Η «Ευβοϊκή Άγρια Φύση» προτείνει ενιαίο ευρωπαϊκό φάκελο για έργα ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές – Τι μπορούν να κάνουν πολίτες και φορείς και γιατί οι καταγγελίες χωρίς τεκμήρια δεν αρκούν
Η υπόθεση της Λίμνης Δύστου επαναφέρει στο προσκήνιο ένα ερώτημα που αφορά ολόκληρη την Εύβοια: τι μπορεί να κάνει ένας πολίτης όταν θεωρεί ότι έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας προχωρούν εις βάρος προστατευόμενων περιοχών και ότι η περιβαλλοντική νομοθεσία εφαρμόζεται επιφανειακά ή αποσπασματικά;
Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στις ελληνικές υπηρεσίες, στις δημόσιες διαμαρτυρίες ή στις αναρτήσεις των κοινωνικών δικτύων. Υπάρχουν και ευρωπαϊκοί θεσμικοί μηχανισμοί. Δεν ενεργοποιούνται, όμως, με συνθήματα ούτε αντικαθιστούν τα ελληνικά ένδικα μέσα. Χρειάζονται συγκεκριμένα γεγονότα, επίσημα έγγραφα, επιστημονικά δεδομένα και καθαρή σύνδεση της υπόθεσης με το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αυτό ακριβώς αναδεικνύει η παρέμβαση της «Ευβοϊκής Άγριας Φύσης», η οποία δηλώνει πρόθυμη να συνεισφέρει αφιλοκερδώς στη δημιουργία ενός ενιαίου «Ευρωπαϊκού Φακέλου Εύβοιας» για τις πιέσεις που δέχονται οι προστατευόμενοι οικότοποι και η βιοποικιλότητα του νησιού.
Η Λίμνη Δύστου δεν είναι μια απλή γραμμή στον χάρτη
Η Λίμνη Δύστου αποτελεί προστατευόμενη Ζώνη Ειδικής Προστασίας του δικτύου Natura 2000, με κωδικό GR2420002. Η ένταξη μιας περιοχής στο δίκτυο δεν σημαίνει ότι απαγορεύεται αυτομάτως κάθε έργο ή ανθρώπινη δραστηριότητα. Σημαίνει, όμως, ότι οποιοδήποτε σχέδιο ή έργο ενδέχεται να επηρεάσει σημαντικά τον προστατευόμενο τόπο πρέπει να εξετάζεται ουσιαστικά και με βάση τους στόχους διατήρησής του.
Η αξιολόγηση δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια τυπική μελέτη που απλώς συνοδεύει τον φάκελο της αδειοδότησης. Οφείλει να εξετάζει τα προστατευόμενα είδη, τους οικοτόπους, τις μετακινήσεις και τις περιοχές τροφοληψίας των πτηνών, αλλά και τις επιπτώσεις που προκύπτουν σε συνδυασμό με άλλα υφιστάμενα ή σχεδιαζόμενα έργα.
Εκεί βρίσκεται και ένα από τα κρισιμότερα ζητήματα για την Εύβοια. Ένα έργο μπορεί να εμφανίζεται περιορισμένο όταν εξετάζεται μόνο του. Η συνολική εικόνα, όμως, μπορεί να είναι εντελώς διαφορετική όταν στην ίδια γεωγραφική ενότητα συγκεντρώνονται πολλαπλές εγκαταστάσεις, συνοδά έργα, δρόμοι πρόσβασης, δίκτυα μεταφοράς και νέες επεμβάσεις.
Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν κάποιος είναι γενικά «υπέρ» ή «κατά» των ΑΠΕ. Είναι αν τηρήθηκε η ευρωπαϊκή περιβαλλοντική νομοθεσία, αν εξετάστηκαν αξιόπιστα οι εναλλακτικές λύσεις και αν αξιολογήθηκαν πραγματικά οι σωρευτικές επιπτώσεις.
Καταγγελία στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Κάθε πολίτης, ένωση ή περιβαλλοντικός φορέας μπορεί να υποβάλει καταγγελία στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για πιθανή παραβίαση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης από κράτος-μέλος.
Η καταγγελία αυτή δεν στρέφεται πρωτίστως εναντίον μιας εταιρείας. Εξετάζει αν το κράτος αδειοδότησε, ανέχθηκε ή δεν έλεγξε επαρκώς μια κατάσταση που ενδέχεται να παραβιάζει τις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις του.
Η Επιτροπή δεν είναι εθνικό δικαστήριο, δεν ακυρώνει άδειες για λογαριασμό του πολίτη και δεν επιδικάζει αποζημιώσεις. Εάν, όμως, διαπιστώσει ένα ευρύτερο ή συστηματικό πρόβλημα, μπορεί να διερευνήσει την υπόθεση, να ζητήσει εξηγήσεις από το κράτος και να κινήσει διαδικασία επί παραβάσει, η οποία μπορεί να καταλήξει στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Γι’ αυτό μια μεμονωμένη διαμαρτυρία αποκτά μεγαλύτερο βάρος όταν εντάσσεται σε έναν φάκελο που δείχνει επαναλαμβανόμενο μοτίβο: ανεπαρκείς οικολογικές αξιολογήσεις, κατακερματισμό έργων, ελλιπή εξέταση εναλλακτικών λύσεων ή παράλειψη των σωρευτικών επιπτώσεων.
Η αναφορά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
Παράλληλα, πολίτες και οργανώσεις μπορούν να προσφύγουν στην Επιτροπή Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, γνωστή ως PETI.
Η PETI δεν είναι δικαστήριο και δεν μπορεί να ανατρέψει αποφάσεις ελληνικών αρχών. Μπορεί, όμως, να κρατήσει ανοιχτή μια υπόθεση, να ζητήσει πληροφορίες, να προκαλέσει συζήτηση και να καλέσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει αν εφαρμόζεται σωστά το ενωσιακό δίκαιο.
Με αυτόν τον τρόπο, μια τοπική περιβαλλοντική υπόθεση από τη Νότια Εύβοια μπορεί να μεταφερθεί σε ευρωπαϊκό θεσμικό επίπεδο και να αποκτήσει πολιτική πίεση που δύσκολα δημιουργείται από μια ακόμη αποσπασματική ανακοίνωση.
Πότε έχουν ρόλο η OLAF και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία
Η OLAF και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν αποτελούν γενικούς περιβαλλοντικούς ελεγκτές. Η εμπλοκή τους προϋποθέτει σύνδεση της υπόθεσης με τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η OLAF μπορεί να εξετάσει ενδείξεις απάτης, διαφθοράς ή σοβαρών παρατυπιών που επηρεάζουν ευρωπαϊκά κονδύλια. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία διερευνά και ασκεί ποινικές διώξεις για εγκλήματα εις βάρος του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της.
Δεν αρκεί, συνεπώς, η πολιτική ή περιβαλλοντική διαφωνία με ένα έργο. Χρειάζονται συγκεκριμένα στοιχεία για πιθανή οικονομική παρατυπία ή εγκληματική πράξη που συνδέεται με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Οι βαριές καταγγελίες χωρίς πραγματική βάση όχι μόνο δεν βοηθούν, αλλά μπορούν να αποδυναμώσουν ολόκληρη την προσπάθεια.
Η δύναμη βρίσκεται στον φάκελο
Ένας σοβαρός περιβαλλοντικός φάκελος δεν χτίζεται με γενικές φράσεις. Χρειάζεται τις Αποφάσεις Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων, τις Ειδικές Οικολογικές Αξιολογήσεις, τις άδειες, τις γνωμοδοτήσεις των υπηρεσιών, τους επίσημους χάρτες Natura, τις επιστημονικές καταγραφές ειδών και οικοτόπων και πλήρες φωτογραφικό υλικό πριν και μετά τις επεμβάσεις.
Χρειάζεται επίσης χαρτογράφηση όλων των έργων στην ευρύτερη περιοχή, ώστε να αποτυπώνονται οι σωρευτικές πιέσεις και να ελέγχεται αν μεγάλα σχέδια παρουσιάστηκαν ή αξιολογήθηκαν ως μικρότερα, ανεξάρτητα τμήματα.
Εάν υπάρχουν ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις, δημόσιες συμβάσεις ή επιδοτήσεις, πρέπει να καταγράφονται με ακρίβεια. Και κάθε ισχυρισμός πρέπει να συνδέεται με συγκεκριμένο έγγραφο, ημερομηνία, αρμόδια αρχή και διάταξη της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Ένας «Ευρωπαϊκός Φάκελος Εύβοιας»
Η πρόταση της «Ευβοϊκής Άγριας Φύσης» πηγαίνει πέρα από τη Λίμνη Δύστου. Στόχος είναι να συγκεντρωθούν σε ενιαίο αρχείο τεκμηριωμένες περιπτώσεις έργων ΑΠΕ μέσα ή γύρω από περιοχές Natura 2000, Ζώνες Ειδικής Προστασίας και σημαντικούς οικοτόπους της Εύβοιας.
Όχι για να θεωρηθεί εκ των προτέρων ότι κάθε έργο είναι παράνομο. Αλλά για να ελεγχθεί, μέσα από πραγματικά δεδομένα, αν προκύπτει ένα συστηματικό πρόβλημα στην εφαρμογή της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής νομοθεσίας.
Η οργάνωση δηλώνει ότι μπορεί να διαθέσει καταγραφές, φωτογραφικό υλικό, επιστημονικές δημοσιεύσεις και παρατηρήσεις που έχουν συγκεντρωθεί επί χρόνια. Παράλληλα, καλεί πολίτες, επιστήμονες και φορείς που διαθέτουν αξιόπιστα και επαληθεύσιμα στοιχεία να συμβάλουν στην κοινή προσπάθεια.
Η ενεργειακή μετάβαση είναι αναγκαία. Δεν αποτελεί, όμως, λευκή επιταγή για κάθε χωροθέτηση και κάθε επέμβαση. Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής δεν μπορεί να δημιουργεί μια νέα πληγή στη βιοποικιλότητα.
Η προστασία της Εύβοιας χρειάζεται λιγότερες γενικές κραυγές και περισσότερη γνώση, συνεργασία και τεκμηρίωση. Οι ευρωπαϊκοί μηχανισμοί υπάρχουν. Το κρίσιμο είναι να χρησιμοποιηθούν σωστά, με έναν φάκελο που θα μπορεί να σταθεί όχι μόνο μπροστά στην κοινή γνώμη, αλλά και ενώπιον των θεσμών.