Οι πρώτες σειρές γεμίζουν. Οι επίσημοι ανταλλάσσουν χειραψίες, οι κάμερες καταγράφουν χαμόγελα και η εξουσία παρουσιάζει την εικόνα που προτιμά: όλα τακτοποιημένα, όλοι στις θέσεις τους, όλα υπό έλεγχο. Μόνο που έξω από το φωτογραφικό κάδρο ο πολίτης εξακολουθεί να μετρά λογαριασμούς, υποχρεώσεις και αναπάντητα ερωτήματα.
Αυτή είναι η μεγάλη πολιτική αντίφαση του Μητσοτακισμού: η επιμονή στην εικόνα μιας επιτυχημένης διακυβέρνησης, την ώρα που η ίδια η διακυβέρνηση οφείλει εξηγήσεις για κρίσιμες επιλογές και υποθέσεις της περιόδου της.
Η ακρίβεια δεν υποχωρεί μπροστά σε μια εξέδρα. Το εισόδημα δεν αυξάνεται με μια χειραψία. Και η εμπιστοσύνη στους θεσμούς δεν αποκαθίσταται επειδή πολιτικοί, κρατικοί αξιωματούχοι και εκκλησιαστικοί παράγοντες χωρούν στην ίδια φωτογραφία.
Ο ΟΠΕΚΕΠΕ θέτει το ερώτημα της διαχείρισης του δημόσιου και ευρωπαϊκού χρήματος, της εποπτείας και της αποτελεσματικότητας των ελέγχων. Οι έρευνες για τις αγροτικές ενισχύσεις έχουν συγκεκριμένο αντικείμενο και απαιτούν συγκεκριμένες απαντήσεις. Η επίκληση διαχρονικών παθογενειών δεν απαλλάσσει καμία κυβέρνηση από την υποχρέωση να εξηγήσει τι έκανε στα χρόνια της δικής της ευθύνης.
Οι υποκλοπές έθεσαν ζήτημα δημοκρατικού ελέγχου των μηχανισμών παρακολούθησης και πολιτικής λογοδοσίας του Μεγάρου Μαξίμου. Η παραίτηση του Γρηγόρη Δημητριάδη το 2022 αποτελεί μέρος αυτής της πολιτικής ιστορίας. Η διερεύνηση ατομικών ευθυνών ανήκει στα αρμόδια όργανα· η υποχρέωση της κυβέρνησης να εξηγεί τις πράξεις και τις παραλείψεις της παραμένει αυτοτελής.
Και τα Τέμπη απαιτούν αλήθεια, πλήρη διερεύνηση και απόδοση κάθε ευθύνης που τεκμηριώνεται. Η απαίτηση των οικογενειών και της κοινωνίας για δικαιοσύνη δεν έχει επικοινωνιακή ημερομηνία λήξης.
Ο πολιτικός λογαριασμός δεν κλείνει με τη φράση «προχωράμε μπροστά». Για να προχωρήσει μια χώρα, πρέπει να γνωρίζει τι συνέβη και τι αλλάζει ώστε να μη συμβεί ξανά.
Το ίδιο ισχύει στην εξωτερική πολιτική. Η κριτική περί κατευνασμού απέναντι στην Τουρκία απαιτεί απάντηση με σαφείς θέσεις: ποια ζητήματα συζητούνται, ποιες διεκδικήσεις απορρίπτονται και πώς προστατεύονται τα ελληνικά συμφέροντα. Ο διάλογος κρίνεται από το περιεχόμενο και τα αποτελέσματά του. Η κυβέρνηση οφείλει να εξηγεί τη στρατηγική της και να δέχεται τον έλεγχό της.
Στο Μακεδονικό, η απόσταση ανάμεσα στην αντιπολιτευτική ρητορική της Νέας Δημοκρατίας για τις Πρέσπες και στην κυβερνητική διαχείριση της συμφωνίας παραμένει εύλογο πεδίο πολιτικής κριτικής. Οι πολίτες δικαιούνται να ζητούν απολογισμό: τι υποσχέθηκε το κόμμα, τι επιδίωξε ως κυβέρνηση και τι πέτυχε. Οι διεθνείς δεσμεύσεις μιας χώρας απαιτούν σοβαρότητα· το ίδιο απαιτούν και οι δεσμεύσεις ενός κόμματος απέναντι στους ψηφοφόρους του.
Ακόμη και η σφοδρή κριτική του Αντώνη Σαμαρά δείχνει ότι η αμφισβήτηση της κυβερνητικής πορείας δεν περιορίζεται στους παραδοσιακούς αντιπάλους της Νέας Δημοκρατίας. Η επίκληση της κομματικής ενότητας δεν αρκεί για να απαντηθούν ουσιαστικές πολιτικές διαφωνίες.
Στις κοινωνικές αλλαγές που οι επικριτές περιγράφουν ως «woke agenda», το ερώτημα αφορά επίσης την πολιτική συνέπεια. Η κυβέρνηση υπερασπίστηκε επιλογές για τον γάμο και την οικογένεια ως εκσυγχρονισμό, ενώ μέρος του συντηρητικού ακροατηρίου της εξέφρασε βαθιά διαφωνία. Η συζήτηση χρειάζεται συγκεκριμένες θέσεις, σεβασμό στα πρόσωπα και καθαρές εξηγήσεις. Όσοι διαφωνούν δημόσια οφείλουν να εξηγούν και πώς εκφράζουν αυτή τη διαφωνία στην πράξη.
Εδώ προκύπτει το ζήτημα της διοικούσας Εκκλησίας. Η θεσμική συνεργασία με την Πολιτεία χρειάζεται ορατά όρια και ανεξάρτητο δημόσιο λόγο. Η αξιοπιστία της εκκλησιαστικής ηγεσίας κρίνεται και από την προθυμία της να θέτει δύσκολα ερωτήματα στην εξουσία, ακόμη και όταν η σχέση μαζί της είναι καλή.
Η στήριξη της εμβολιαστικής προσπάθειας στην πανδημία δεν αποδεικνύει πολιτική εξάρτηση. Ούτε όμως αποκλείει έναν δημόσιο απολογισμό για τη στάση της Εκκλησίας απέναντι στις υποχρεωτικότητες, στους αποκλεισμούς και στις κοινωνικές συνέπειες της κρατικής διαχείρισης. Οι υγειονομικοί ισχυρισμοί χρειάζονται επιστημονική τεκμηρίωση· οι πολιτικές αποφάσεις χρειάζονται λογοδοσία.
Η Εκκλησία οφείλει να διατηρεί την ελευθερία της φωνής της. Η πίστη των ανθρώπων δεν προσφέρεται για κυβερνητική διαφήμιση.
Αντίστοιχη απαίτηση αφορά τους κρατικούς θεσμούς. Η παρουσία εκπροσώπων τους σε επίσημες εκδηλώσεις δεν τεκμηριώνει κομματική σύμπλευση. Η ανεξαρτησία και η αμεροληψία τους, όμως, πρέπει να επιβεβαιώνονται καθημερινά στις αποφάσεις και στις πράξεις τους.
Η Δικαιοσύνη δεν ανήκει στον εκάστοτε υπουργό της. Η Αστυνομία δεν αποτελεί προσωπικό μηχανισμό κανενός υπουργού. Οι Ένοπλες Δυνάμεις υπηρετούν τη χώρα. Η πολιτική του Γιώργου Φλωρίδη και του Μιχάλη Χρυσοχοΐδη υπόκειται σε αυστηρό δημόσιο έλεγχο, όπως κάθε πολιτική που επηρεάζει τη λειτουργία των θεσμών και τα δικαιώματα των πολιτών.
Αυτό ακριβώς χρειάζεται η Δημοκρατία: πολίτες που ρωτούν, θεσμούς που ελέγχουν και κυβερνήσεις που απαντούν. Χρειάζεται να γνωρίζουμε ποιος αποφασίζει, ποιος εποπτεύει και ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη όταν το αποτέλεσμα διαψεύδει τις υποσχέσεις.
Οι επίσημες εκδηλώσεις θα τελειώσουν. Οι φωτογραφίες θα αντικατασταθούν από τις επόμενες. Τα ερωτήματα θα παραμείνουν, όσο παραμένουν αναπάντητα.
Μπορείτε να γεμίσετε τις πρώτες σειρές με επισήμους. Δεν μπορείτε να αδειάσετε τη δημόσια συζήτηση από την ευθύνη.
Οι φιέστες τελειώνουν. Ο πολιτικός λογαριασμός του Μητσοτακισμού μένει.