Η αντικατάσταση του Ακίλα Σάλεχ, οι αμερικανικές πρωτοβουλίες για ενοποίηση και η προσέγγιση Άγκυρας–Χαφτάρ αλλάζουν το περιβάλλον στη νότια γειτονιά της Ελλάδας.
Οι εξελίξεις στη Λιβύη απαιτούν από την Αθήνα επανεκτίμηση προσώπων, συνεργασιών και προτεραιοτήτων. Η αντικατάσταση του Ακίλα Σάλεχ στην προεδρία της Βουλής των Αντιπροσώπων συμπίπτει με την ενίσχυση των τουρκικών επαφών στην ανατολική Λιβύη και τις προσπάθειες για υπέρβαση της διαίρεσης της χώρας. Η παλιά αντίληψη ότι η Βεγγάζη αποτελεί σταθερό αντίβαρο στην τουρκική επιρροή χρειάζεται πλέον σοβαρή αναθεώρηση.
Στις 6 Οκτωβρίου, έπειτα από σχεδόν δώδεκα χρόνια στην προεδρία, ο Σάλεχ αντικαταστάθηκε από τον Αλ Σαλχίν Αμπντέλ Νάμπι. Ο νέος πρόεδρος είχε προηγουμένως αναλάβει την επιτροπή κοινοβουλευτικής φιλίας Λιβύης–Τουρκίας. Η αλλαγή, πάντως, συνοδεύεται από αμφισβήτηση: ο Σάλεχ απέρριψε τη διαδικασία τροποποίησης των εσωτερικών κανόνων που προηγήθηκε της εκλογής, υποστηρίζοντας ότι δεν είχε νομική ισχύ.
Για την Ελλάδα, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στην πιθανή στάση της νέας κοινοβουλευτικής ηγεσίας απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η αλλαγή προέδρου, ωστόσο, δεν συνιστά από μόνη της επικύρωση του μνημονίου. Η προηγούμενη δραστηριότητα του Αμπντέλ Νάμπι δείχνει διάθεση συνεργασίας με την Τουρκία· δεν αποδεικνύει ποια απόφαση θα λάβει το κοινοβούλιο.
Η τουρκική προσέγγιση προς την ανατολική Λιβύη έχει ήδη αποκτήσει συγκεκριμένο περιεχόμενο. Στις 11 και 12 Αυγούστου, ο Χακάν Φιντάν πραγματοποίησε επαφές τόσο στην Τρίπολη όσο και στη Βεγγάζη. Συναντήθηκε με τον Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπέιμπα, αλλά και με τον Χαλίφα Χαφτάρ, τον Σαντάμ Χαφτάρ, τον Μπελκασίμ Χαφτάρ και τον ίδιο τον Σάλεχ. Οι συναντήσεις καταγράφονται επισήμως από το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών.
Η διεύρυνση αυτών των επαφών υποδηλώνει ότι η Άγκυρα επιδιώκει επιρροή σε περισσότερα κέντρα εξουσίας. Διατηρώντας τις σχέσεις της με τη δυτική Λιβύη και καλλιεργώντας συνεργασίες στην ανατολική, αυξάνει τις δυνατότητές της να επηρεάσει μια μελλοντική πολιτική συμφωνία.
Παράλληλα, ο σύμβουλος του Ντόναλντ Τραμπ, Μασάντ Μπούλος, προωθεί πρωτοβουλία ενοποίησης των πολιτικών, οικονομικών και στρατιωτικών θεσμών υπό ενιαία εκτελεστική αρχή. Ο ίδιος παρουσιάζει την αμερικανική προσπάθεια ως συμπληρωματική προς τη διαδικασία του ΟΗΕ και την προοπτική εκλογών. Πρόκειται για επιδιωκόμενη διευθέτηση, της οποίας η εφαρμογή παραμένει ζητούμενο.
Στο πλαίσιο του ΟΗΕ, η επιτροπή «4+4», που συνεδρίασε πρώτη φορά στις 29 Απριλίου, ασχολήθηκε με το εκλογικό πλαίσιο και την ανασυγκρότηση της εκλογικής αρχής. Στις 30 Αυγούστου, η αποστολή του ΟΗΕ χαιρέτισε συμφωνία για τα επόμενα βήματα προς εθνικές εκλογές. Η θεσμική ενοποίηση εξακολουθεί να απαιτεί πολιτική συναίνεση και ουσιαστική εφαρμογή των συμφωνημένων.
Για την Αθήνα, η απάντηση χρειάζεται συνέχεια: ενεργούς διαύλους με τις διαφορετικές λιβυκές πλευρές, συμμετοχή στις διεθνείς συζητήσεις και σταθερή υπεράσπιση των ελληνικών θέσεων για τις θαλάσσιες ζώνες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επισημάνει ότι το μνημόνιο του 2019 παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Οι παλιές γνωριμίες δεν αποτελούν εγγύηση για τις αυριανές αποφάσεις. Στη Λιβύη, όπου οι συμμαχίες μεταβάλλονται, η ελληνική παρουσία πρέπει να έχει διάρκεια, συγκεκριμένους στόχους και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Οι εξελίξεις στη Λιβύη απαιτούν από την Αθήνα επανεκτίμηση προσώπων, συνεργασιών και προτεραιοτήτων. Η αντικατάσταση του Ακίλα Σάλεχ στην προεδρία της Βουλής των Αντιπροσώπων συμπίπτει με την ενίσχυση των τουρκικών επαφών στην ανατολική Λιβύη και τις προσπάθειες για υπέρβαση της διαίρεσης της χώρας. Η παλιά αντίληψη ότι η Βεγγάζη αποτελεί σταθερό αντίβαρο στην τουρκική επιρροή χρειάζεται πλέον σοβαρή αναθεώρηση.
Στις 6 Οκτωβρίου, έπειτα από σχεδόν δώδεκα χρόνια στην προεδρία, ο Σάλεχ αντικαταστάθηκε από τον Αλ Σαλχίν Αμπντέλ Νάμπι. Ο νέος πρόεδρος είχε προηγουμένως αναλάβει την επιτροπή κοινοβουλευτικής φιλίας Λιβύης–Τουρκίας. Η αλλαγή, πάντως, συνοδεύεται από αμφισβήτηση: ο Σάλεχ απέρριψε τη διαδικασία τροποποίησης των εσωτερικών κανόνων που προηγήθηκε της εκλογής, υποστηρίζοντας ότι δεν είχε νομική ισχύ.
Για την Ελλάδα, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στην πιθανή στάση της νέας κοινοβουλευτικής ηγεσίας απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η αλλαγή προέδρου, ωστόσο, δεν συνιστά από μόνη της επικύρωση του μνημονίου. Η προηγούμενη δραστηριότητα του Αμπντέλ Νάμπι δείχνει διάθεση συνεργασίας με την Τουρκία· δεν αποδεικνύει ποια απόφαση θα λάβει το κοινοβούλιο.
Η τουρκική προσέγγιση προς την ανατολική Λιβύη έχει ήδη αποκτήσει συγκεκριμένο περιεχόμενο. Στις 11 και 12 Αυγούστου, ο Χακάν Φιντάν πραγματοποίησε επαφές τόσο στην Τρίπολη όσο και στη Βεγγάζη. Συναντήθηκε με τον Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπέιμπα, αλλά και με τον Χαλίφα Χαφτάρ, τον Σαντάμ Χαφτάρ, τον Μπελκασίμ Χαφτάρ και τον ίδιο τον Σάλεχ. Οι συναντήσεις καταγράφονται επισήμως από το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών.
Η διεύρυνση αυτών των επαφών υποδηλώνει ότι η Άγκυρα επιδιώκει επιρροή σε περισσότερα κέντρα εξουσίας. Διατηρώντας τις σχέσεις της με τη δυτική Λιβύη και καλλιεργώντας συνεργασίες στην ανατολική, αυξάνει τις δυνατότητές της να επηρεάσει μια μελλοντική πολιτική συμφωνία.
Παράλληλα, ο σύμβουλος του Ντόναλντ Τραμπ, Μασάντ Μπούλος, προωθεί πρωτοβουλία ενοποίησης των πολιτικών, οικονομικών και στρατιωτικών θεσμών υπό ενιαία εκτελεστική αρχή. Ο ίδιος παρουσιάζει την αμερικανική προσπάθεια ως συμπληρωματική προς τη διαδικασία του ΟΗΕ και την προοπτική εκλογών. Πρόκειται για επιδιωκόμενη διευθέτηση, της οποίας η εφαρμογή παραμένει ζητούμενο.
Στο πλαίσιο του ΟΗΕ, η επιτροπή «4+4», που συνεδρίασε πρώτη φορά στις 29 Απριλίου, ασχολήθηκε με το εκλογικό πλαίσιο και την ανασυγκρότηση της εκλογικής αρχής. Στις 30 Αυγούστου, η αποστολή του ΟΗΕ χαιρέτισε συμφωνία για τα επόμενα βήματα προς εθνικές εκλογές. Η θεσμική ενοποίηση εξακολουθεί να απαιτεί πολιτική συναίνεση και ουσιαστική εφαρμογή των συμφωνημένων.
Για την Αθήνα, η απάντηση χρειάζεται συνέχεια: ενεργούς διαύλους με τις διαφορετικές λιβυκές πλευρές, συμμετοχή στις διεθνείς συζητήσεις και σταθερή υπεράσπιση των ελληνικών θέσεων για τις θαλάσσιες ζώνες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επισημάνει ότι το μνημόνιο του 2019 παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Οι παλιές γνωριμίες δεν αποτελούν εγγύηση για τις αυριανές αποφάσεις. Στη Λιβύη, όπου οι συμμαχίες μεταβάλλονται, η ελληνική παρουσία πρέπει να έχει διάρκεια, συγκεκριμένους στόχους και μετρήσιμα αποτελέσματα.