Από το Μετρό Θεσσαλονίκης και τα φωτοβολταϊκά έως την κοινωνική κατοικία και τις φοροελαφρύνσεις: ο έλεγχος των δεσμεύσεων πριν χειροκροτηθεί το νέο πακέτο του 2026
Κάθε Σεπτέμβριο η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης μετατρέπεται σε εργοστάσιο προσδοκιών. Ανακοινώνονται έργα, παροχές, φοροελαφρύνσεις και προγράμματα με ποσά εκατομμυρίων ή δισεκατομμυρίων. Το δύσκολο, όμως, αρχίζει όταν σβήσουν τα φώτα στο «Βελλίδειο»: ποια από αυτά νομοθετούνται, ποια εφαρμόζονται όπως ακριβώς παρουσιάστηκαν και ποια επιστρέφουν την επόμενη χρονιά με νέο όνομα και καινούργιο χρονοδιάγραμμα;
Το Outnews έκανε έναν πρώτο, αντιπροσωπευτικό έλεγχο στις εξαγγελίες του Κυριάκου Μητσοτάκη από το 2019 έως το 2025, πριν αξιολογήσει το νέο τετραετές πακέτο της 90ής ΔΕΘ. Το συμπέρασμα δεν χωρά σε ένα κομματικό σύνθημα. Υπάρχουν δεσμεύσεις που έγιναν πράξη. Υπάρχουν όμως και εξαγγελίες που εφαρμόστηκαν με μικρότερη εμβέλεια, καθυστέρησαν χρόνια ή παραμένουν ακόμη στο στάδιο του σχεδιασμού.
Το κυριότερο: κανένα μέτρο με ημερομηνία εφαρμογής το 2027, το 2028, το 2029 ή το 2031 δεν μπορεί σήμερα να καταγράφεται ως κυβερνητικό επίτευγμα. Είναι πολιτική δέσμευση και θα κριθεί όταν ψηφιστεί, χρηματοδοτηθεί και φτάσει στον πολίτη.
Ο πίνακας της πραγματικότητας
| Εξαγγελία στη ΔΕΘ | Τι ακολούθησε | Αποτίμηση |
|---|---|---|
| Μετρό Θεσσαλονίκης σε ενιαία λειτουργία τον Απρίλιο του 2023 – ΔΕΘ 2019 | Η βασική γραμμή παραδόθηκε στις 30 Νοεμβρίου 2024. Η επέκταση προς Καλαμαριά τέθηκε σε λειτουργία τον Αύγουστο του 2026. | Υλοποιήθηκε, αλλά με σημαντική καθυστέρηση |
| «Πρώτο Ένσημο» για νέους έως 29 ετών – ΔΕΘ 2021 | Το πρόγραμμα θεσπίστηκε και ενεργοποιήθηκε το 2022, με οικονομική ενίσχυση εργαζομένου και εργοδότη. | Υλοποιήθηκε |
| Μόνιμη ψηφιακή κάρτα για όλους τους νέους έως 29 ετών από το 2022 – ΔΕΘ 2021 | Δεν εφαρμόστηκε με το εύρος και το χρονοδιάγραμμα που ανακοινώθηκε. Αργότερα θεσπίστηκε το Youth Pass για πολύ στενότερες ηλικιακές ομάδες. | Υλοποιήθηκε διαφορετικά και περιορισμένα |
| Χρηματοδότηση 250.000 μικρών φωτοβολταϊκών σε κατοικίες, επιχειρήσεις και αγροτικές εκμεταλλεύσεις – ΔΕΘ 2022 | Το «Φωτοβολταϊκά στη Στέγη» άνοιξε το 2023, αλλά με προϋπολογισμό περίπου 200–238 εκατ. ευρώ και σαφώς μικρότερη πραγματική περίμετρο από την αρχική εξαγγελία των 250.000 εγκαταστάσεων. Οι επιχειρήσεις δεν εντάχθηκαν στο ίδιο σχήμα όπως είχε παρουσιαστεί. | Μερική και ανασχεδιασμένη εφαρμογή |
| Επιδότηση ανακαίνισης τουλάχιστον 10.000 κλειστών ακινήτων – ΔΕΘ 2022 | Το «Ανακαινίζω – Νοικιάζω» ενεργοποιήθηκε αργότερα, άλλαξε όρους και ενίσχυση και χρειάστηκε διορθώσεις για να προσελκύσει ιδιοκτήτες. | Υλοποιήθηκε με καθυστέρηση και αλλαγές |
| Κοινωνική αντιπαροχή σε δημόσια οικόπεδα – ΔΕΘ 2022 | Θεσμοθετήθηκε αρχικά, αλλά ο λειτουργικός επανασχεδιασμός και το νέο νομοθετικό πλαίσιο έφτασαν στη Βουλή το 2025. Μέχρι τη ΔΕΘ του 2026 δεν έχει παραχθεί το απόθεμα κοινωνικών κατοικιών που υποσχόταν η εξαγγελία. | Νομοθετική πρόοδος, όχι ακόμη απτό στεγαστικό αποτέλεσμα |
| Πρόγραμμα για 1.000 ιδιωτικά ακίνητα με χαμηλό μίσθωμα σε ευάλωτα νοικοκυριά – ΔΕΘ 2022 | Υλοποιήθηκε ως πρόγραμμα «Κάλυψη», με στόχο τουλάχιστον 1.000 κατοικίες και 3.000 ωφελούμενους σε συμμετέχοντες δήμους. | Υλοποιήθηκε ως στοχευμένο πρόγραμμα |
| Ξεπάγωμα τριετιών από 1η Ιανουαρίου 2024 – ΔΕΘ 2023 | Νομοθετήθηκε και εφαρμόστηκε από την ανακοινωμένη ημερομηνία. | Υλοποιήθηκε |
| Διασύνδεση 450.000 ταμειακών μηχανών με POS έως την άνοιξη του 2024 – ΔΕΘ 2023 | Η υποχρεωτική διασύνδεση προχώρησε, αλλά με παρατάσεις και διαδοχικά χρονοδιαγράμματα μέσα στο 2024. | Υλοποιήθηκε, όχι ακριβώς στον αρχικό χρόνο |
| Μείωση ασφαλιστικών εισφορών κατά μία μονάδα από το 2025 – ΔΕΘ 2024 | Νομοθετήθηκε και εφαρμόστηκε από την 1η Ιανουαρίου 2025. | Υλοποιήθηκε |
| Πλήρης κατάργηση τέλους επιτηδεύματος το 2025 για αυτοαπασχολούμενους και ατομικές επιχειρήσεις – ΔΕΘ 2024 | Καταργήθηκε για τα φυσικά πρόσωπα. Δεν καταργήθηκε τότε για όλες τις εταιρείες· η νέα εξαγγελία του 2026 μεταφέρει την κατάργηση για επιχειρήσεις στην περιφέρεια στο 2027 και στην Αττική στο 2029. | Υλοποιήθηκε για την κατηγορία που είχε ανακοινωθεί, όχι για το σύνολο της αγοράς |
| «Σπίτι μου ΙΙ», ύψους 2 δισ. ευρώ – ΔΕΘ 2024 | Το πρόγραμμα άνοιξε και οι υπαγωγές προχώρησαν. Χρειάστηκαν παρατάσεις έως το καλοκαίρι του 2026 για εγκεκριμένα δάνεια που δεν είχαν προλάβει να συμβασιοποιηθούν. | Υλοποιήθηκε, με καθυστερήσεις στη συμβασιοποίηση |
| Κατώτατος μισθός 950 ευρώ έως τον Απρίλιο του 2027 – επαναβεβαίωση στη ΔΕΘ 2024 | Διαμορφώθηκε στα 880 ευρώ τον Απρίλιο του 2025 και στα 920 ευρώ τον Απρίλιο του 2026. Πριν λήξει η αρχική προθεσμία, ανακοινώθηκε ότι το 2027 θα ξεπεράσει τα 950 ευρώ και τέθηκε νέος στόχος 1.000 ευρώ για τον Ιανουάριο του 2028. | Σε πορεία υλοποίησης, όχι ακόμη ολοκληρωμένο |
| Μισός ΕΝΦΙΑ το 2026 και μηδενικός το 2027 για πρώτη κατοικία σε χωριά έως 1.500 κατοίκους – ΔΕΘ 2025 | Η μείωση του 2026 εντάχθηκε στο φορολογικό πακέτο. Η πλήρης κατάργηση αφορά το 2027 και παραμένει προς τελική εφαρμογή. | Μερικώς εφαρμοσμένο |
| Μείωση κατά 50% της επίδρασης της προσωπικής διαφοράς το 2026 και κατάργησή της το 2027 – ΔΕΘ 2025 | Η πρώτη φάση ενσωματώθηκε για το 2026. Η πλήρης κατάργηση θα κριθεί το 2027. | Μερικώς εφαρμοσμένο |
| Ένα ενοίκιο κάθε Νοέμβριο – παρουσιάστηκε το 2025 ως μόνιμη παροχή | Το μέτρο νομοθετήθηκε και ενεργοποιήθηκε, αλλά η πρώτη εφαρμογή χρειάστηκε διορθωτικές δηλώσεις και συμπληρωματικές πληρωμές για δικαιούχους. | Υλοποιήθηκε με προβλήματα εφαρμογής |
| 2.000 διαμερίσματα σε τρία στρατόπεδα, με το 75% για πολίτες χωρίς πρώτη κατοικία – ΔΕΘ 2025 | Μέχρι τη ΔΕΘ του 2026 δεν τεκμηριώνεται παράδοση κατοικιών. Πρόκειται ακόμη για έργο δρομολόγησης και όχι για παροχή που έφτασε σε δικαιούχους. | Δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί ως στεγαστικό αποτέλεσμα |
Οι παροχές υλοποιούνται ευκολότερα από τα σύνθετα έργα
Η εικόνα είναι καθαρή. Όταν η εξαγγελία αφορά έναν φορολογικό συντελεστή, μία εισφορά ή ένα επίδομα με συγκεκριμένο δικαιούχο, η κυβέρνηση έχει συχνά τη δυνατότητα να τη μετατρέψει γρήγορα σε νόμο. Η μείωση των ασφαλιστικών εισφορών, η κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος για τα φυσικά πρόσωπα και το ξεπάγωμα των τριετιών είναι πραγματικές εφαρμοσμένες αποφάσεις.
Δεν σημαίνει, βέβαια, ότι κάθε εξαγγελλόμενο «όφελος» έχει την αξία που παρουσιάζεται στο βήμα. Το καθαρό αποτέλεσμα κρίνεται από τον πληθωρισμό, τη φορολογική βάση, τα εισοδηματικά κριτήρια και το αν μια μόνιμη ελάφρυνση αντικαθιστά μια προηγούμενη εφάπαξ ενίσχυση.
Στα σύνθετα έργα και στη στεγαστική πολιτική, η απόσταση μεταξύ ανακοίνωσης και αποτελέσματος μεγαλώνει. Η κοινωνική αντιπαροχή είναι το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα. Ανακοινώθηκε το 2022 ως εργαλείο που θα έβαζε ιδιώτες να κατασκευάζουν κατοικίες σε δημόσια ακίνητα. Τρία χρόνια αργότερα συζητούνταν ακόμη το νέο πλαίσιο. Το 2026 δεν υπάρχει ακόμη ο μετρήσιμος αριθμός κοινωνικών κατοικιών που θα επέτρεπε στην κυβέρνηση να πει ότι η εξαγγελία απέδωσε.
Το ίδιο ισχύει για τα 2.000 διαμερίσματα σε στρατόπεδα που ανακοινώθηκαν το 2025. Η δρομολόγηση, η μελέτη και η πρόθεση δεν είναι κλειδιά κατοικιών. Μέχρι να υπάρξουν συμβάσεις, χρονοδιάγραμμα, οικοδομική πρόοδος και δικαιούχοι, η εξαγγελία παραμένει ανοιχτός λογαριασμός.
Το Μετρό έγινε – αλλά η ημερομηνία άλλαξε δύο φορές
Το Μετρό Θεσσαλονίκης αποδεικνύει γιατί ο έλεγχος δεν πρέπει να είναι ούτε μηδενιστικός ούτε πανηγυρικός. Το έργο παραδόθηκε και λειτουργεί. Αυτό είναι γεγονός. Εξίσου γεγονός είναι ότι στη ΔΕΘ του 2019 είχε ανακοινωθεί ενιαία λειτουργία τον Απρίλιο του 2023. Το 2021 το χρονοδιάγραμμα μετακινήθηκε στα τέλη του 2023 και τελικά η βασική γραμμή άνοιξε στις 30 Νοεμβρίου 2024.
Άρα η σωστή αποτίμηση δεν είναι «δεν έγινε», αλλά «έγινε με καθυστέρηση περίπου δεκαεννέα μηνών σε σχέση με την πρώτη κυβερνητική δέσμευση». Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα στον έλεγχο και στην προπαγάνδα.
Τα 250.000 φωτοβολταϊκά που έγιναν πολύ μικρότερο πρόγραμμα
Στη ΔΕΘ του 2022 ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε χρηματοδότηση 250.000 μικρών φωτοβολταϊκών σε στέγες κατοικιών, επιχειρήσεων και αγροτικών εκμεταλλεύσεων. Το πρόγραμμα που τελικά άνοιξε το 2023 ήταν υπαρκτό, αλλά διαφορετικό: περιορίστηκε σε νοικοκυριά και αγρότες, συνδέθηκε σε μεγάλο βαθμό με μπαταρία και είχε προϋπολογισμό περίπου 200–238 εκατ. ευρώ, ασύμβατο με την αρχικά διαφημισμένη καθολική περίμετρο.
Δεν πρόκειται για ανύπαρκτη πολιτική. Πρόκειται, όμως, για κλασική περίπτωση κατά την οποία η μεγάλη στρογγυλή εξαγγελία συρρικνώθηκε όταν συνάντησε το δίκτυο, τον διαθέσιμο προϋπολογισμό και τους πραγματικούς όρους εφαρμογής.
Η ΔΕΘ του 2026 είναι πρόγραμμα επόμενης θητείας
Ο ίδιος ο πρωθυπουργός ξεκαθάρισε στη φετινή ομιλία ότι μιλά λίγους μήνες πριν από τις εθνικές εκλογές και ότι παρουσιάζει οδικό χάρτη έως το 2031. Αυτό αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να διαβαστεί το πακέτο.
Η μείωση των τεκμηρίων, ο μηδενικός φόρος για κατ’ επάγγελμα αγρότες έως 20.000 ευρώ, η ετήσια ενίσχυση 400 ευρώ στους συνταξιούχους, το επίδομα Χριστουγέννων 500 ευρώ στο Δημόσιο, ο «Κουμπαράς για τη Νέα Γενιά», η μείωση των ΥΚΩ και ο στόχος για φθηνότερο ρεύμα δεν είναι σήμερα εφαρμοσμένη πολιτική. Είναι νέες δεσμεύσεις.
Ορισμένες τοποθετούνται στο 2027, άλλες στο 2028 και άλλες ξεδιπλώνονται έως το 2029 ή το 2031. Συνεπώς, το πολιτικά έντιμο λεξιλόγιο είναι απλό: «ανακοινώθηκε», όχι «δόθηκε»· «προβλέπεται», όχι «ισχύει»· «στόχος», όχι «εγγύηση».
Ιδίως η μείωση της τιμής του ρεύματος κατά 30% μέσα στην επόμενη τριετία δεν είναι έκπτωση που εμφανίζεται στον επόμενο λογαριασμό. Είναι στόχος που επηρεάζεται από τη χονδρεμπορική αγορά, τις διασυνδέσεις, τις επενδύσεις, τα δίκτυα και τις διεθνείς τιμές. Το ίδιο και ο κατώτατος μισθός των 1.000 ευρώ τον Ιανουάριο του 2028: σήμερα ο νόμιμος κατώτατος είναι 920 ευρώ μικτά.
Κάθε χειροκρότημα χρειάζεται ημερομηνία λήξης
Η κυβέρνηση δικαιούται να επικαλείται όσα νομοθέτησε και εφάρμοσε. Δεν δικαιούται, όμως, να προσθέτει στην ίδια στήλη μια καταβολή που έγινε, ένα έργο που καθυστέρησε, ένα πρόγραμμα που άλλαξε ριζικά και μία υπόσχεση της επόμενης τετραετίας.
Από εδώ και πέρα, για κάθε μέτρο της ΔΕΘ χρειάζονται τέσσερα δημόσια στοιχεία: αριθμός νόμου ή κανονιστικής απόφασης, εξασφαλισμένη χρηματοδότηση, ακριβής ημερομηνία εφαρμογής και μετρήσιμος αριθμός πραγματικών δικαιούχων. Για κάθε έργο απαιτούνται σύμβαση, φυσική πρόοδος και δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα.
Γιατί στη ΔΕΘ οι ανακοινώσεις είναι πάντα πολλές. Εκείνο που λείπει είναι ένας μόνιμος δημόσιος πίνακας που να θυμάται τι ειπώθηκε όταν τα φώτα σβήνουν. Και χωρίς μνήμη, η ίδια υπόσχεση μπορεί να χειροκροτείται ξανά και ξανά σαν να ακούγεται για πρώτη φορά.