Σχεδόν βέβαιη θεωρείται η διατήρηση του φαινομένου, με τον WMO να προειδοποιεί για ξηρασίες, πυρκαγιές, πλημμύρες και ακραία ζέστη – Τι σημαίνει πραγματικά ο όρος «σούπερ Ελ Νίνιο»
Σε κατάσταση αυξημένης ετοιμότητας εισέρχονται κυβερνήσεις και μετεωρολογικές υπηρεσίες σε πολλές περιοχές του πλανήτη, καθώς το Ελ Νίνιο ενισχύεται με ταχύτητα και ενδέχεται να εξελιχθεί σε ένα από τα ισχυρότερα επεισόδια που έχουν καταγραφεί από την έναρξη της συστηματικής παρακολούθησής του.
Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός εκτιμά ότι η πιθανότητα να παραμείνει ενεργό έως τον Φεβρουάριο του 2027 πλησιάζει το 100%. Το φαινόμενο αναμένεται να κορυφωθεί προς το τέλος του 2026, αλλά οι συνέπειές του στις θερμοκρασίες, στις βροχοπτώσεις, στη γεωργία και στα αποθέματα νερού μπορεί να διαρκέσουν πολύ περισσότερο.
Ο όρος «σούπερ Ελ Νίνιο», που χρησιμοποιείται ευρέως στη δημόσια συζήτηση, δεν αποτελεί ξεχωριστή και παγκοσμίως τυποποιημένη επιστημονική κατηγορία. Περιγράφει, όμως, ένα εξαιρετικά ισχυρό επεισόδιο, με πολύ μεγάλες αποκλίσεις της θερμοκρασίας στην επιφάνεια του τροπικού Ειρηνικού.
Σύμφωνα με την τελευταία εποχική εκτίμηση του WMO, η μέση απόκλιση στη βασική περιοχή Niño 3.4 μπορεί να φτάσει περίπου τους 3,6 βαθμούς Κελσίου κατά το τρίμηνο Σεπτεμβρίου–Νοεμβρίου. Κάτω από την επιφάνεια του ωκεανού έχουν ήδη καταγραφεί σε ορισμένα σημεία θερμοκρασίες άνω των 8 βαθμών υψηλότερες από τα κανονικά επίπεδα, δημιουργώντας μία τεράστια δεξαμενή θερμότητας που τροφοδοτεί το φαινόμενο.
Πώς λειτουργεί το Ελ Νίνιο
Το Ελ Νίνιο αποτελεί φυσική φάση του κλιματικού συστήματος Ειρηνικού–ατμόσφαιρας. Εμφανίζεται όταν εξασθενούν οι συνήθεις ανατολικοί άνεμοι κοντά στον Ισημερινό και τα θερμότερα νερά εξαπλώνονται προς τον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό.
Η μετακίνηση αυτής της τεράστιας θαλάσσιας θερμότητας αλλάζει την ατμοσφαιρική κυκλοφορία και επηρεάζει τις βροχές και τις θερμοκρασίες σε περιοχές που απέχουν χιλιάδες χιλιόμετρα. Συνήθως εμφανίζεται κάθε δύο έως επτά χρόνια και διαρκεί από εννέα έως δώδεκα μήνες, χωρίς κάθε επεισόδιο να έχει την ίδια ένταση ή τις ίδιες επιπτώσεις.
Το Ελ Νίνιο δεν «προκαλεί» από μόνο του κάθε πυρκαγιά, πλημμύρα ή καύσωνα. Μεταβάλλει, όμως, σημαντικά τις πιθανότητες και μπορεί να ενισχύσει ήδη επικίνδυνες συνθήκες, ιδιαίτερα σε έναν πλανήτη που έχει θερμανθεί εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής.
Οι περιοχές που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή
Ξηρότερες από τις συνηθισμένες συνθήκες αναμένονται σε τμήματα της Νοτιοανατολικής Ασίας, της Κεντρικής Αμερικής και της βόρειας Νότιας Αμερικής. Η Ινδονησία, ο Αμαζόνιος και περιοχές της Αυστραλίας αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο ξηρασίας, απωλειών στην αγροτική παραγωγή και δασικών πυρκαγιών.
Στον αντίποδα, αυξημένες βροχοπτώσεις μπορούν να πλήξουν περιοχές της ανατολικής Αφρικής, της νότιας Βραζιλίας και των νότιων Ηνωμένων Πολιτειών, ανεβάζοντας τον κίνδυνο πλημμυρών και κατολισθήσεων. Το Περού συγκαταλέγεται στις πλέον ευάλωτες χώρες, καθώς οι ισχυρές βροχές μπορούν να προκαλέσουν εκτεταμένες ζημιές σε οικισμούς, καλλιέργειες και υποδομές.
Στην Ασία, η Ινδία εξετάζει τις πιθανές επιπτώσεις στους μουσώνες, στη γεωργία, στην υδροδότηση και στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Χώρες του Ειρηνικού προετοιμάζονται παράλληλα για περίοδο αυξημένης δραστηριότητας τροπικών κυκλώνων, ενώ η Σιγκαπούρη ενισχύει τα μέτρα προστασίας των εργαζομένων από την ακραία ζέστη.
Η Κεντρική και η Νότια Αμερική βρίσκονται επίσης σε επιφυλακή. Ο Παναμάς έχει κινητοποιήσει κρατικούς πόρους για προληπτικά μέτρα και εξοικονόμηση νερού, ενώ στο Περού έχουν τεθεί εκτεταμένες περιοχές σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω του κινδύνου πλημμυρών και κατολισθήσεων.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Οι επίσημες ανακοινώσεις δεν περιλαμβάνουν ειδική προειδοποίηση για συγκεκριμένο ακραίο φαινόμενο στην Ελλάδα. Η επίδραση του Ελ Νίνιο στην Ευρώπη και στη Μεσόγειο είναι πιο σύνθετη και λιγότερο άμεση από ό,τι στις περιοχές γύρω από τον Ειρηνικό.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η χώρα βρίσκεται έξω από την παγκόσμια κλιματική εξίσωση. Ένα πολύ ισχυρό Ελ Νίνιο μπορεί να ενισχύσει τη μέση θερμοκρασία του πλανήτη, να επηρεάσει τις διεθνείς τιμές τροφίμων και ενέργειας και να προκαλέσει προβλήματα στις αλυσίδες εφοδιασμού. Η Ελλάδα, ήδη εκτεθειμένη σε καύσωνες, ξηρασία, πυρκαγιές και πλημμύρες, χρειάζεται αυξημένη ετοιμότητα με βάση τις εγχώριες και ευρωπαϊκές εποχικές προγνώσεις — όχι αυθαίρετη μεταφορά προβλέψεων από άλλες ηπείρους.
Η πρόγνωση είναι προειδοποίηση, όχι καταδίκη
Ο WMO έχει ξεκινήσει διεθνή κινητοποίηση με τις εθνικές μετεωρολογικές υπηρεσίες, τον ΟΗΕ και ανθρωπιστικούς οργανισμούς, ώστε οι εποχικές προβλέψεις να μετατραπούν εγκαίρως σε σχέδια προστασίας.
Συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, αντιπλημμυρικά έργα, προστασία των καλλιεργειών, διαχείριση των υδάτινων αποθεμάτων και προληπτικά μέτρα δημόσιας υγείας μπορούν να περιορίσουν δραστικά τις ανθρώπινες και οικονομικές απώλειες.
Το πραγματικό μήνυμα δεν είναι ότι κάθε περιοχή του πλανήτη θα πληγεί με τον ίδιο τρόπο. Είναι ότι οι χώρες γνωρίζουν πλέον αρκετά νωρίς τι μπορεί να ακολουθήσει. Και όταν η επιστήμη προσφέρει χρόνο προετοιμασίας, η αδράνεια παύει να είναι άγνοια και μετατρέπεται σε πολιτική ευθύνη.