Η πρόσφατη αντιπαράθεση μεταξύ της κυβέρνησης και του ΠΑΣΟΚ σχετικά με το «ζήτω τα μετρητά» και το «ζήτω το κράτος» αντανακλά βαθύτερους ιδεολογικούς διαχωρισμούς και τις αμφιβολίες για τον ρόλο του κράτους στην οικονομία και την κοινωνία.
1. Η σύγκρουση των αφηγημάτων
Το «ζήτω τα μετρητά» (που συνδέεται με την προώθηση της αγοράς, των ατομικών επιλογών και της μείωσης της φορολογίας) και το «ζήτω το κράτος» (που υπογραμμίζει τον κεντρικό σχεδιασμό, την κοινωνική πολιτική και τη δημόσια επέμβαση) αντιπροσωπεύουν δύο αντίθετους πόλους.
- Το φιλελεύθερο μοντέλο εστιάζει στην αποδέσμευση της οικονομίας, τη μείωση της γραφειοκρατίας και την εμπιστοσύνη στις δυνάμεις της αγοράς.
- Ο κρατισμός (όπως εκφράζεται από το ΠΑΣΟΚ) υπερασπίζεται τον κρατικό παρεμβατισμό ως εγγύηση κοινωνικής δικαιοσύνης, ιδίως σε περιόδους κρίσης.
2. Είναι όντως ξεπερασμένες αυτές οι θέσεις;
- Ναι, αν θεωρήσει κανείς ότι ο υπερβολικός κρατισμός οδηγεί σε αναποτελεσματικότητα, γραφειοκρατία και καταστολή της καινοτομίας. Η ελληνική εμπειρία με το δημόσιο χρέος και τη διαφθορά δείχνει τα όρια ενός υπερβολικά επεμβατικού κράτους.
- Όχι, αν αναγνωρίσει κανείς ότι το κράτος παραμένει απαραίτητο για την παροχή κοινωνικών δικτύων ασφαλείας, την προστασία των ευάλωτων ομάδων και τη ρύθμιση της αγοράς (π.χ. περιβαλλοντικοί κανόνες, εργασιακά δικαιώματα).
3. Το πραγματικό ζήτημα: Ισορροπία, όχι ακραίες θέσεις
Οι σύγχρονες κοινωνίες χρειάζονται έναν έξυπνο κρατισμό – όχι τον αναχρονιστικό ελέγχου της οικονομίας, αλλά ένα κράτος ικανό να:
- Επενδύει σε υποδομές, εκπαίδευση και καινοτομία.
- Ρυθμίζει την αγορά για να αποφεύγονται κρίσεις και ανισότητες.
- Εξασφαλίζει κοινωνική συνοχή χωρίς να καταστέλλει την ιδιωτική πρωτοβουλία.
4. Το ελληνικό παράδοξο
Στην Ελλάδα, η συζήτηση συχνά παγιδεύεται σε αφηγήματα του παρελθόντος (π.χ. κρατικοποιήσεις vs πριvatοποιήσεις), ενώ αγνοεί βασικά ερωτήματα:
- Πώς να γίνει το κράτος αποτελεσματικό (π.χ. ψηφιοποίηση, κατάργηση περιττών διαδικασιών);
- Πώς να συνδυαστεί ανταγωνιστική οικονομία με ισχυρό κοινωνικό κράτος (όπως στη Σκανδιναβία);
Το «ζήτω τα μετρητά» και το «ζήτω το κράτος» είναι καρατομήσεις που δεν ανταποκρίνονται στις προκλήσεις του 21ου αιώνα.
Η ανάγκη για μοντέρνα δημόσια πολιτική – με έμφαση στην ποιότητα των θεσμών, την καινοτομία και την κοινωνική προστασία – είναι πιο επείγουσα από ποτέ.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται λογαριασμούς του παρελθόντος, αλλά μια πραγματική συζήτηση για το πώς να εφαρμόσει έναν κρατισμό που λειτουργεί.