Η νέα ανάφλεξη στην Υεμένη αναδεικνύει τα όρια των στρατιωτικών επιχειρήσεων απέναντι σε μια οργάνωση με τοπικές ρίζες, εξελισσόμενο οπλοστάσιο και πρόσβαση σε κρίσιμους θαλάσσιους διαδρόμους.
Η νέα κλιμάκωση της σύγκρουσης ανάμεσα στη Σαουδική Αραβία και τους Χούθι επαναφέρει ένα επίμονο ερώτημα: πώς μια ένοπλη οργάνωση από την Υεμένη εξακολουθεί να απειλεί ένα κράτος με πολύ μεγαλύτερους οικονομικούς πόρους και ισχυρότατο στρατιωτικό εξοπλισμό;
Οι πρόσφατες πολύνεκρες επιθέσεις στο διεθνές αεροδρόμιο «Βασιλιάς Χαλίντ» του Ριάντ δείχνουν το μέγεθος της απειλής. Οι ακυρώσεις πτήσεων και οι αναστολές δρομολογίων από διεθνείς αεροπορικές εταιρείες μεταφέρουν τις συνέπειες του πολέμου στην οικονομική και επιχειρηματική ζωή της Σαουδικής Αραβίας.
Η απάντηση για την αντοχή των Χούθι βρίσκεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων: την εδραίωσή τους στο εσωτερικό της Υεμένης, την εξωτερική υποστήριξη, την προσαρμογή των στρατιωτικών τους δυνατοτήτων και τη γεωγραφία.
Οι Χούθι, γνωστοί ως Ανσάρ Αλλάχ, αναπτύχθηκαν στη βόρεια Υεμένη, μέσα στο θρησκευτικό και κοινωνικό περιβάλλον του ζαϊντισμού, ενός κλάδου του σιιτικού Ισλάμ. Από κίνημα που εμφανίστηκε τη δεκαετία του 1990 εξελίχθηκαν σε ισχυρή στρατιωτική και πολιτική δύναμη.
Η κατάληψη της πρωτεύουσας Σαναά το 2014 αποτέλεσε καθοριστικό σημείο αυτής της πορείας. Ο έλεγχος περιοχών όπου κατοικεί μεγάλο μέρος του πληθυσμού τούς έδωσε τη δυνατότητα να εδραιώσουν μηχανισμούς εξουσίας. Η εδαφική κυριαρχία, βεβαίως, δεν ταυτίζεται με την ελεύθερη συναίνεση των κατοίκων. Εξηγεί, όμως, γιατί η αντιμετώπισή τους είναι πολύ πιο σύνθετη από την καταστροφή ορισμένων στρατιωτικών εγκαταστάσεων.
Η Σαουδική Αραβία παρενέβη στρατιωτικά το 2015, επιδιώκοντας την αποκατάσταση της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης. Παρά τις πολυετείς επιχειρήσεις, οι Χούθι διατήρησαν σημαντικές θέσεις και απέκτησαν τη δυνατότητα να μεταφέρουν τον πόλεμο πέρα από τα σύνορα της Υεμένης.
Πύραυλοι και μη επανδρωμένα αεροσκάφη επέτρεψαν στην οργάνωση να απειλεί αεροδρόμια, ενεργειακές εγκαταστάσεις και άλλες κρίσιμες υποδομές. Αυτό δημιουργεί μια ουσιαστική ασυμμετρία: ακόμη και περιορισμένος αριθμός επιτυχημένων πληγμάτων μπορεί να προκαλέσει δυσανάλογα μεγάλη αναστάτωση.
Σύμφωνα με την ανάλυση του Bloomberg που παρουσιάζεται στο αρχικό δημοσίευμα, η σχέση με το Ιράν παραμένει σημαντική, χωρίς να συνεπάγεται ότι η Τεχεράνη αποφασίζει για κάθε ενέργεια των Χούθι. Η οργάνωση διατηρεί δικές της επιδιώξεις και περιθώρια αυτονομίας.
Παράλληλα, έχει διευρύνει τις πηγές προμήθειας εξαρτημάτων και πρώτων υλών, αξιοποιώντας δίκτυα λαθρεμπορίου και εμπορικά διαθέσιμα υλικά. Η ανάπτυξη δυνατοτήτων τοπικής συναρμολόγησης και κατασκευής όπλων περιορίζει την εξάρτηση από την εισαγωγή ολοκληρωμένων συστημάτων. Έτσι, η διακοπή μιας γραμμής ανεφοδιασμού δεν αρκεί απαραίτητα για να σταματήσουν οι επιθέσεις.
Στο στρατιωτικό αυτό υπόβαθρο προστίθεται η γεωγραφική θέση της Υεμένης. Τα Στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ συνδέουν την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και αποτελούν κρίσιμο πέρασμα στη θαλάσσια διαδρομή μεταξύ Ευρώπης και Ασίας μέσω του Σουέζ.
Οι επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων, που άρχισαν το 2023 με δηλωμένη από τους Χούθι αιτιολογία τον πόλεμο στη Γάζα, προκάλεσαν επιπτώσεις πολύ πέρα από την περιοχή. Πλοία χωρίς άμεση σύνδεση με το Ισραήλ βρέθηκαν επίσης στο στόχαστρο, ενώ ναυτιλιακές εταιρείες επέλεξαν τη μεγαλύτερη διαδρομή γύρω από την Αφρική, αυξάνοντας τον χρόνο και το κόστος μεταφοράς.
Η σημασία των ακτών και των θαλάσσιων περασμάτων εξηγεί και το βάρος των σημερινών επιχειρήσεων. Δυνάμεις της Υεμένης που υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία επιχειρούν να ανακτήσουν εδάφη, ενώ η αναζωπύρωση των συγκρούσεων επιβαρύνει περαιτέρω την ανθρωπιστική κατάσταση.
Για το Ριάντ, το διακύβευμα περιλαμβάνει την ασφάλεια των κατοίκων, την προστασία των υποδομών και την εμπιστοσύνη των επενδυτών. Για τους αμάχους της Υεμένης, κάθε νέος κύκλος επιχειρήσεων προσθέτει ανασφάλεια σε μια ήδη εξαντλημένη χώρα.
Η μέχρι σήμερα πορεία της σύγκρουσης υποδεικνύει ότι η στρατιωτική υπεροχή μπορεί να προκαλεί σοβαρά πλήγματα χωρίς να εξασφαλίζει οριστική επικράτηση. Όσο παραμένουν ενεργοί οι μηχανισμοί εξουσίας, στρατολόγησης και ανεφοδιασμού των Χούθι, η εξαγγελία της εξουδετέρωσής τους θα απέχει σημαντικά από την επίτευξή της.