Στα 910 ευρώ η ενδεικτική σύνταξη 40ετίας στην 1η ασφαλιστική κατηγορία – Μόλις το 7% πληρώνει από την 3η και πάνω – Χρέη και χαμηλές εισφορές ανοίγουν τον δρόμο ακόμη και για ποσά κοντά στα 600 ευρώ
Σαράντα χρόνια δουλειάς και ασφάλισης, για μια σύνταξη που δεν φτάνει ούτε τον κατώτατο μισθό. Αυτή είναι η σκληρή προοπτική για εκατοντάδες χιλιάδες ελεύθερους επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενους, οι οποίοι, επειδή σήμερα δεν αντέχουν υψηλότερες εισφορές, κινδυνεύουν αύριο να βρεθούν εγκλωβισμένοι σε αποδοχές φτώχειας.
Η εικόνα των ασφαλιστικών κατηγοριών του ΕΦΚΑ είναι αποκαλυπτική. Από τους 1.061.730 ελεύθερους επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενους, οι 650.195 έχουν επιλέξει την 1η και χαμηλότερη κατηγορία, ενώ ακόμη 163.504 βρίσκονται στη 2η. Δηλαδή, περισσότεροι από τρεις στους τέσσερις κινούνται στις δύο χαμηλότερες κλίμακες.
Αντίθετα, από την 3η έως την 6η κατηγορία ασφαλίζονται μόλις 69.738 πρόσωπα, ποσοστό περίπου 7% του συνόλου. Πρόκειται για τις κατηγορίες που, με πολλά χρόνια ασφάλισης, μπορούν να δημιουργήσουν ένα ουσιαστικότερο περιθώριο πάνω από τα 1.000 ευρώ. Η 2η κατηγορία περνά οριακά αυτό το όριο μόνο στο σενάριο της 40ετίας, με εκτιμώμενη σύνταξη 1.002 ευρώ.
Στα 910 ευρώ μετά από 40 χρόνια
Οι ενδεικτικοί υπολογισμοί, με πλήρη εθνική σύνταξη 446,87 ευρώ και με βάση τα ισχύοντα ποσοστά αναπλήρωσης, δείχνουν το μέγεθος του προβλήματος.
Για ασφαλισμένο που παραμένει στην 1η κατηγορία, η σύνταξη 40ετίας υπολογίζεται στα 910 ευρώ. Το ποσό είναι χαμηλότερο ακόμη και από τον κατώτατο μισθό των 920 ευρώ. Στη 2η κατηγορία η αντίστοιχη εκτίμηση φτάνει μόλις στα 1.002 ευρώ.
Η απόσταση αρχίζει να γίνεται αισθητή από την 3η κατηγορία, όπου η σύνταξη 40ετίας υπολογίζεται στα 1.151 ευρώ. Στην 4η φτάνει τα 1.334 ευρώ, στην 5η τα 1.548 ευρώ και στην 6η τα 1.940 ευρώ.
| Κατηγορία | Ασφαλισμένοι | Εισφορά σύνταξης 2026 | 40 έτη | 38 έτη | 37 έτη | 36 έτη |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1η | 650.195 | 185,09 € | 910 € | 862 € | 839 € | 815 € |
| 2η | 163.504 | 222,12 € | 1.002 € | 946 € | 917 € | 889 € |
| 3η | 32.797 | 281,82 € | 1.151 € | 1.080 € | 1.044 € | 1.008 € |
| 4η | 17.046 | 354,66 € | 1.334 € | 1.243 € | 1.198 € | 1.153 € |
| 5η | 8.676 | 440,64 € | 1.548 € | 1.436 € | 1.380 € | 1.324 € |
| 6η | 11.219 | 597,06 € | 1.940 € | 1.788 € | 1.711 € | 1.635 € |
Τα ποσά αποτυπώνουν και τη μεγάλη σημασία κάθε επιπλέον έτους ασφάλισης. Στην 1η κατηγορία, η εκτιμώμενη σύνταξη πέφτει από τα 910 ευρώ στα 862 ευρώ με 38 έτη, στα 839 ευρώ με 37 και στα 815 ευρώ με 36 έτη. Στη 2η κατηγορία, το όριο των 1.000 ευρώ δεν εξασφαλίζεται παρά μόνο οριακά με πλήρη 40ετία.
Από την 3η κατηγορία και πάνω οι εκτιμήσεις ξεπερνούν τα 1.000 ευρώ ακόμη και στα 36 έτη, όμως ακριβώς αυτές τις κατηγορίες επιλέγει μια μικρή μειονότητα. Και αυτό δεν συμβαίνει επειδή οι υπόλοιποι δεν καταλαβαίνουν τι τους περιμένει. Συμβαίνει επειδή χιλιάδες επαγγελματίες καλούνται να αποφασίσουν αν θα αντέξουν την εισφορά του σήμερα ή αν θα προστατεύσουν τη σύνταξη του αύριο.
Η χαμηλή εισφορά του σήμερα γίνεται χαμηλή σύνταξη αύριο
Από το 2020, όταν οι ασφαλιστικές εισφορές αποσυνδέθηκαν από το δηλωθέν εισόδημα και καθιερώθηκε η ελεύθερη επιλογή κατηγορίας, η πλειονότητα στράφηκε στη χαμηλότερη κλίμακα. Η επιλογή έδωσε άμεση οικονομική ανάσα, αλλά είχε βαρύ μακροπρόθεσμο τίμημα: κατέβασε τον μέσο όρο των συντάξιμων αποδοχών πάνω στον οποίο υπολογίζεται η ανταποδοτική σύνταξη.
Οι πρώτες συνέπειες έγιναν ήδη ορατές σε ασφαλισμένους που κατέβαλλαν την κατώτατη εισφορά από το 2017 έως το 2019 και παρέμειναν στην 1η κατηγορία κατά την πρώτη τριετία του νέου συστήματος. Για ορισμένους από όσους συνταξιοδοτήθηκαν το 2023, η εξαετία χαμηλών εισφορών μεταφράστηκε, σύμφωνα με τις σχετικές εκτιμήσεις, σε απώλειες που έφτασαν ακόμη και τα 150 ευρώ τον μήνα.
Ακόμη μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος για όσους απέχουν έως πέντε χρόνια από τη συνταξιοδότηση, έχουν σταθερά χαμηλές εισφορές και ταυτόχρονα κουβαλούν οφειλές προηγούμενων ετών. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το τελικό ποσό μπορεί να υποχωρήσει ακόμη και προς την περιοχή των 600 ευρώ.
Ιδιαίτερη κατηγορία αποτελούν περίπου 350.000 επαγγελματίες που εντάχθηκαν στη ρύθμιση του νόμου 4611/2019 και επέλεξαν επανυπολογισμό των οφειλών της περιόδου 2002-2016 με βάση την κατώτατη εισφορά. Πέτυχαν σημαντικό «κούρεμα» του χρέους τους, σε αρκετές περιπτώσεις έως 50%, αλλά η άλλη όψη ήταν η μόνιμη μείωση της μελλοντικής σύνταξης, η οποία εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει το 20% έως 30%.
Οι μικρές αυξήσεις δεν κλείνουν τη μεγάλη τρύπα
Η παγίδα δεν σταματά την ημέρα της συνταξιοδότησης. Αν οι ετήσιες αυξήσεις των συντάξεων κινηθούν τα επόμενα χρόνια στην περιοχή του 2% έως 3%, ένας χαμηλοσυνταξιούχος θα βλέπει μόνο μικρές ονομαστικές προσθήκες. Μια αύξηση 2,5% σε σύνταξη 800 ευρώ αντιστοιχεί σε μόλις 20 ευρώ, πριν από τις επιβαρύνσεις και την επίδραση της ακρίβειας.
Έτσι διαμορφώνεται ο κίνδυνος μιας νέας, πολυάριθμης γενιάς νεόπτωχων συνταξιούχων: ανθρώπων που εργάστηκαν επί δεκαετίες, πλήρωσαν ό,τι μπορούσαν και στο τέλος θα κληθούν να επιβιώσουν με ποσά που δεν καλύπτουν ούτε τις βασικές ανάγκες.
Οι υπολογισμοί είναι ενδεικτικοί και όχι προσωπική πρόβλεψη σύνταξης. Το τελικό ποσό εξαρτάται από ολόκληρη την ασφαλιστική διαδρομή από το 2002 και μετά, τον χρόνο ασφάλισης, τις κατηγορίες εισφορών, τυχόν οφειλές και τις προϋποθέσεις χορήγησης της εθνικής σύνταξης. Η γενική εικόνα, όμως, δεν αφήνει περιθώρια εφησυχασμού.
Όταν η μεγάλη πλειονότητα των επαγγελματιών δεν μπορεί να πληρώσει εισφορές που εξασφαλίζουν αξιοπρεπή σύνταξη, το πρόβλημα δεν είναι απλώς «ατομική επιλογή». Είναι κοινωνική βόμβα με χρονοκαθυστέρηση.
Και το ερώτημα είναι αν η Πολιτεία θα την αντιμετωπίσει τώρα ή αν θα περιμένει να μετρήσει, σε λίγα χρόνια, εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχους κάτω από το όριο της αξιοπρεπούς διαβίωσης.