Η δολοφονία κρατουμένου μέσα στις φυλακές Δομοκού δεν αποκάλυψε ένα «ατυχές περιστατικό». Ξεγύμνωσε ένα σωφρονιστικό σύστημα που εδώ και χρόνια λειτουργεί με πρόχειρες ισορροπίες, φόβο, ελλείψεις και εσωτερικές εξουσίες.
Σε μια φυλακή που υποτίθεται ότι σχεδιάστηκε για τους πιο επικίνδυνους κρατουμένους της χώρας, σωφρονιστικοί περιγράφουν μια καθημερινότητα με άτυπους αρχηγούς, αντίπαλες ομάδες, αυτοσχέδια όπλα, κινητά, αυτοσχέδιο αλκοόλ και υποδομές ασφαλείας που μπάζουν από παντού.
Οι “σταρ” κρατούμενοι και οι εσωτερικές ιεραρχίες
Ο Δομοκός δεν είναι μια συνηθισμένη φυλακή. Είναι ένας χώρος όπου συγκατοικούν βαρυποινίτες, καταδικασμένοι για τρομοκρατία, μέλη της Χρυσής Αυγής και οργανωμένες ομάδες αλλοδαπών κρατουμένων, σε ένα μίγμα διαρκώς εύφλεκτο.
Εκεί δεν υπάρχει ένας μόνο αρχηγός. Υπάρχουν πολλοί μικροί πυρήνες εξουσίας, μία άτυπη ιεραρχία ανά πτέρυγα, με πρόσωπα που κινούνται με συνοδεία, επιβάλλουν κανόνες και διαμορφώνουν συσχετισμούς. Οι σωφρονιστικοί πρέπει καθημερινά να υπολογίζουν ποιος θα βγει, πότε θα βγει και ποιον μπορεί να συναντήσει, για να μη μετατραπεί μια απλή μετακίνηση σε λουτρό αίματος.
Στον ίδιο χώρο συνυπάρχουν πρόσωπα με βαρύ πολιτικό και ποινικό φορτίο, αλλά και ομάδες που φέρνουν μέσα στη φυλακή τους δικούς τους “εμφυλίους”. Και αυτό δείχνει ότι ο Δομοκός δεν είναι απλώς χώρος κράτησης. Είναι πεδίο ισχύος.
Μαχαίρια από τζάμια, κρασί σε κουβάδες και βία της καθημερινότητας
Η πιο σκληρή όψη της φυλακής δεν είναι τα γνωστά ονόματα. Είναι η καθημερινή βία που παράγεται σχεδόν μηχανικά. Στις πιο δύσκολες πτέρυγες, μια παρεξήγηση για τσιγάρα μπορεί να καταλήξει σε συμπλοκή με αυτοσχέδια μαχαίρια.
Τα όπλα φτιάχνονται από ό,τι υπάρχει διαθέσιμο: τζάμια, ξύλα, σίδερα, κομμάτια επίπλων. Τα κατάσχουν το πρωί και το απόγευμα εμφανίζονται καινούργια. Παράλληλα, μέσα στη φυλακή λειτουργεί ένας ολόκληρος παράλληλος κόσμος: κινητά τηλέφωνα, αυτοσχέδια αποστακτήρια, κρασί και τσίπουρο φτιαγμένα με χυμούς, μαγιά και αυτοσχέδιες αντιστάσεις.
Αυτό δεν είναι απλώς εικόνα παραβατικότητας. Είναι η απόδειξη ότι μέσα στη φυλακή αναπαράγεται μια δική της οικονομία, μια δική της τεχνογνωσία και μια δική της κανονικότητα, που το κράτος δεν ελέγχει πραγματικά.
Υψίστη ασφάλεια στα χαρτιά, κενά ασφαλείας στην πράξη
Το πιο σοκαριστικό στοιχείο δεν είναι ότι υπάρχουν επικίνδυνοι κρατούμενοι. Αυτό είναι δεδομένο. Το πραγματικό σκάνδαλο είναι ότι μια φυλακή που φτιάχτηκε ως “υψίστης ασφαλείας” λειτουργεί, σύμφωνα με τις καταγγελίες, με χαλασμένες κάμερες, προβληματικές πύλες, κλειδαριές που δεν δουλεύουν και ελλείψεις προσωπικού.
Οι υπάλληλοι περιγράφουν ένα σύστημα κουρασμένο, υποστελεχωμένο και ευάλωτο. Ένα σύστημα στο οποίο ο φόβος, η πίεση και οι χαμηλές αποδοχές μπορούν να ανοίξουν επικίνδυνες χαραμάδες. Όταν η ασφάλεια εξαρτάται από πρόχειρες ισορροπίες και προσωπικούς χειρισμούς, η “υψίστη φύλαξη” μετατρέπεται σε επικοινωνιακή ταμπέλα χωρίς αντίκρισμα.
Και όταν μέχρι και drones εμφανίζονται ως πιθανός τρόπος μεταφοράς παράνομων αντικειμένων, τότε το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει πρόβλημα. Το ερώτημα είναι πόσο καιρό ακόμη το κράτος θα κάνει ότι δεν το βλέπει.
Ο Δομοκός δεν είναι η εξαίρεση που ξέφυγε. Είναι ο καθρέφτης ενός σωφρονιστικού συστήματος που διαφημίζει ασφάλεια και παράγει χάος. Και κάθε φορά που χύνεται αίμα, αποδεικνύεται ότι πίσω από τα σίδερα δεν λείπει μόνο ο έλεγχος — λείπει το ίδιο το κράτος.