Ο Θεοφύλακτος Θεοφυλάκτου (1884 ή 1885 – 12 Αυγούστου 1961) ήταν εξέχουσα προσωπικότητα του Ποντιακού Ελληνισμού, διακεκριμένος ιατρός, πολιτικός και πολιτιστικός παράγοντας.
Βιογραφία & Εκπαίδευση
Γεννήθηκε στο χωριό Τσίτη της Αργυρούπολης του Πόντου. Έχασε τη μητέρα του σε μικρή ηλικία και ανατράφηκε από τη γιαγιά του. Αποφοίτησε με άριστα από το Φροντιστήριο Τραπεζούντας και συνέχισε τις σπουδές του στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου το 1907 αναγορεύτηκε διδάκτορας Χειρουργικής και Μαιευτικής. Στη συνέχεια, ειδικεύτηκε στην οφθαλμολογία και την ωτορινολαρυγγολογία στο Παρίσι.
Ιατρική & Κοινωνική Δράση
Το 1911 επέστρεψε στην Τραπεζούντα και άνοιξε οφθαλμολογική κλινική. Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, εργάστηκε ως διευθυντής του ρωσικού νοσοκομείου στην Τραπεζούντα. Κατά την Κατοχή, προσέφερε σημαντική ανθρωπιστική βοήθεια, οργανώνοντας συσσίτια για πρόσφυγες και άπορα παιδιά, ενισχύοντας το έργο του Ερυθρού Σταυρού
Πολιτική & Πολιτιστική Δράση
Ήταν ενεργός αγωνιστής για την ανεξαρτησία του Πόντου. Διετέλεσε αντιπρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Πόντου και εξέδιδε την εφημερίδα “Ελεύθερος Πόντος” για την προώθηση της ιδέας δημιουργίας ανεξάρτητου ποντιακού κράτους. Το 1934 ίδρυσε την Εύξεινο Λέσχη Θεσσαλονίκης, έναν από τους σημαντικότερους ποντιακούς συλλόγους στην Ελλάδα
Συγγραφικό Έργο
Το σημαντικότερο έργο του είναι το “Γύρω από την άσβεστη φλόγα”, το οποίο αποτελεί πολύτιμη μαρτυρία για την ιστορία και τον πολιτισμό
Οικογένεια
Ήταν παντρεμένος με την Ιφιγένεια Κογκαλίδου και απέκτησαν την Άννα Θεοφυλάκτου, την πρώτη γυναίκα χειρουργό οφθαλμίατρο στην Ελλάδα και ενεργό μέλος της Αντίστασης κατά την Κατοχή.
Θάνατος & Κληρονομιά
Ο Θεοφύλακτος Θεοφυλάκτου απεβίωσε στη Θεσσαλονίκη στις 12 Αυγούστου 1961. Η προσφορά του στην ιατρική, την πολιτική και τον πολιτισμό του Ποντιακού Ελληνισμού παραμένει αξιομνημόνευτη.