Σοβαρή διπλωματική αναταραχή προκάλεσε στην Τουρκία η πρόσφατη συνάντηση του Αμερικανού Πρέσβη στην Άγκυρα και απεσταλμένου του Ντόναλντ Τραμπ για τη Συρία, συνοδευόμενου από τον Διοικητή της CENTCOM, με τον ηγέτη των κουρδικών δυνάμεων της βόρειας Συρίας (SDF), Μαζλούμ Άμπντι.
Η επίσκεψη αυτή — από μόνη της — θα προκαλούσε έντονες αντιδράσεις από την Άγκυρα, όμως αυτό που πυροδότησε πραγματική θύελλα ήταν η αναμνηστική φωτογραφία που δόθηκε στη δημοσιότητα μετά τη συνάντηση.
Στο φόντο της φωτογραφίας διακρινόταν χάρτης της Συρίας, στον οποίο ο Νομός Χατάι (Hatay) εμφανιζόταν ως μέρος της Συρίας. Πρόκειται για μια εξαιρετικά ευαίσθητη ιστορική και εθνική υπόθεση για την Τουρκία, καθώς η Συρία ουδέποτε έχει αναγνωρίσει την προσάρτηση του Χατάι από την Τουρκία το 1939.
Έντονες αντιδράσεις από την Άγκυρα
Η κίνηση αυτή ερμηνεύεται από την τουρκική κυβέρνηση ως προβοκατόρικη αμφισβήτηση της κυριαρχίας της. Μέσα ενημέρωσης και πολιτικοί κύκλοι στην Τουρκία κάνουν λόγο για «διπλωματικό χαστούκι» από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η επίσκεψη ήρθε λίγο μετά την επίσκεψη Ερντογάν στον Λευκό Οίκο, σε μια περίοδο κατά την οποία:
- Η Τουρκία πιέζεται για το ζήτημα των F-35 και F-16,
- εκκρεμεί η υπόθεση της Halkbank,
- υπάρχουν ενεργειακές τριβές,
- και εντείνονται οι διεθνείς πιέσεις για αυτονόμηση των Κούρδων, Αλαουιτών και Δρούζων στη βόρεια Συρία.
Η Άγκυρα βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με πολλαπλά μέτωπα, ενώ η Ουάσιγκτον στέλνει σαφές μήνυμα ότι δεν αποδέχεται άνευ όρων τις τουρκικές επιδιώξεις στην περιοχή.
Ιστορικό υπόβαθρο: Το “πληγωμένο” Χατάι
Για να γίνει κατανοητό γιατί ένας απλός χάρτης προκαλεί τέτοια ένταση, πρέπει να εξετάσουμε το ιστορικό βάθος της υπόθεσης Χατάι.
Από Οθωμανούς σε Γάλλους
Η περιοχή Χατάι ήταν επί αιώνες υπό Οθωμανική κυριαρχία. Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, πέρασε στη γαλλική εντολή ως τμήμα της Συρίας. Εκείνη την εποχή, η σύνθεση του πληθυσμού ήταν μικτή: Τούρκοι, Άραβες, Αλαουίτες, Χριστιανοί, Αρμένιοι.
Προσάρτηση στην Τουρκία (1938–1939)
Το 1938 ιδρύθηκε το “Κράτος του Χατάι”, υπό γαλλική επίβλεψη. Ένα χρόνο αργότερα, με συμφωνία Γαλλίας – Τουρκίας και δημοψήφισμα, το Χατάι προσαρτήθηκε στην Τουρκία.
Η Συρία όμως ποτέ δεν αναγνώρισε αυτή την πράξη και εξακολουθεί να θεωρεί το Χατάι συριακό έδαφος υπό τουρκική κατοχή.
Στρατηγική σημασία
Ο Χατάι, με πρωτεύουσα την Αντιόχεια, είναι στρατηγικής σημασίας:
- Συνορεύει με τη Συρία,
- αποτελεί πέρασμα στρατιωτικών και ενεργειακών οδών,
- και έχει ισχυρή πολιτιστική και ιστορική φόρτιση.
Από την ιστορία στην πολιτική πίεση
Η σημερινή κίνηση των Αμερικανών — να φωτογραφηθούν μπροστά σε χάρτη που εμφανίζει το Χατάι ως Συρία — δεν είναι τυχαία. Πρόκειται για έμμεση υπενθύμιση στην Άγκυρα ότι οι ΗΠΑ έχουν μοχλούς πίεσης στα νότια σύνορά της και πολιτική σχέση με τους Κούρδους, τους οποίους η Τουρκία θεωρεί απειλή.
Παράλληλα, ενισχύει:
- την πολιτική αυτονομία των Κούρδων,
- τις συριακές αξιώσεις στο Χατάι,
- και τις διεθνείς πιέσεις προς την Τουρκία για τις κινήσεις της στη Μέση Ανατολή.
Ο Ερντογάν βρίσκεται σε δύσκολη διπλωματική θέση, έχοντας δεχτεί πλήγμα σε πολλά μέτωπα: εξοπλιστικά, οικονομικά, ενεργειακά και πλέον — ιστορικογεωπολιτικά.
Ο Χατάι δεν είναι απλώς ένα κομμάτι γης. Είναι ιστορικό σύμβολο για την Άγκυρα και ανεκπλήρωτη διεκδίκηση για τη Δαμασκό.
Έτσι, μια φαινομενικά “αθώα” φωτογραφία έγινε πολιτικός σεισμός, αποκαλύπτοντας πόσο εύθραυστη είναι η ισορροπία ισχύος στη βόρεια Συρία — και πόσο ευάλωτη είναι η Τουρκία σε στοχευμένα διπλωματικά «χτυπήματα».