Η Εκκλησία τιμά τον Προφήτη Ζαχαρία, πατέρα του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, καθώς και τους Ιερομάρτυρες Αβδά και Αθανάσιο του Μπρεστ
Σήμερα, Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου 2026, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Προφήτη Ζαχαρία, πατέρα του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, του Ιερομάρτυρα Αβδά, επισκόπου στην Περσία, και του Ιερομάρτυρα Αθανασίου του Μπρεστ.
Την ονομαστική τους εορτή έχουν κυρίως όσοι φέρουν τα ονόματα:
- Ζαχαρίας
- Ζαχαρούλα
Οι εορτές της ημέρας συνδέουν διαφορετικές εποχές και τόπους: την Ιουδαία των χρόνων του Ηρώδη, την Περσία του 5ου αιώνα και την Ανατολική Ευρώπη του 17ου αιώνα. Κοινό νήμα αποτελεί η πίστη που δοκιμάζεται, η ανθρώπινη αμφιβολία και η σταθερότητα απέναντι στις πιέσεις της εξουσίας.
Ο Προφήτης Ζαχαρίας και η αναγγελία της γέννησης του Προδρόμου
Ο Ζαχαρίας ήταν ιερέας από την εφημερία του Αβιά και σύζυγος της Ελισάβετ, η οποία καταγόταν επίσης από ιερατική οικογένεια. Το ζευγάρι ζούσε με ευσέβεια, αλλά δεν είχε αποκτήσει παιδί και είχε πλέον φτάσει σε προχωρημένη ηλικία.
Η διήγηση για τον Ζαχαρία βρίσκεται στο πρώτο κεφάλαιο του κατά Λουκάν Ευαγγελίου. Κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας του στον Ναό των Ιεροσολύμων, κληρώθηκε να εισέλθει στο ιερό και να προσφέρει θυμίαμα. Εκεί εμφανίστηκε ο Αρχάγγελος Γαβριήλ και του ανήγγειλε ότι η προσευχή του είχε εισακουστεί: η Ελισάβετ θα γεννούσε γιο, ο οποίος θα ονομαζόταν Ιωάννης.
Το παιδί, σύμφωνα με το αγγελικό μήνυμα, θα είχε ξεχωριστή αποστολή. Θα προετοίμαζε τον λαό για τον ερχομό του Μεσσία και θα γινόταν ο Πρόδρομος και Βαπτιστής του Χριστού.
Ο Ζαχαρίας δυσκολεύτηκε να πιστέψει ότι κάτι τέτοιο μπορούσε να συμβεί λόγω της ηλικίας του ίδιου και της συζύγου του. Ζήτησε ένα σημάδι και έμεινε άλαλος έως την εκπλήρωση της υπόσχεσης. Η σιωπή του δεν παρουσιάζεται μόνο ως συνέπεια της δυσπιστίας, αλλά και ως περίοδος εσωτερικής προετοιμασίας μπροστά σε ένα γεγονός που ξεπερνούσε την ανθρώπινη λογική.
«Ιωάννης εστί το όνομα αυτού»
Όταν γεννήθηκε το παιδί και έφτασε η όγδοη ημέρα, οι συγγενείς θεωρούσαν αυτονόητο ότι θα έπαιρνε το όνομα του πατέρα του. Η Ελισάβετ, όμως, επέμεινε ότι έπρεπε να ονομαστεί Ιωάννης.
Ο Ζαχαρίας ζήτησε μία πινακίδα και έγραψε: «Ιωάννης εστί το όνομα αυτού». Αμέσως απέκτησε ξανά τη φωνή του και δοξολόγησε τον Θεό. Η ωδή που ακολούθησε, γνωστή ως «Ευλογητός Κύριος ο Θεός του Ισραήλ», αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ύμνους της ευαγγελικής διήγησης.
Για την Εκκλησία, η ιστορία του Ζαχαρία είναι μια διαδρομή από την αμφιβολία στην εμπιστοσύνη. Ένας άνθρωπος που αρχικά ζητά απόδειξη γίνεται τελικά εκείνος που αναγνωρίζει δημόσια την εκπλήρωση της θεϊκής υπόσχεσης και προφητεύει την αποστολή του παιδιού του.
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, ο Ζαχαρίας θανατώθηκε στον χώρο του Ναού επειδή αρνήθηκε να αποκαλύψει πού είχε κρυφτεί ο μικρός Ιωάννης κατά τη σφαγή των νηπίων από τον Ηρώδη. Η συγκεκριμένη αφήγηση προέρχεται από την παράδοση και απόκρυφα κείμενα και δεν περιγράφεται με τον ίδιο τρόπο στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο.
Ο Ιερομάρτυρας Αβδάς της Περσίας
Η Εκκλησία τιμά επίσης τον Ιερομάρτυρα Αβδά, γνωστό και ως Αβδαίο ή Αυδά. Έζησε στις αρχές του 5ου αιώνα και υπήρξε επίσκοπος στην Περσική Αυτοκρατορία των Σασσανιδών.
Οι πηγές συνδέουν το όνομά του με την καταστροφή ενός ζωροαστρικού ναού του πυρός. Ο βασιλιάς Ισδιγέρδης Α΄ τού ζήτησε να ανοικοδομήσει τον χώρο λατρείας, όμως ο Αβδάς αρνήθηκε. Η πράξη και η άρνησή του προκάλεσαν σκληρά αντίποινα, τα οποία δεν περιορίστηκαν στον ίδιο, αλλά επεκτάθηκαν στις χριστιανικές κοινότητες της αυτοκρατορίας.
Ο Αβδάς συνελήφθη μαζί με άλλους κληρικούς και πιστούς και οδηγήθηκε στο μαρτύριο. Η ιστορία του υπενθυμίζει τόσο το θάρρος της ομολογίας όσο και τις βαριές συνέπειες που μπορεί να προκαλέσει η θρησκευτική σύγκρουση όταν μετατρέπεται σε πράξη βίας και κρατική καταστολή.
Ο Αθανάσιος του Μπρεστ και η υπεράσπιση της Ορθοδοξίας
Ο Ιερομάρτυρας Αθανάσιος του Μπρεστ, κατά κόσμον Αθανάσιος Φιλίποβιτς, γεννήθηκε περίπου το 1597 στην περιοχή της σημερινής Λευκορωσίας. Ήταν ιδιαίτερα μορφωμένος, γνώριζε γλώσσες, θεολογία και φιλοσοφία, ενώ πριν ακολουθήσει τον μοναχικό βίο εργάστηκε ως δάσκαλος.
Το 1627 έγινε μοναχός στη Μονή του Αγίου Πνεύματος στο Βίλνιους και αργότερα χειροτονήθηκε ιερομόναχος. Το 1640 ανέλαβε ηγούμενος της Μονής του Οσίου Συμεών του Στυλίτη στο Μπρεστ και αναδείχθηκε σε έντονο υπερασπιστή της Ορθόδοξης πίστης μέσα στο τεταμένο θρησκευτικό περιβάλλον που είχε δημιουργηθεί μετά την Ένωση του Μπρεστ του 1596.
Οι δημόσιες παρεμβάσεις του προκάλεσαν επανειλημμένες συλλήψεις και φυλακίσεις. Το 1648, μέσα στην αναταραχή της εξέγερσης των Κοζάκων, κατηγορήθηκε για σχέσεις με τους επαναστάτες. Παρά την έλλειψη επαρκών αποδείξεων, οδηγήθηκε σε δάσος έξω από το Μπρεστ και εκτελέστηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 1648.
Η ορθόδοξη παράδοση αναφέρει ότι το σώμα του βρέθηκε μήνες αργότερα και μεταφέρθηκε στη μονή του. Μεγάλο μέρος των λειψάνων καταστράφηκε σε πυρκαγιά το 1815, ενώ όσα διασώθηκαν φυλάχθηκαν ως κειμήλια σε ορθόδοξους ναούς και μονές.
Οι υπόλοιπες μνήμες της ημέρας
Στις 5 Σεπτεμβρίου τιμώνται ακόμη οι Μάρτυρες Μέδιμνος, Ουρβανός, Θεόδωρος και οι συν αυτοίς ιερείς και διάκονοι που μαρτύρησαν στη Νικομήδεια. Το εορτολόγιο αναφέρει επίσης την εμφάνιση του Αποστόλου Πέτρου στον αυτοκράτορα Ιουστινιανό στην Άθυρα.
Η σημερινή ημέρα μάς αφήνει ένα μήνυμα που παραμένει διαχρονικό: η πίστη δεν αποκλείει την αμφιβολία, αλλά μπορεί να τη μεταμορφώσει σε εμπιστοσύνη· και η αφοσίωση αποκτά πραγματικό νόημα όταν συνοδεύεται από ευθύνη, αυτογνωσία και σεβασμό προς τον άνθρωπο.