Επίσημα πρακτικά του 2025 κατέγραφαν δύο καταυλισμούς και μικρότερους πυρήνες Ρομά στον Δήμο Χαλκιδέων — Παραμένουν αναπάντητα τα ερωτήματα για ιδιοκτησία, υποδομές, δημόσια υγεία και προστασία των παιδιών στον Άγιο Στέφανο
Μια νέα δημόσια ανάρτηση επαναφέρει στο προσκήνιο την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στην περιοχή της Αρέθουσας, απέναντι και πίσω από τον Ιερό Ναό του Αγίου Στεφάνου, στην είσοδο της Χαλκίδας. Σύμφωνα με την καταγγελία και τις φωτογραφίες που τη συνοδεύουν, πρόχειρες εγκαταστάσεις έχουν επεκταθεί σταδιακά και πλέον δίνουν την εικόνα μικρού οικισμού.
Το θέμα δεν είναι καινούργιο. Στις 28 Μαρτίου 2025 είχε ήδη δημοσιευθεί τοπικό ρεπορτάζ για πρόχειρο καταυλισμό Ρομά στις Πηγές Αρέθουσας, με αναφορές σε αυτοσχέδιες κατασκευές, απορρίμματα και απουσία ελέγχου. Έχουν περάσει έκτοτε δεκαεπτά μήνες και η δημόσια συζήτηση επιστρέφει στο ίδιο σημείο, χωρίς να υπάρχει μια σαφής, επίσημη και ολοκληρωμένη ενημέρωση για το τι γνωρίζουν οι αρμόδιες αρχές και τι έχουν πράξει.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο τι φαίνεται στις φωτογραφίες. Είναι αν ο συγκεκριμένος χώρος υπάρχει και στους επίσημους χάρτες, στα μητρώα και στα σχέδια των υπηρεσιών ή αν παραμένει διοικητικά «αόρατος».
Δύο καταυλισμοί, μικροί πυρήνες και κανένα Παράρτημα Ρομά
Τα επίσημα πρακτικά της Επιτροπής Εργασίας και Κοινωνικής Μέριμνας της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, από συνεδρίαση του Απριλίου 2025, προσθέτουν μια κρίσιμη διάσταση. Στη συζήτηση, η οποία αφορούσε κυρίως τον καταυλισμό της Χαραυγής, καταγράφηκε ότι στον Δήμο Χαλκιδέων υπήρχαν δύο καταυλισμοί και μικρότεροι πυρήνες Ρομά.
Στα ίδια πρακτικά αναφέρεται ότι στη Χαλκίδα δεν λειτουργούσε Κέντρο Κοινότητας με Παράρτημα Ρομά, επειδή ο Δήμος Χαλκιδέων δεν είχε υποβάλει σχετικό αίτημα. Επισημάνθηκε μάλιστα ότι μια τέτοια δομή θα ήταν χρήσιμη και ότι η αρμόδια αρχή μπορούσε να εξετάσει αίτημα του Δήμου, εφόσον αυτό συνοδευόταν από στοιχεία πληθυσμού και τεκμηριωμένη ανάγκη.
Περιφέρεια και Δήμος γνώριζαν, λοιπόν, ότι υπήρχαν καταυλισμοί και διάσπαρτοι πυρήνες. Αυτό που δεν αποσαφηνίζεται είναι εάν η εγκατάσταση στην Αρέθουσα περιλαμβανόταν στην επίσημη καταγραφή, σε ποια κατηγορία είχε ενταχθεί και ποια συγκεκριμένη παρέμβαση προβλεπόταν για αυτήν.
Υπάρχει ακόμη μία αντίφαση. Η επίσημη κρατική ιστοσελίδα για την κοινωνική ένταξη των Ρομά καταγράφει τον Δήμο Χαλκιδέων μεταξύ των δήμων που έχουν υποβάλει σχέδιο κοινωνικής ένταξης. Η Εθνική Στρατηγική προβλέπει ότι τα τοπικά σχέδια πρέπει να αποτυπώνουν τους χώρους διαμονής, τις συνθήκες στέγασης, τις ανάγκες σε εκπαίδευση, υγεία και βασικές υποδομές, να περιλαμβάνουν χρονοδιάγραμμα ενεργειών και να επικαιροποιούνται ανά διετία.
Ποιο είναι, λοιπόν, το ισχύον σχέδιο του Δήμου Χαλκιδέων; Πότε επικαιροποιήθηκε; Περιλαμβάνει την Αρέθουσα; Ποιες ενέργειες προβλέπει και ποια από αυτές υλοποιήθηκε;
Ρεύμα, νερό και αποχέτευση: ερωτήματα που δεν απαντώνται με εικασίες
Από το δημόσια διαθέσιμο υλικό δεν μπορεί να εξακριβωθεί το ιδιοκτησιακό καθεστώς της έκτασης ούτε αν υπάρχουν νόμιμες συνδέσεις ηλεκτροδότησης και ύδρευσης. Δεν μπορεί επίσης να διαπιστωθεί πώς γίνεται η διαχείριση λυμάτων και απορριμμάτων ή αν έχουν πραγματοποιηθεί αυτοψίες από την Υπηρεσία Δόμησης, τη ΔΕΥΑΧ, τον ΔΕΔΔΗΕ και τις υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας.
Ακριβώς γι’ αυτό απαιτούνται επίσημες απαντήσεις και όχι φήμες. Η Εθνική Στρατηγική για τους Ρομά προβλέπει, πριν από παρεμβάσεις σε καταυλισμούς, έκθεση υγειονομικής αναγνώρισης από τις αρμόδιες υπηρεσίες της Περιφέρειας. Η έκθεση οφείλει να καταγράφει ελλείψεις σε ύδρευση, ηλεκτροδότηση, υγιεινή και περιβαλλοντικές συνθήκες και να εισηγείται επείγοντα προσωρινά μέτρα προστασίας.
Έχει γίνει τέτοια αυτοψία στην Αρέθουσα; Αν ναι, πότε, από ποιους και με ποιο αποτέλεσμα; Αν όχι, γιατί όχι;
Η απάντηση δεν αφορά μόνο τους κατοίκους της γύρω περιοχής. Αφορά πρωτίστως τις οικογένειες που ζουν μέσα σε πρόχειρες κατασκευές, ενδεχομένως χωρίς ασφαλείς υποδομές, αλλά και μια ιστορική και περιβαλλοντικά ευαίσθητη περιοχή. Ο ίδιος ο Δήμος χαρακτηρίζει τη Χαλκίδα «πόλη της ιερής πηγής Αρέθουσας», ενώ το 2025 πραγματοποίησε πολιτιστική εκδήλωση στις Πηγές. Ο ΟΛΝΕ έχει επίσης παρέμβει κατά το παρελθόν στο σημείο όπου τα νερά εκβάλλουν στον Άγιο Στέφανο, αναγνωρίζοντας ότι τμήμα της περιοχής βρίσκεται στη δική του αρμοδιότητα.
Δεν μπορεί η Αρέθουσα να αποτελεί πολιτιστικό σύμβολο στις ανακοινώσεις και ταυτόχρονα γκρίζα ζώνη όταν τίθενται ζητήματα ασφάλειας, υγιεινής και νομιμότητας.
Τα παιδιά δεν είναι επιχείρημα — είναι ευθύνη
Στα σχόλια που ακολούθησαν τη δημόσια ανάρτηση διατυπώθηκαν αναφορές ότι παιδιά από τον χώρο μετακινούνται μόνα τους σε κεντρικούς δρόμους και εμφανίζονται έξω από καταστήματα ζητώντας χρήματα ή βοήθεια. Διατυπώθηκαν επίσης ισχυρισμοί για ελλιπή σχολική φοίτηση.
Οι αναφορές αυτές δεν αρκούν για να θεωρηθούν αποδεδειγμένα γεγονότα και δεν πρέπει να οδηγήσουν σε δημόσια έκθεση ή στοχοποίηση ανηλίκων. Είναι όμως αρκετά σοβαρές ώστε να απαιτούν άμεση, διακριτική και θεσμική διερεύνηση από την Κοινωνική Υπηρεσία, τις εκπαιδευτικές αρχές και, όπου απαιτείται, τις αρμόδιες εισαγγελικές και αστυνομικές υπηρεσίες.
Το ερώτημα είναι συγκεκριμένο: έχουν καταγραφεί τα παιδιά που διαμένουν στον χώρο; Φοιτούν κανονικά στην υποχρεωτική εκπαίδευση; Υπάρχει ασφαλής μετακίνησή τους προς το σχολείο; Έχει γίνει κοινωνική έρευνα για τις συνθήκες διαβίωσης και την εποπτεία τους;
Η προστασία των παιδιών δεν είναι προαιρετική κοινωνική παροχή ούτε πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης. Και ασφαλώς δεν εξαρτάται από την καταγωγή τους.
Ούτε συγκάλυψη ούτε συλλογική ενοχοποίηση
Η δημόσια συζήτηση ξέφυγε γρήγορα και σε προσβλητικές γενικεύσεις για το σύνολο των Ρομά. Αυτή η γλώσσα δεν λύνει κανένα πρόβλημα. Αντίθετα, μεταφέρει τη συζήτηση από τις πράξεις, τις υποδομές και τις ευθύνες σε μια συλλογική ενοχοποίηση ανθρώπων λόγω καταγωγής.
Ισότητα, όμως, δεν σημαίνει ασυλία από τους κανόνες. Όλοι οφείλουν να σέβονται τη δημόσια και ιδιωτική περιουσία, τις πολεοδομικές, περιβαλλοντικές και υγειονομικές διατάξεις και την υποχρέωση σχολικής φοίτησης των παιδιών. Ταυτόχρονα, η Πολιτεία και ο Δήμος οφείλουν να εξασφαλίζουν ίση προστασία του νόμου, πρόσβαση στην εκπαίδευση και την υγεία και πραγματική διέξοδο από συνθήκες εξαθλίωσης και γκετοποίησης.
Η κατεδάφιση πρόχειρων κατασκευών, εφόσον διαπιστωθεί αρμοδίως ότι είναι αυθαίρετες, δεν μπορεί να γίνει με μια μπουλντόζα και χωρίς νόμιμη διαδικασία, κοινωνική αποτίμηση και βιώσιμη λύση. Ούτε, όμως, μπορεί η επίκληση της κοινωνικής ευαισθησίας να μετατρέπεται σε δικαιολογία για πολυετή αδράνεια.
Δέκα απαντήσεις που οφείλει να δώσει ο Δήμος
Η δημοτική αρχή της Έλενας Βάκα οφείλει να ενημερώσει δημόσια:
- Εάν ο χώρος της Αρέθουσας είναι καταγεγραμμένος ως καταυλισμός ή μικρός πυρήνας διαμονής Ρομά.
- Ποιος είναι ο ιδιοκτήτης της έκτασης και ποιοι φορείς έχουν αρμοδιότητα ανά τμήμα της.
- Εάν έχουν γίνει πολεοδομικοί, υγειονομικοί και περιβαλλοντικοί έλεγχοι και ποια ήταν τα πορίσματά τους.
- Εάν υπάρχουν νόμιμες παροχές ρεύματος και νερού και πώς διαχειρίζονται τα λύματα.
- Εάν η ΔΕΥΑΧ και ο ΔΕΔΔΗΕ έχουν πραγματοποιήσει αυτοψίες για την ασφάλεια των δικτύων.
- Πόσες οικογένειες και πόσα παιδιά διαμένουν εκεί, χωρίς δημοσιοποίηση προσωπικών δεδομένων.
- Εάν έχει ελεγχθεί η εγγραφή και η τακτική σχολική φοίτηση των ανηλίκων.
- Εάν έχει διενεργηθεί κοινωνική έρευνα και αν έχει ενεργοποιηθεί σχέδιο προστασίας των παιδιών.
- Τι προβλέπει για την περιοχή το Τοπικό Σχέδιο Δράσης για την ένταξη των Ρομά και πότε επικαιροποιήθηκε τελευταία φορά.
- Εάν ο Δήμος υπέβαλε, μετά τον Απρίλιο του 2025, αίτημα για τη δημιουργία Παραρτήματος Ρομά και, αν όχι, για ποιον λόγο.
Η Αρέθουσα δεν χρειάζεται άλλη μία φωτογραφία, άλλη μία οργισμένη ανάρτηση ή άλλη μία σύγκρουση στα σχόλια. Χρειάζεται καταγραφή, αυτοψία, διαφάνεια, εφαρμογή του νόμου και ολοκληρωμένη κοινωνική παρέμβαση.
Γιατί η πραγματική αποτυχία δεν είναι ότι υπάρχουν άνθρωποι σε έναν πρόχειρο καταυλισμό. Είναι ότι μια πόλη και οι θεσμοί της μπορούν να τους βλέπουν επί χρόνια — και να συμπεριφέρονται σαν να μην υπάρχουν.