Η Ορθόδοξη Εκκλησία υποδέχεται το νέο εκκλησιαστικό έτος και τιμά, μεταξύ άλλων, τον Όσιο Συμεών τον Στυλίτη, τον Ιησού του Ναυή και τις 40 Παρθενομάρτυρες με τον διάκονο Αμμούν
Η 1η Σεπτεμβρίου έχει ξεχωριστή θέση στο ορθόδοξο εορτολόγιο, καθώς σηματοδοτεί την Αρχή της Ινδίκτου, δηλαδή την έναρξη του νέου εκκλησιαστικού έτους. Παράλληλα, η Εκκλησία τιμά σημαντικές μορφές της χριστιανικής και βιβλικής παράδοσης, με κεντρικές μνήμες τον Όσιο Συμεών τον Στυλίτη, τον Ιησού του Ναυή και τις 40 Παρθενομάρτυρες της Θράκης μαζί με τον πνευματικό τους δάσκαλο, τον διάκονο Αμμούν.
Ποιοι γιορτάζουν σήμερα, 1 Σεπτεμβρίου
Σύμφωνα με τα ευρύτερα διαδεδομένα εορτολόγια, σήμερα γιορτάζουν οι:
Αδαμαντία, Αδαμάντιος, Αθηνά, Ακριβή, Αντιγόνη, Ασπασία, Αφροδίτη, Διώνη, Δωδώνη, Ελπινίκη, Ερασμία, Ερατώ, Ευτέρπη, Θάλεια, Θεανώ, Ισμήνη, Καλλιρρόη, Καλλίστη, Κλειώ, Κλεονίκη, Κλεοπάτρα, Κοραλία, Μαργαρίτα, Μαριάνθη, Μελετία, Μελέτιος, Μελπομένη, Μόσχω, Ουρανία, Πανδώρα, Πηνελόπη, Πολύμνια, Πολυνίκη, Πολυτίμη, Ραλλία, Σαπφώ, Συμεών, Τερψιχόρη, Χάιδω και Χαρίκλεια.
Επειδή ορισμένα ονόματα συνδέονται με διαφορετικές συναξαριακές παραδόσεις, μπορεί να εμφανίζονται μικρές αποκλίσεις από εορτολόγιο σε εορτολόγιο.
Η Αρχή της Ινδίκτου και η εκκλησιαστική Πρωτοχρονιά
Η λέξη «Ινδικτιών» προέρχεται από τη λατινική indictio και συνδέθηκε αρχικά με διοικητικό και φορολογικό σύστημα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ο χρόνος υπολογιζόταν σε δεκαπενταετείς κύκλους, ενώ η έναρξη της περιόδου συνέπιπτε με την εποχή κατά την οποία είχε ολοκληρωθεί η συγκομιδή και άρχιζε η προετοιμασία της νέας καλλιεργητικής χρονιάς.
Η Εκκλησία έδωσε στην ημερομηνία πνευματικό περιεχόμενο. Η 1η Σεπτεμβρίου έγινε αφετηρία του λειτουργικού κύκλου και ημέρα προσευχής για την ευλογία του νέου έτους, την ειρήνη, την υγεία των ανθρώπων και την ευφορία της γης.
Στη Θεία Λειτουργία αναγιγνώσκεται η ευαγγελική περικοπή από τον Λουκά, στην οποία ο Χριστός εισέρχεται στη Συναγωγή της Ναζαρέτ και διαβάζει από τον προφήτη Ησαΐα για τον «ενιαυτόν Κυρίου δεκτόν». Το μήνυμα είναι ότι ο χρόνος δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως διαδοχή ημερών, αλλά ως πεδίο μετάνοιας, προσφοράς και σωτηρίας.
Η ημέρα έχει αποκτήσει και έντονο περιβαλλοντικό συμβολισμό. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο έχει καθιερώσει την 1η Σεπτεμβρίου ως ημέρα προσευχής για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, συνδέοντας την έναρξη του εκκλησιαστικού έτους με την ευθύνη του ανθρώπου απέναντι στη δημιουργία.
Οι παραδόσεις για τον σπόρο και το «ποδαρικό»
Στην ελληνική λαϊκή παράδοση, η αρχή του Σεπτεμβρίου συνδέθηκε στενά με τον κύκλο της γης και τη νέα σπορά. Σε αρκετές αγροτικές περιοχές οι γεωργοί μετέφεραν στην εκκλησία μικρή ποσότητα από τον σπόρο που προόριζαν για τα χωράφια τους, ώστε να ευλογηθεί και να αναμειχθεί στη συνέχεια με τον υπόλοιπο.
Η συνήθεια αυτή εξέφραζε την ελπίδα για καρποφορία, προστασία της παραγωγής και μια καλή γεωργική χρονιά. Παράλληλα, η ημέρα αντιμετωπιζόταν σε ορισμένους τόπους σαν πνευματικό «ποδαρικό»: οι οικογένειες απέφευγαν τις συγκρούσεις, αντάλλασσαν ευχές και προσπαθούσαν να υποδεχθούν τη νέα περίοδο με ειρήνη και τάξη στο σπίτι.
Ο Όσιος Συμεών ο Στυλίτης
Ο Όσιος Συμεών γεννήθηκε περίπου το 389 στη Συρία, σε οικογένεια βοσκών. Από νεαρή ηλικία στράφηκε στη μοναχική ζωή και ακολούθησε εξαιρετικά αυστηρή άσκηση. Αφού έζησε σε μοναστήρι και αργότερα σε απομόνωση, εγκαταστάθηκε κοντά στην Αντιόχεια, όπου συγκεντρώνονταν πλήθη ανθρώπων για να ζητήσουν τη συμβουλή και την προσευχή του.
Θέλοντας να απομακρυνθεί από τον θόρυβο, ανέβηκε σε έναν λίθινο στύλο και έζησε εκεί για δεκαετίες. Από αυτή τη μορφή άσκησης έλαβε την προσωνυμία «Στυλίτης» και θεωρείται ο πρώτος μεγάλος εκπρόσωπος του στυλιτισμού στη χριστιανική παράδοση.
Παρά την απομόνωσή του, δεν έπαψε να επικοινωνεί με τους ανθρώπους. Κήρυττε, συμβούλευε, παρηγορούσε και παρενέβαινε σε κοινωνικά και εκκλησιαστικά ζητήματα. Η φήμη του ξεπέρασε τα όρια της Συρίας και έφτασε μέχρι την αυτοκρατορική αυλή της Κωνσταντινούπολης. Εκοιμήθη το 459 και η μνήμη του παρέμεινε ισχυρή σε ολόκληρο τον χριστιανικό κόσμο.
Στον τόπο της άσκησής του, βορειοδυτικά του Χαλεπίου, ανεγέρθηκε αργότερα ένα μεγάλο προσκυνηματικό συγκρότημα, γνωστό ως Καλάτ Σεμάν, δηλαδή «Κάστρο του Συμεών». Τέσσερις βασιλικές αναπτύχθηκαν γύρω από το σημείο όπου βρισκόταν ο στύλος, δημιουργώντας ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της πρώιμης βυζαντινής αρχιτεκτονικής στη Συρία.
Ο Ιησούς του Ναυή
Την ίδια ημέρα τιμάται ο Ιησούς του Ναυή, μία από τις σημαντικότερες μορφές της Παλαιάς Διαθήκης. Υπήρξε στενός συνεργάτης και διάδοχος του Μωυσή και ανέλαβε να οδηγήσει τους Ισραηλίτες στη Γη της Επαγγελίας.
Η βιβλική αφήγηση τον συνδέει με τη διάβαση του Ιορδάνη, την πτώση των τειχών της Ιεριχούς και τη διανομή της γης στις δώδεκα φυλές του Ισραήλ. Πριν από τον θάνατό του, κάλεσε τον λαό να παραμείνει πιστός στον Θεό και στις εντολές Του. Εκοιμήθη, σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη, σε ηλικία 110 ετών.
Οι 40 Παρθενομάρτυρες και ο διάκονος Αμμούν
Η Εκκλησία τιμά επίσης τις 40 Παρθενομάρτυρες που έζησαν στην Αδριανούπολη της Θράκης στις αρχές του 4ου αιώνα, κατά τους διωγμούς του αυτοκράτορα Λικινίου.
Πνευματικός τους καθοδηγητής ήταν ο διάκονος Αμμούν. Όταν κλήθηκαν να αρνηθούν τη χριστιανική πίστη και να θυσιάσουν στα είδωλα, εκείνες αρνήθηκαν και, σύμφωνα με το συναξάρι, υπέστησαν σκληρά βασανιστήρια και μαρτυρικό θάνατο. Η μνήμη τους συνδέεται με πολλά από τα γυναικεία ονόματα που γιορτάζουν σήμερα.
Την 1η Σεπτεμβρίου τιμώνται ακόμη η Μάρθα, μητέρα του Οσίου Συμεών, ο Όσιος Μελέτιος ο Νέος, ο Όσιος Νικόλαος ο Κουρταλιώτης, ο νεομάρτυρας Αγγελής και άλλοι άγιοι και μάρτυρες.
Η πρώτη ημέρα του Σεπτεμβρίου δεν είναι, επομένως, μόνο μια ημερολογιακή αλλαγή. Για την Ορθόδοξη Εκκλησία αποτελεί πρόσκληση για νέα πνευματική αρχή, ευχαριστία για όσα προηγήθηκαν και ευθύνη για τον χρόνο, τον άνθρωπο και τη δημιουργία.
