Δεν χρειάζεται να συμφωνεί κανείς με όλες τις επιλογές του για να αναγνωρίσει ότι εκπροσώπησε μια σπάνια πολιτική στάση: πρώτα το αποτέλεσμα και μετά το χειροκρότημα
Ο Στέφανος Μάνος δεν υπήρξε αλάνθαστος. Κανένας πολιτικός δεν είναι και κανένας δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως τέτοιος. Ορισμένες αποφάσεις του είχαν κόστος, άλλες δημιούργησαν αντιδράσεις και κάποιες μπορούν ακόμη να αποτελούν αντικείμενο σοβαρής κριτικής.
Το πραγματικό ερώτημα, όμως, δεν είναι αν είχε πάντοτε δίκιο. Είναι αν η ελληνική πολιτική ζωή μπόρεσε ποτέ να αντέξει έναν άνθρωπο που επέμενε να μιλά για αξιολόγηση, αποτελεσματικότητα, μέτρηση και ευθύνη.
Ο Μάνος δεν υποσχόταν ότι όλα μπορούν να δοθούν σε όλους χωρίς λογαριασμό. Δεν χάιδευε τη βολική ψευδαίσθηση ενός κράτους που ξοδεύει χωρίς να παράγει, διορίζει χωρίς να αξιολογεί και μεταθέτει συνεχώς το κόστος στις επόμενες γενιές. Έλεγε, συχνά απότομα, ότι κάθε πολιτική επιλογή έχει τίμημα και ότι κάποιος τελικά θα το πληρώσει.
Αυτό ακριβώς ήταν και το πολιτικό του μειονέκτημα. Σε μια χώρα όπου η ειλικρίνεια θεωρείται εκλογική αφέλεια, η ευθύτητα εύκολα βαφτίζεται αλαζονεία. Εκείνος που εξηγεί το κόστος μιας μεταρρύθμισης γίνεται αντιπαθής, ενώ εκείνος που μοιράζει υποσχέσεις χωρίς αντίκρισμα εμφανίζεται ως κοινωνικά ευαίσθητος.
Η παρακαταθήκη του Μάνου δεν βρίσκεται μόνο σε έργα, μεταρρυθμίσεις ή ιδέες που δικαιώθηκαν αργότερα. Βρίσκεται κυρίως στην επιμονή του ότι το Δημόσιο πρέπει να υπηρετεί τον πολίτη και όχι το κομματικό σύστημα, ότι η πολιτική οφείλει να μετριέται από το αποτέλεσμα και ότι η πρόοδος δεν παράγεται με ρουσφέτια.
Η Ελλάδα δεν απέρριψε μόνο έναν πολιτικό. Απέρριψε πολλές φορές την απαίτηση να ακούσει όσα δεν τη βόλευαν. Και αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο συμπέρασμα: δεν μας λείπουν πάντοτε οι άνθρωποι που μπορούν να αλλάξουν τη χώρα. Συχνά μας λείπει η πολιτική ωριμότητα να τους κρίνουμε χωρίς λάσπη, να διαφωνούμε χωρίς ισοπέδωση και να τους στηρίζουμε πριν δικαιωθούν εκ των υστέρων.
Η πιο έντιμη τιμή στη μνήμη του Στέφανου Μάνου δεν είναι η αγιοποίησή του. Είναι να πάψουμε να τιμωρούμε όποιον τολμά να μας λέει ότι το κράτος δεν αλλάζει με ευχές — αλλά με γνώση, σύγκρουση και ευθύνη.