Περισσότερα από 50 δισ. δολάρια έχουν ήδη δαπανηθεί, εργοτάξια παγώνουν και συμβάσεις ακυρώνονται – Η Σαουδική Αραβία πληρώνει πλέον δισεκατομμύρια για να περιορίσει το πιο φιλόδοξο κατασκευαστικό σχέδιο του πλανήτη
Δεν τελείωσαν τα χρήματα της Σαουδικής Αραβίας.
Τελείωσε, όμως, η ψευδαίσθηση ότι ακόμη και ένα από τα πλουσιότερα κράτη του κόσμου μπορεί να νικήσει ταυτόχρονα την οικονομία, τη μηχανική και την έρημο.
Η NEOM, το φουτουριστικό όραμα του πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, δεν κατασκευάζεται πλέον όπως παρουσιάστηκε. Περισσότερα από 50 δισ. δολάρια έχουν ήδη διοχετευθεί στα έργα, ωστόσο η Σαουδική Αραβία περιορίζει δραστικά τις φιλοδοξίες της και καταβάλλει επιπλέον ποσά για την αποζημίωση εργολάβων και τον πρόωρο τερματισμό συμβάσεων.
Η εικόνα που περιγράφει η Wall Street Journal απέχει πολύ από τα εντυπωσιακά ψηφιακά βίντεο που ταξίδεψαν σε ολόκληρο τον κόσμο: ημιτελείς κατασκευές, άδεια εργοτάξια, εγκαταστάσεις προσωπικού που θυμίζουν πόλεις-φαντάσματα και μία τεράστια εκσκαφή που γεμίζει σταδιακά με άμμο.
Το πρόβλημα δεν ήταν ότι το όραμα δεν ήταν αρκετά μεγάλο.
Ήταν ότι έγινε τόσο μεγάλο, ώστε έπαψε να είναι οικονομικά και κατασκευαστικά διαχειρίσιμο.
Το The Line που δεν έγινε ποτέ γραμμή στον ορίζοντα
Στην καρδιά της NEOM βρισκόταν το The Line: δύο παράλληλα κτήρια ύψους περίπου 500 μέτρων, τα οποία θα εκτείνονταν σε μήκος 170 χιλιομέτρων.
Η πόλη θα λειτουργούσε χωρίς συμβατικούς δρόμους και αυτοκίνητα, θα στηριζόταν σε ταχύτατες μεταφορές και θα χρησιμοποιούσε τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης για τη διαχείριση της καθημερινής ζωής εκατομμυρίων κατοίκων.
Στα διαφημιστικά σχέδια έμοιαζε με την πόλη του επόμενου αιώνα.
Στο έδαφος, όμως, έμεινε κυρίως μία από τις μεγαλύτερες εκσκαφές που έχουν πραγματοποιηθεί ποτέ. Μια τάφρος περίπου 140 χιλιομέτρων είχε ανοιχτεί για το σύστημα μεταφοράς, αλλά οι εργασίες επιβραδύνθηκαν δραματικά πριν αρχίσει ουσιαστικά η κατακόρυφη ανάπτυξη του έργου.
Η ίδια η NEOM δεν αναγνωρίζει επίσημα την εγκατάλειψη του The Line. Στην ιστοσελίδα της το περιγράφει πλέον ως έργο πολλών φάσεων, το οποίο θα αναπτύσσεται ανάλογα με τη ζήτηση. Η αλλαγή της διατύπωσης, ωστόσο, είναι ενδεικτική: από την υπόσχεση μιας πόλης 170 χιλιομέτρων περάσαμε σε μια αόριστη, σταδιακή και σαφώς περιορισμένη υλοποίηση. NEOM – The Line
Ένα σχέδιο 25 φορές μεγαλύτερο από τον κρατικό προϋπολογισμό
Το βασικό εμπόδιο ήταν το κόστος.
Σύμφωνα με εσωτερικές εκτιμήσεις που επικαλείται η Wall Street Journal, η πλήρης ανάπτυξη της NEOM έως το 2080 θα μπορούσε να απαιτήσει επενδύσεις ύψους 8,8 τρισ. δολαρίων.
Το ποσό αντιστοιχεί σε περισσότερους από 25 ετήσιους προϋπολογισμούς της Σαουδικής Αραβίας. Μόνο η πρώτη φάση, με χρονικό ορίζοντα το 2035, είχε υπολογιστεί ότι θα κόστιζε περίπου 370 δισ. δολάρια.
Η σύγκρουση με την πραγματικότητα ήταν αναπόφευκτη.
Το κρατικό επενδυτικό ταμείο Public Investment Fund, που αποτελεί τη βασική χρηματοδοτική μηχανή του Vision 2030, μπορεί να διαθέτει περιουσιακά στοιχεία περίπου ενός τρισ. δολαρίων. Δεν μπορεί, όμως, να χρηματοδοτεί χωρίς όρια δεκάδες παράλληλα megaprojects, ιδιαίτερα όταν το Ριάντ πρέπει να προετοιμαστεί για την Expo 2030 και το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου του 2034.
Η Trojena έμεινε χωρίς φράγμα και χωρίς χιόνι
Η περικοπή των σχεδίων δεν περιορίζεται στο The Line.
Η Trojena επρόκειτο να γίνει ένα φουτουριστικό ορεινό θέρετρο αξίας 38 δισ. δολαρίων, με τεχνητή λίμνη και το πρώτο υπαίθριο χιονοδρομικό κέντρο στην περιοχή του Κόλπου.
Αφαλατωμένο νερό θα μεταφερόταν στα βουνά, θα γέμιζε μια λίμνη μήκους περίπου τριών χιλιομέτρων και θα χρησιμοποιούνταν για την παραγωγή τεχνητού χιονιού.
Τον Μάρτιο του 2026, όμως, η NEOM τερμάτισε τη σύμβαση της ιταλικής Webuild για την κατασκευή συστήματος τριών φραγμάτων και της αρχιτεκτονικής κατασκευής «The Bow».
Η εξέλιξη δεν αποτελεί απλώς δημοσιογραφική πληροφορία. Επιβεβαιώθηκε επισήμως από τη Webuild, η οποία ανακοίνωσε ότι το έργο είχε ολοκληρωθεί περίπου κατά 30% και ότι η αξία των εργασιών που απέμεναν ανερχόταν σε 2,8 δισ. ευρώ. Η NEOM ανέλαβε να καλύψει τόσο τις ήδη πραγματοποιηθείσες δαπάνες όσο και το κόστος της αποχώρησης από το εργοτάξιο.
Με απλά λόγια, η Σαουδική Αραβία δεν πληρώνει πλέον μόνο για να κατασκευάζει. Πληρώνει και για να σταματά να κατασκευάζει.
Το πολυτελές νησί που έκλεισε μετά τα εγκαίνια
Η περίπτωση της Sindalah είναι ακόμη πιο αποκαλυπτική για τον τρόπο με τον οποίο η πολιτική πίεση υπερίσχυσε της κατασκευαστικής ετοιμότητας.
Το υπερπολυτελές νησιωτικό θέρετρο, κόστους περίπου 4 δισ. δολαρίων, εγκαινιάστηκε τον Οκτώβριο του 2024 με λαμπερό πάρτι, διεθνείς προσωπικότητες και μια εικόνα απόλυτης επιτυχίας.
Πίσω από τη βιτρίνα, όμως, φέρεται να υπήρχαν σοβαρά κατασκευαστικά προβλήματα στα ξενοδοχεία. Η αποκατάστασή τους θα απαιτούσε εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια και το συγκρότημα μπήκε τελικά στον πάγο.
Η Sindalah έγινε έτσι το σύμβολο μιας ολόκληρης νοοτροπίας: πρώτα τα εγκαίνια, οι εικόνες και η παγκόσμια προβολή· μετά ο λογαριασμός και ο τεχνικός έλεγχος.
Δεν κατέρρευσε ολόκληρο το Vision 2030
Θα ήταν, πάντως, υπερβολικό να υποστηριχθεί ότι απέτυχε συνολικά η προσπάθεια οικονομικού μετασχηματισμού της Σαουδικής Αραβίας.
Το βασίλειο έχει ενισχύσει τον εγχώριο τουρισμό και την ψυχαγωγία, έχει αναπτύξει νέες υποδομές, έχει αυξήσει θεαματικά τη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας και έχει διευρύνει τη μη πετρελαϊκή οικονομική δραστηριότητα.
Η υποχώρηση από τα αρχικά σχέδια της NEOM δείχνει, όμως, ότι το Ριάντ αναγκάζεται πλέον να επιλέξει. Δεν μπορεί να χρηματοδοτήσει ταυτόχρονα κάθε φαραωνική ιδέα που σχεδιάστηκε την εποχή κατά την οποία τα έσοδα, οι προσδοκίες και η πολιτική αυτοπεποίθηση φαίνονταν απεριόριστα.
Η NEOM πιθανότατα δεν θα εξαφανιστεί. Τμήματά της μπορεί να ολοκληρωθούν και ορισμένες επενδύσεις να αποκτήσουν πραγματική οικονομική αξία.
Η πόλη των 170 χιλιομέτρων, όμως, που θα άλλαζε για πάντα τον τρόπο με τον οποίο ζει η ανθρωπότητα, έχει ήδη ηττηθεί.
Όχι από κάποιον αντίπαλο του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.
Από το κόστος, τα τεχνικά όρια και την πραγματικότητα.
Και στην έρημο έχει μείνει ένα πανάκριβο μνημείο της στιγμής κατά την οποία η πολιτική ισχύς πίστεψε ότι μπορούσε να αγοράσει ακόμη και το μέλλον.