρέπει τον έλεγχο.
Ο πολίτης που ασκεί την κριτική αναγνωρίζει ότι έχουν γίνει και σημαντικές παρεμβάσεις, κυρίως στο οδικό δίκτυο. Η αναγνώριση αυτή έχει αξία. Κανένα θετικό έργο, ωστόσο, δεν απαλλάσσει μια διοίκηση από την υποχρέωση να απαντήσει για τις υπόλοιπες επιλογές της.
Το ίδιο ισχύει για την εκλογική νίκη. Η πλειοψηφία δίνει εντολή διοίκησης και συνοδεύεται από υποχρέωση λογοδοσίας. Οι ψηφοφόροι έχουν πολιτική ευθύνη για τις επιλογές τους, αλλά οι ύβρεις εναντίον τους δεν φωτίζουν ούτε μία σύμβαση και δεν επισκευάζουν ούτε μία βλάβη.
Ο λογαριασμός πρέπει επιτέλους να ανοίξει: πόσα πληρώσαμε, τι παραλάβαμε, πόσο άντεξε και ποιος ανέλαβε την ευθύνη όταν απέτυχε.
Αυτές είναι οι απαντήσεις που δικαιούται ο δημότης. Με έγγραφα, ποσά και αποτελέσματα.