Η ραδιοέκρηξη FRB 20240304B οδηγεί τους αστρονόμους σε έναν μικρό γαλαξία που γεννούσε άστρα όταν το σύμπαν ήταν ακόμη νεαρό.
Πολύ πριν σχηματιστούν ο Ήλιος και η Γη, ένας σύντομος αλλά εξαιρετικά ισχυρός παλμός ραδιοκυμάτων ξεκίνησε το ταξίδι του από έναν μακρινό γαλαξία. Περισσότερα από 10 δισεκατομμύρια χρόνια αργότερα, έφτασε στα όργανα των αστρονόμων, μεταφέροντας πολύτιμες πληροφορίες από μια εποχή κατά την οποία το σύμπαν είχε ηλικία περίπου τριών δισεκατομμυρίων ετών.
Το σήμα ονομάστηκε FRB 20240304B και αποτελεί την πιο μακρινή ταχεία ραδιοέκρηξη με επιβεβαιωμένο γαλαξία προέλευσης που έχει εντοπιστεί μέχρι σήμερα. Καταγράφηκε στις 4 Μαρτίου 2024 από το ραδιοτηλεσκόπιο MeerKAT στη Νότια Αφρική, ενώ τα ευρήματα της έρευνας δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Science στις 8 Οκτωβρίου 2026.
Η αναζήτηση της πηγής του αποδείχθηκε ιδιαίτερα απαιτητική. Παρότι οι ερευνητές γνώριζαν με μεγάλη ακρίβεια τη θέση της έκρηξης στον ουρανό, οι επίγειες παρατηρήσεις δεν αποκάλυπταν τον γαλαξία της. Την απάντηση έδωσε το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb, το οποίο εντόπισε τον γαλαξία και επέτρεψε τη μέτρηση της ερυθρομετατόπισής του, επιβεβαιώνοντας πόσο βαθιά στο κοσμικό παρελθόν συνέβη το γεγονός.
Οι ταχείες ραδιοεκρήξεις, γνωστές διεθνώς ως FRBs, είναι πανίσχυρες εκπομπές ραδιοκυμάτων που διαρκούν συνήθως μόλις χιλιοστά του δευτερολέπτου. Από την πρώτη ανακάλυψή τους, το 2007, εξακολουθούν να προκαλούν ερωτήματα για τον ακριβή μηχανισμό που τις δημιουργεί.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο γαλαξίας προέλευσης προσφέρει ένα σημαντικό στοιχείο: είναι μικρός και διαθέτει νεαρό αστρικό πληθυσμό, με έντονη δραστηριότητα σχηματισμού άστρων. Αυτά τα χαρακτηριστικά ενισχύουν την εκδοχή ότι η έκρηξη συνδέεται με έναν μάγναστρο, δηλαδή έναν αστέρα νετρονίων με εξαιρετικά ισχυρό μαγνητικό πεδίο. Η εξήγηση παραμένει υπό διερεύνηση, αλλά ταιριάζει καλύτερα σε αυτό το νεαρό περιβάλλον από σενάρια που απαιτούν δισεκατομμύρια χρόνια εξέλιξης πριν από τη συγχώνευση δύο αστέρων νετρονίων.
Η αξία της ανακάλυψης, ωστόσο, επεκτείνεται πέρα από την προέλευση της έκρηξης. Καθώς τα ραδιοκύματα διασχίζουν το Διάστημα, επηρεάζονται από το αραιό ιονισμένο αέριο που συναντούν. Οι μεταβολές στο σήμα επιτρέπουν στους επιστήμονες να μελετούν την κατανομή αυτής της ύλης, ακόμη και εκεί όπου η άμεση παρατήρησή της είναι δύσκολη. Έτσι, μια στιγμιαία ραδιοέκρηξη μπορεί να λειτουργήσει ως ανιχνευτής της ύλης κατά μήκος μιας τεράστιας κοσμικής διαδρομής.
Στο συγκεκριμένο σήμα εντοπίστηκαν επιδράσεις από δύο δομές που παρεμβάλλονται στη διαδρομή του: μια προηγουμένως άγνωστη ομάδα γαλαξιών και το Σμήνος της Παρθένου. Οι ερευνητές προσβλέπουν πλέον στον εντοπισμό περισσότερων τόσο μακρινών εκρήξεων, ώστε να εξετάσουν την κατανομή της ύλης και τη δημιουργία γαλαξιών σε παλαιότερες εποχές του σύμπαντος.