Τα ευρήματα για τα καθίσματα απαιτούν λογοδοσία. Η κριτική στην εταιρεία δεν αθωώνει την κυβέρνηση Μητσοτάκη, όπως η κριτική στην κυβέρνηση δεν απαλλάσσει όσους ιδιωτικοποίησαν την ΤΡΑΙΝΟΣΕ.
Στα Τέμπη, η αναζήτηση ευθυνών δεν μπορεί να λειτουργεί με κομματικό ωράριο. Να ανοίγει όταν αφορά τον πολιτικό αντίπαλο και να κλείνει όταν αγγίζει τις δικές μας αποφάσεις. Ούτε μπορεί ο έλεγχος μιας σιδηροδρομικής εταιρείας να παρουσιάζεται ως εξυπηρέτηση της κυβέρνησης.
Οι επιβάτες δικαιούνταν ασφαλές ταξίδι. Κανένας πολιτικός και κανένας επιχειρηματικός φορέας δεν δικαιούται ασυλία από τις ερωτήσεις.
Η υπόθεση των καθισμάτων δίνει στη συζήτηση συγκεκριμένο περιεχόμενο. Με την απόφαση 65/2026, η Ρυθμιστική Αρχή Σιδηροδρόμων επέβαλε στη Hellenic Train πρόστιμα συνολικού ύψους 120.000 ευρώ για παραβάσεις σχετικές με τη συντήρηση και τις διαδικασίες της. Κατέγραψε ελλείψεις στην πιστοποίηση υλικών και στην τεκμηρίωση του πού τοποθετήθηκαν, απαιτώντας διορθωτικές ενέργειες και μέτρα πυρασφάλειας.
Ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ διαπίστωσε ότι τρία δείγματα καθισμάτων δεν κάλυψαν τις απαιτήσεις του νεότερου προτύπου στη συγκεκριμένη δοκιμή πυραντοχής. Διευκρίνισε, όμως, ότι αυτό δεν εφαρμόζεται αυτομάτως στο παλαιό τροχαίο υλικό. Τα ευρήματα δεν τεκμηριώνουν από μόνα τους σκόπιμη αφαίρεση προστασίας για οικονομία ούτε εξηγούν συνολικά τη φωτιά.
Αυτή η ακρίβεια δυναμώνει την κριτική. Όταν υπάρχουν καταγεγραμμένες παραβάσεις, δεν χρειάζεται καμία υπερβολή για να απαιτηθούν απαντήσεις: ποιος ενέκρινε τις εργασίες, ποιος έλεγξε τα υλικά και πώς διασφαλίστηκε η προστασία των επιβατών;
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να αξιολογηθεί και η απάντηση του Αλέξη Τσίπρα. Στη συνέντευξη Τύπου του στη ΔΕΘ, υποστήριξε ότι η μετατόπιση της ευθύνης στην ιδιωτική εταιρεία μπορεί να απαλλάσσει την κυβέρνηση. Παράλληλα, τάχθηκε υπέρ του δημόσιου ελέγχου των δικτύων, αφήνοντας δυνατότητα ιδιωτικής διαχείρισης, και έθεσε ως πρώτη προτεραιότητα την ασφάλεια.
Η κυβερνητική ευθύνη ασφαλώς δεν επιτρέπεται να εξαφανιστεί πίσω από την εταιρεία. Αλλά ισχύει και το αντίστροφο: η επίκληση της κυβερνητικής ευθύνης δεν αποτελεί απάντηση στις παραβάσεις της εταιρείας.
Η λογοδοσία δεν είναι πίτα που, αν πάρει μεγαλύτερο κομμάτι ο ένας, περισσεύει μικρότερο για τον άλλον.
Το ερώτημα για την ιδιωτικοποίηση παραμένει αυτοτελές. Η πώληση της ΤΡΑΙΝΟΣΕ ολοκληρώθηκε το 2017, επί κυβέρνησης Τσίπρα, με την εταιρεία να περνά στον κρατικό σιδηροδρομικό όμιλο της Ιταλίας. Η αποχώρηση του ελληνικού Δημοσίου δεν σήμανε αποχώρηση κάθε κρατικού ιδιοκτήτη.
Ο πρώην πρωθυπουργός οφείλει να αξιολογήσει αυτή την επιλογή με συγκεκριμένα αποτελέσματα. Ποιες δεσμεύσεις υλοποιήθηκαν; Ποιες προσδοκίες διαψεύστηκαν; Τι θα έκανε σήμερα διαφορετικά;
Η δήλωση υπέρ του δημόσιου ελέγχου των δικτύων δεν αρκεί για να απαντηθεί αν οι υπηρεσίες μεταφοράς πρέπει να επιστρέψουν στο ελληνικό Δημόσιο. Υποδομή και εκτέλεση δρομολογίων είναι διαφορετικά αντικείμενα. Η απάντηση για το ένα δεν υποκαθιστά τη θέση για το άλλο.
Ούτε, βέβαια, η δημόσια ιδιοκτησία αποτελεί αυτόματο πιστοποιητικό ασφάλειας. Χρειάζεται στελέχωση, χρηματοδότηση, τεχνική επάρκεια και ανεξάρτητος έλεγχος. Αντίστοιχα, η ιδιωτική λειτουργία δεν αποτελεί απόδειξη αποτελεσματικότητας επειδή απλώς άλλαξε ο μέτοχος.
Η ουσιαστική πολιτική συζήτηση απαιτεί ένα σχέδιο που να εξηγεί ποιος έχει κάθε υποχρέωση, ποιος ελέγχει την εκτέλεσή της και ποιος παρεμβαίνει όταν διαπιστώνεται κίνδυνος. Ο καταμερισμός εργασιών γίνεται πρόβλημα όταν μετατρέπεται σε διαδρομή διαφυγής από τη λογοδοσία.
Ο Μητσοτάκης οφείλει απαντήσεις για τη διακυβέρνησή του. Ο Τσίπρας για τις επιλογές του. Η Hellenic Train για τις δικές της υποχρεώσεις και παραβάσεις.
Οι πολίτες δεν χρειάζεται να διαλέξουν ποιον θα ελέγξουν για να διατηρήσουν το δικαίωμα να ελέγχουν τους υπόλοιπους. Το ερώτημα παραμένει: η ιδιωτικοποίηση πέτυχε όσα υποσχέθηκε — και ποιος αναλαμβάνει να απαντήσει με αποτελέσματα;