Η κυβέρνηση μετρά ποσοστά «απορρόφησης», την ώρα που περισσότερα από 100 έργα, δράσεις και στόχοι καταγγέλλεται ότι δεν ολοκληρώθηκαν ή περιορίστηκαν – Και τώρα το ΕΣΠΑ και ο εθνικός προϋπολογισμός καλούνται να πληρώσουν τον λογαριασμό
Υπάρχει ένας αλάνθαστος τρόπος να παρουσιάσεις μια αποτυχία ως επιτυχία: σταματάς να μετράς τι κατασκευάστηκε και αρχίζεις να μετράς πόσα χρήματα πέρασαν από τα ταμεία.
Δεν ρωτάς αν έγινε το έργο. Ρωτάς αν «απορροφήθηκε» το κονδύλι. Δεν εξετάζεις αν θωρακίστηκε μια περιοχή από πλημμύρες, αν απέκτησε νερό ένα νησί, αν εκσυγχρονίστηκε ένα νοσοκομείο ή αν έφτασε η ευρυζωνικότητα εκεί όπου είχε εξαγγελθεί. Αρκεί να υπάρχει ένας αριθμός, ένα ποσοστό και μια θριαμβευτική ανάρτηση.
Και κάπως έτσι, το Ταμείο Ανάκαμψης κινδυνεύει να μείνει στην πολιτική ιστορία όχι ως η μεγάλη ευκαιρία που άλλαξε τη χώρα, αλλά ως το μεγαλύτερο πανηγύρι λογιστικής δημιουργικότητας της Μεταπολίτευσης.
Η «επιτυχία» που χρειάζεται δεύτερο ταμείο για να ολοκληρωθεί
Ο Παύλος Γερουλάνος, σε άρθρο του στο «Βήμα», θέτει ένα ερώτημα που η κυβερνητική επικοινωνία αποφεύγει συστηματικά: τι απέγιναν τα έργα που είχαν ενταχθεί στο «Ελλάδα 2.0», αλλά δεν έγιναν, δεν ολοκληρώθηκαν ή περιορίστηκαν δραστικά;
Σύμφωνα με όσα αναφέρει, το ΠΑΣΟΚ έχει δημοσιοποιήσει περισσότερες από 100 περιπτώσεις έργων, δράσεων και στόχων που έμειναν πίσω. Ανάμεσά τους βρίσκονται υποδομές για το νερό, την ενέργεια, την ευρυζωνικότητα και την πολιτική προστασία. Πρόκειται, δηλαδή, για τομείς που δεν αφορούν κάποια αφηρημένη τεχνοκρατική άσκηση, αλλά την καθημερινή ασφάλεια και την ποιότητα ζωής των πολιτών.
Η κυβερνητική απάντηση, κατά τον ίδιο, ήταν ότι ορισμένα από αυτά τα έργα θα μεταφερθούν στο ΕΣΠΑ ή θα χρηματοδοτηθούν από τον εθνικό προϋπολογισμό.
Εξαιρετικό. Το έργο δεν ολοκληρώθηκε από το έκτακτο ευρωπαϊκό εργαλείο που δημιουργήθηκε ακριβώς για να τρέξει γρήγορα κρίσιμες επενδύσεις, αλλά θα πληρωθεί από έναν άλλον κουμπαρά. Και αυτό βαφτίζεται λύση.
Είναι σαν να μην πλήρωσε κάποιος τον λογαριασμό του με την πρώτη πιστωτική κάρτα και να πανηγυρίζει επειδή βρήκε δεύτερη. Το χρέος όμως δεν εξαφανίστηκε. Απλώς μεταφέρθηκε. Και στη συγκεκριμένη περίπτωση, η δεύτερη κάρτα είναι το ΕΣΠΑ και ο εθνικός προϋπολογισμός – δηλαδή πάλι χρήματα που προορίζονται για πραγματικές, ήδη πιεστικές ανάγκες.
Κάθε «μεταφερόμενο» έργο αφήνει πίσω ένα άλλο
Το ΕΣΠΑ δεν είναι πηγάδι χωρίς πάτο και ο κρατικός προϋπολογισμός δεν διαθέτει λεφτόδεντρα, όσο κι αν η κυβερνητική αφήγηση τα αντιμετωπίζει σαν ανεξάντλητες αποθήκες μετρητών.
Αν ένα έργο που έπρεπε να έχει ολοκληρωθεί με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης μεταφερθεί στο ΕΣΠΑ, τότε καταλαμβάνει χώρο που θα μπορούσε να χρηματοδοτήσει κάτι άλλο. Ένα σχολείο. Ένα νοσοκομείο. Ένα αντιπλημμυρικό. Ένα δίκτυο ύδρευσης. Μια υποδομή πολιτικής προστασίας.
Ο λογαριασμός της αποτυχίας δεν χάνεται μέσα σε κάποιο ευρωπαϊκό λογιστικό νέφος. Επιστρέφει στην κοινωνία. Τον πληρώνει η περιοχή που θα περιμένει περισσότερο για το έργο της, ο πολίτης που θα συνεχίσει να στερείται την υπηρεσία, η μικρομεσαία επιχείρηση που θα μείνει ξανά έξω από τη χρηματοδότηση.
Ο Γερουλάνος επισημαίνει ακόμη ότι τα δάνεια του Ταμείου κατευθύνθηκαν μόλις στο 2% των επιχειρήσεων της χώρας. Εφόσον το στοιχείο αυτό δεν ανατρέπεται με συγκεκριμένα δεδομένα, το αφήγημα της διάχυσης των πόρων στην πραγματική οικονομία χρειάζεται κάτι περισσότερο από πανηγυρικά βίντεο και υπουργικές δηλώσεις.
Χρειάζεται απάντηση στο απλό ερώτημα: ποιοι τελικά ωφελήθηκαν;
Η απορρόφηση δεν είναι έργο – είναι λογιστική εγγραφή
Η κυβέρνηση αντιτείνει ότι δεν θα χαθεί ούτε ένα ευρώ και προβάλλει την ολοκλήρωση του δανειακού σκέλους με πλήρη απορρόφηση. Μόνο που η απορρόφηση από μόνη της δεν είναι κοινωνικό αποτέλεσμα. Δεν είναι γέφυρα, δεν είναι αντιπλημμυρική προστασία, δεν είναι καλύτερο δίκτυο υγείας, δεν είναι φθηνότερη ενέργεια και δεν είναι παραγωγικός μετασχηματισμός.
Είναι ένας δείκτης. Χρήσιμος, αλλά ανεπαρκής.
Η χώρα δεν δανείστηκε και δεν επιχορηγήθηκε για να επιτύχει όμορφα ποσοστά σε πίνακες. Χρηματοδοτήθηκε για να αλλάξει. Για να αποκτήσει ανθεκτικές υποδομές, να περιορίσει τις ανισότητες και να στρέψει την οικονομία προς την παραγωγή, την καινοτομία και τη μεγαλύτερη συμμετοχή των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Αν, μετά από δεκάδες δισεκατομμύρια, το παραγωγικό μοντέλο παραμένει εξαρτημένο από τις ίδιες δραστηριότητες, οι περιφερειακές ανισότητες διευρύνονται και βασικά έργα αναζητούν δεύτερη πηγή χρηματοδότησης, τότε το πρόβλημα δεν λύνεται με μία ακόμη παρουσίαση PowerPoint.
Λύνεται μόνο με λογοδοσία.
Εκατό ερωτήματα, όχι άλλη μία κυβερνητική διαφήμιση
Για κάθε έργο που απεντάχθηκε ή συρρικνώθηκε, η κυβέρνηση οφείλει καθαρές απαντήσεις: γιατί δεν προχώρησε, ποιος είχε την ευθύνη, πότε θα ολοκληρωθεί, πόσο θα κοστίσει τελικά, από ποιο πρόγραμμα θα πληρωθεί και –κυρίως– ποιο άλλο έργο θα χάσει τη θέση του για να βρεθούν οι νέοι πόροι.
Δεν αρκεί η διαβεβαίωση ότι «τα χρήματα δεν χάθηκαν». Γιατί τα χρήματα μπορεί να μην εξαφανίστηκαν από τους λογαριασμούς, αλλά ο χρόνος χάθηκε, οι ανάγκες έμειναν και η ιστορική ευκαιρία συρρικνώθηκε.
Το Ταμείο Ανάκαμψης ήταν έκτακτο, μεγάλο και μοναδικό. Δεν υπήρχε για να χρηματοδοτήσει τη συνηθισμένη κρατική αδράνεια ούτε για να προσφέρει σκηνικό σε κυβερνητικές φιέστες. Υπήρχε για να γίνουν όσα η χώρα ανέβαλλε επί δεκαετίες.
Αν τώρα τα ανολοκλήρωτα έργα μεταφέρονται στο επόμενο χρηματοδοτικό πρόγραμμα, τότε το μήνυμα είναι κυνικά απλό: η κυβέρνηση κρατά την κορδέλα της «επιτυχίας» και αφήνει στους επόμενους τον λογαριασμό.
Μόνο που κάποια στιγμή οι κορδέλες τελειώνουν. Και μένουν τα έργα που δεν έγιναν.