Μήπως ήρθε η ώρα να γνωρίσουμε ξανά τον κράταιγο; Ένα φυτό βαθιά ριζωμένο στην ευρωπαϊκή βοτανοθεραπεία, που παραδοσιακά συνδέεται με την καρδιά, την ένταση, τον ύπνο και την ψυχική κόπωση. Όμως άλλο πράγμα η παράδοση και άλλο οι υπερβολές περί «θαύματος».
Ο κράταιγος, γνωστός και ως μουρτζιά, είναι ένα αγκαθωτό φυτό με λευκά άνθη την άνοιξη και μικρούς κόκκινους καρπούς το φθινόπωρο. Για αιώνες χρησιμοποιήθηκε στη λαϊκή θεραπευτική πολλών ευρωπαϊκών χωρών, κυρίως για ήπιες ενοχλήσεις που σχετίζονται με την καρδιά, τη νευρικότητα και τη σωματική καταπόνηση.
Σήμερα, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων αναγνωρίζει τον κράταιγο ως παραδοσιακό φυτικό φαρμακευτικό προϊόν για την ανακούφιση ήπιων συμπτωμάτων ψυχικού στρες και για την υποβοήθηση του ύπνου, αλλά και για προσωρινές καρδιακές ενοχλήσεις νευρικής αιτιολογίας, όπως αίσθημα παλμών, αφού πρώτα αποκλειστούν σοβαρότερες καταστάσεις από γιατρό.
Όχι «μαγικό φίλτρο», αλλά φυτό με ιστορία
Το μεγάλο λάθος είναι να παρουσιάζεται ο κράταιγος ως πανάκεια. Δεν είναι. Δεν αντικαθιστά φάρμακα, δεν θεραπεύει από μόνος του καρδιοπάθειες, δεν «σβήνει» ψυχικά τραύματα και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως αυτοσχέδια λύση σε σοβαρά συμπτώματα.
Το αμερικανικό NCCIH σημειώνει ότι τα επιστημονικά δεδομένα για την επίδρασή του σε καρδιακές παθήσεις είναι περιορισμένα ή αντικρουόμενα, ενώ για το άγχος δεν υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση ώστε να θεωρηθεί αποδεδειγμένη θεραπεία.
Αυτό δεν ακυρώνει την παραδοσιακή του χρήση. Απλώς βάζει τα πράγματα στη σωστή τους θέση: ο κράταιγος μπορεί να έχει θέση ως ήπιο φυτικό βοήθημα, όχι όμως ως υποκατάστατο ιατρικής διάγνωσης ή θεραπείας.
Γιατί συνδέθηκε με την καρδιά
Η φήμη του κράταιγου χτίστηκε κυρίως γύρω από το καρδιαγγειακό σύστημα. Μελέτες και ανασκοπήσεις έχουν εξετάσει τη χρήση εκχυλισμάτων του σε ασθενείς με χρόνια καρδιακή ανεπάρκεια, κυρίως ως συμπληρωματική παρέμβαση και όχι ως βασική θεραπεία. Ορισμένα ευρήματα έδειξαν πιθανή βελτίωση σε συμπτώματα όπως κόπωση και δύσπνοια, όμως τα δεδομένα δεν αρκούν για να παρουσιαστεί ως αυτόνομη θεραπευτική λύση.
Γι’ αυτό χρειάζεται μεγάλη προσοχή: όποιος έχει υπέρταση, υπόταση, αρρυθμίες, καρδιακή ανεπάρκεια ή λαμβάνει καρδιολογικά φάρμακα, δεν πρέπει να ξεκινά κράταιγο χωρίς ιατρική συμβουλή.
Άγχος, ύπνος και ψυχική ένταση
Η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά του κράταιγου είναι η σύνδεσή του με τη νευρική ένταση. Παραδοσιακά χρησιμοποιείται όταν το άγχος «χτυπά» στο σώμα: σφίξιμο στο στήθος, αίσθημα παλμών, ανήσυχος ύπνος, εσωτερική ταραχή.
Ωστόσο, εδώ χρειάζεται καθαρή διατύπωση. Ο κράταιγος δεν «θεραπεύει ψυχικά τραύματα». Δεν αντικαθιστά ψυχοθεραπεία, ψυχιατρική παρακολούθηση ή αγωγή όταν υπάρχει διαγνωσμένη αγχώδης διαταραχή, κατάθλιψη ή μετατραυματικό στρες. Μπορεί, όμως, στο πλαίσιο της παραδοσιακής φυτοθεραπείας, να χρησιμοποιείται για ήπια συμπτώματα στρες και δυσκολία στον ύπνο.
Πότε χρειάζεται γιατρός
Η χρήση του κράταιγου πρέπει να διακόπτεται ή να αξιολογείται από ειδικό αν τα συμπτώματα επιμένουν ή επιδεινώνονται. Ο EMA αναφέρει ότι αν τα συμπτώματα διαρκούν πάνω από δύο εβδομάδες ή χειροτερεύουν, πρέπει να ζητείται ιατρική συμβουλή.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε όσους παίρνουν φάρμακα για πίεση, καρδιά, αρρυθμίες ή αντιπηκτική αγωγή, καθώς φυτικά σκευάσματα μπορούν να επηρεάσουν τη δράση φαρμάκων. Αναφορές για ανεπιθύμητες ενέργειες στον κράταιγο είναι συνήθως ήπιες, όπως ζάλη, ναυτία ή γαστρεντερικές ενοχλήσεις, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ακίνδυνος για όλους.
Η ουσία
Ο κράταιγος είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα φυτά της ευρωπαϊκής βοτανοθεραπείας. Έχει ιστορία, έχει παράδοση, έχει μελετηθεί περισσότερο από άλλα βότανα και παραμένει δημοφιλής για ήπια συμπτώματα στρες, νευρικής καρδιακής έντασης και δυσκολίας στον ύπνο.
Αλλά το «θαυματουργό» είναι λέξη επικίνδυνη. Στην υγεία δεν υπάρχουν θαύματα χωρίς έλεγχο, διάγνωση και μέτρο. Ο κράταιγος μπορεί να είναι ένας ήπιος σύμμαχος. Δεν πρέπει όμως ποτέ να γίνει άλλοθι για να αγνοήσουμε συμπτώματα που χρειάζονται γιατρό.