Πέμπτη 1 Οκτωβρίου 2026 σήμερα και η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τον Απόστολο Ανανία, τον Όσιο Ρωμανό τον Μελωδό και τον Όσιο Ιωάννη τον Κουκουζέλη. Η πρώτη ημέρα του Οκτωβρίου συνδέει την αποστολική δράση των πρώτων χριστιανικών χρόνων με δύο εξέχουσες μορφές της εκκλησιαστικής ποίησης και της ψαλτικής τέχνης.
Την ονομαστική τους εορτή έχουν ο Ανανίας, η Ανανούλα, ο Ρωμανός και η Ρωμάνα. Στα εορτολόγια της ημέρας αναφέρεται επίσης η Θηρεσία, με τη διευκρίνιση ότι η μνήμη της Αγίας Θηρεσίας του Παιδιού Ιησού, γνωστής ως Θηρεσίας της Λισιέ, εορτάζεται την 1η Οκτωβρίου στην Καθολική Εκκλησία.
Ο Απόστολος Ανανίας κατέχει ξεχωριστή θέση στην ιστορία της μεταστροφής του Παύλου. Στις Πράξεις των Αποστόλων περιγράφεται ως μαθητής του Χριστού στη Δαμασκό, ο οποίος κλήθηκε με όραμα να αναζητήσει τον Σαούλ από την Ταρσό στο σπίτι του Ιούδα, στην Ευθεία οδό.
Η αποστολή αυτή τον φόβισε, καθώς γνώριζε τη δράση του Σαούλ εναντίον των χριστιανών. Ωστόσο, ακολούθησε την εντολή που είχε λάβει και τον επισκέφθηκε. Σύμφωνα με τη βιβλική διήγηση, έθεσε τα χέρια του επάνω στον Σαούλ, εκείνος ανέκτησε την όρασή του και ακολούθησε η βάπτισή του. Η συνάντηση αυτή αποτελεί κομβικό επεισόδιο στην πορεία του μετέπειτα Αποστόλου των Εθνών.
Η εκκλησιαστική παράδοση συγκαταλέγει τον Ανανία στους Εβδομήκοντα Αποστόλους και τον αναγνωρίζει ως επίσκοπο Δαμασκού. Στο συναξάρι του αναφέρεται ότι συνέχισε το κήρυγμα στην Ελευθερούπολη της Παλαιστίνης, όπου συνελήφθη, βασανίστηκε και θανατώθηκε με λιθοβολισμό επειδή αρνήθηκε να εγκαταλείψει την πίστη του.
Ο Όσιος Ρωμανός ο Μελωδός άφησε ένα έργο που εξακολουθεί να ακούγεται στις ακολουθίες πολλούς αιώνες μετά τη ζωή του. Καταγόταν από την Έμεσα της Συρίας και έζησε μεταξύ του 5ου και του 6ου αιώνα. Η διαδρομή του συνδέθηκε με τη Βηρυτό και κυρίως με την Κωνσταντινούπολη, όπου αναδείχθηκε σε κορυφαίο εκπρόσωπο της βυζαντινής υμνογραφίας.
Η παράδοση αποδίδει το χάρισμά του σε θαυμαστή επέμβαση της Θεοτόκου. Σύμφωνα με το συναξάρι, η Παναγία τού εμφανίστηκε σε όραμα και του έδωσε να καταπιεί έναν μικρό κύλινδρο. Με το γεγονός αυτό συνδέεται η σύνθεση του περίφημου χριστουγεννιάτικου κοντακίου «Η Παρθένος σήμερον».
Η συμβολή του Ρωμανού υπήρξε καθοριστική στην ανάπτυξη του κοντακίου, μιας εκτενούς ποιητικής σύνθεσης με διαδοχικούς οίκους. Με διαλόγους, εικόνες και έντονη αφηγηματική κίνηση, μετέφερε βιβλικά γεγονότα και θεολογικά νοήματα σε λόγο προσιτό στους πιστούς. Η δύναμη του έργου του βρίσκεται στη συνάντηση της διδασκαλίας με την ποίηση και τη μελωδία.
Ο Όσιος Ιωάννης ο Κουκουζέλης, γνωστός ως «Αγγελόφωνος», συνδέθηκε με την καλλιφωνία, τη σύνθεση και τη διδασκαλία της βυζαντινής μουσικής. Με καταγωγή από το Δυρράχιο, βρέθηκε στην Κωνσταντινούπολη και διακρίθηκε για τη φωνή του. Η μοναχική ζωή, όμως, τον οδήγησε στο Άγιον Όρος και στη Μεγίστη Λαύρα.
Σύμφωνα με τον βίο του, επιχείρησε να παραμείνει άγνωστος, αναλαμβάνοντας τη φροντίδα των ζώων της μονής. Η ψαλμωδία του αποκάλυψε τελικά την ταυτότητά του. Με την αγιορείτικη ζωή του συνδέονται επίσης οι παραδόσεις για την εμφάνιση της Θεοτόκου, το χρυσό νόμισμα που του προσέφερε και τη θεραπεία των ποδιών του, τα οποία είχαν καταπονηθεί από την πολύωρη ορθοστασία.
Η προσφορά του στην ψαλτική υπήρξε πολύπλευρη, με συνθέσεις, διδακτικό έργο και συμβολή στην εξέλιξη της μουσικής σημειογραφίας. Το όνομά του παραμένει σημείο αναφοράς για όσους μελετούν και υπηρετούν τη βυζαντινή μουσική.
Την ίδια ημέρα μνημονεύονται, μεταξύ άλλων, ο Όσιος Γρηγόριος ο Δομέστικος, ο Άγιος Δομνίνος, ο Όσιος Σάββας της Βησερίας, ο Όσιος Μιχαήλ και οι μαζί του οσιομάρτυρες. Στο εορτολόγιο περιλαμβάνεται επίσης η Σύναξη της Παναγίας της Γοργοεπηκόου.
Χρόνια πολλά σε όσες και όσους γιορτάζουν σήμερα, με υγεία και δύναμη.