Έξι κράτη ζητούν κοινή ευρωπαϊκή παρέμβαση για τις εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η Κομισιόν εξετάζει τη δυνατότητα εφαρμογής, με ανοιχτές ακόμη τις δικαστικές διαμάχες για το μέτρο του 2022.
Την επιβολή νέας έκτακτης φορολόγησης στα υπερκέρδη των εταιρειών πετρελαίου και φυσικού αερίου εξετάζει η Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς οι αυξημένες ενεργειακές δαπάνες πιέζουν τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Η συζήτηση αφορά τη δυνατότητα μιας κοινής ευρωπαϊκής παρέμβασης, χωρίς να έχει ληφθεί μέχρι στιγμής οριστική απόφαση.
Ο Ευρωπαίος επίτροπος Βόπκε Χούκστρα δήλωσε στο Reuters τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου ότι η Επιτροπή συγκροτεί ομάδα εργασίας, προκειμένου να αξιολογήσει τα οφέλη, τις επιπτώσεις και τη δυνατότητα εφαρμογής ενός τέτοιου μέτρου. Την εξέταση ευρωπαϊκού φόρου έχουν ζητήσει η Γερμανία, η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ιταλία, η Πολωνία και η Αυστρία.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η άνιση κατανομή του κόστους της ενεργειακής αναταραχής. Όπως επισήμανε ο επίτροπος, ιδιαίτερα οι ευάλωτοι καταναλωτές αντιμετωπίζουν μεγάλες αυξήσεις στους λογαριασμούς τους, την ώρα που ορισμένες εταιρείες καταγράφουν έκτακτα οφέλη λόγω των διεθνών εξελίξεων, χωρίς αντίστοιχη αύξηση των προϊόντων ή των υπηρεσιών που προσφέρουν.
Η άνοδος των ενεργειακών τιμών συνδέεται με τον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν, τις διαταραχές στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ και τις επιθέσεις σε πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι κυβερνήσεις αναζητούν πρόσθετους πόρους για μέτρα ανακούφισης των καταναλωτών.
Το προηγούμενο της ευρωπαϊκής παρέμβασης του 2022 αποτελεί βασικό σημείο αναφοράς. Τότε θεσπίστηκε προσωρινή εισφορά αλληλεγγύης για επιχειρήσεις πετρελαίου, φυσικού αερίου, άνθρακα και διύλισης. Ο ελάχιστος συντελεστής ήταν 33% επί του τμήματος των φορολογητέων κερδών που υπερέβαινε κατά 20% τον μέσο όρο της περιόδου 2018–2021, για τα φορολογικά έτη 2022 ή και 2023. Το συγκεκριμένο ποσοστό αφορούσε εκείνο το καθεστώς και δεν αποτελεί ανακοινωμένο συντελεστή της νέας παρέμβασης.
Ωστόσο, οι νομικές εκκρεμότητες παραμένουν. Εταιρείες, μεταξύ των οποίων η ExxonMobil, έχουν αμφισβητήσει δικαστικά τη νομιμότητα του προηγούμενου μέτρου. Ο Χούκστρα αναγνώρισε ότι οι υποθέσεις αυτές πρέπει να συνεκτιμηθούν στον σχεδιασμό οποιασδήποτε νέας πρωτοβουλίας. Η ύπαρξη προσφυγών δεν ισοδυναμεί με δικαστική κρίση ότι το μέτρο ήταν παράνομο.
Ως προς τα έσοδα, η τελική έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τον Μάιο του 2025, κατέγραφε εισπράξεις 26,15 δισ. ευρώ για τα φορολογικά έτη 2022 και 2023. Το συνολικό ποσό εκτιμώταν ότι θα έφθανε τα 28,661 δισ. ευρώ, μαζί με τα υπόλοιπα αναμενόμενα έσοδα. Οι πόροι κατευθύνθηκαν κυρίως σε μέτρα στήριξης ενεργειακών καταναλωτών, ιδιαίτερα ευάλωτων νοικοκυριών.
Η νέα συζήτηση βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της αξιολόγησης. Το επόμενο ουσιαστικό βήμα θα είναι να αποσαφηνιστούν η νομική βάση, το πεδίο εφαρμογής και οι όροι μιας ενδεχόμενης πρότασης.