Τη μνήμη του Ιερομάρτυρα Κυπριανού και της Παρθενομάρτυρος Ιουστίνης τιμά σήμερα, Παρασκευή 2 Οκτωβρίου 2026, η Ορθόδοξη Εκκλησία. Την ίδια ημέρα εορτάζεται ο Μεγαλομάρτυρας Θεόδωρος Γαβράς, μορφή συνδεδεμένη με την ιστορία και τη θρησκευτική παράδοση του Πόντου.
Την ονομαστική τους εορτή έχουν ο Κυπριανός, η Κυπριανή, η Ιουστίνη, η Ιουστίνα και η Ιούστα, καθώς και όσες χρησιμοποιούν τις παραλλαγές Γιούστα, Γιουστίνα και Γιουστίνη.
Κυπριανός και Ιουστίνη: Η μεταστροφή και το κοινό μαρτύριο
Σύμφωνα με τη συναξαριακή παράδοση, ο Κυπριανός υπήρξε άνθρωπος με μεγάλη μόρφωση, ο οποίος ασχολήθηκε με τη μαγεία πριν ασπαστεί τον χριστιανισμό. Η αλλαγή της ζωής του συνδέεται με την Ιουστίνη, μια νεαρή χριστιανή που είχε επιλέξει να αφιερωθεί στον Χριστό.
Ο Αγλαΐδας, θέλοντας να την πείσει να τον δεχθεί ως σύζυγο, ζήτησε τη βοήθεια του Κυπριανού. Στην εκκλησιαστική αφήγηση, οι προσπάθειές του απέτυχαν μπροστά στην προσευχή, τη νηστεία και την πίστη της Ιουστίνης. Η εμπειρία αυτή οδήγησε τον Κυπριανό στη μετάνοια. Αποκήρυξε τις προηγούμενες πρακτικές του, παρέδωσε στη φωτιά τα βιβλία της μαγείας και ζήτησε να βαπτιστεί. Αργότερα χειροτονήθηκε και αναδείχθηκε επίσκοπος.
Οι δύο Άγιοι συνελήφθησαν κατά τους διωγμούς του Διοκλητιανού και, σύμφωνα με το συναξάρι, αποκεφαλίστηκαν στη Νικομήδεια το 304 μ.Χ.
Λείψανά τους φυλάσσονται σε διαφορετικά προσκυνήματα, μεταξύ άλλων στο Μένοικο της Κύπρου και στη Φυλή Αττικής. Η Μονή Παναχράντου στην Άνδρο φυλάσσει την κάρα της Αγίας Ιουστίνης, ενώ λείψανα του Αγίου Κυπριανού βρίσκονται στη Μονή Ιβήρων και στον ναό Ζλάταρι του Βουκουρεστίου.
Στην ορθόδοξη πνευματική παράδοση, η κοινή τους μνήμη αναδεικνύει τη δύναμη της μετάνοιας και τη δυνατότητα του ανθρώπου να αλλάξει πορεία, ακόμη και όταν το παρελθόν του φαίνεται να τον δεσμεύει.
Θεόδωρος Γαβράς: Ο υπερασπιστής της Τραπεζούντας
Ο Θεόδωρος Γαβράς έδρασε στον Πόντο κατά τον 11ο αιώνα, σε μια περίοδο κατά την οποία η βυζαντινή παρουσία στη Μικρά Ασία δοκιμαζόταν από τις στρατιωτικές ανατροπές που ακολούθησαν τη μάχη του Μαντζικέρτ το 1071.
Διακρίθηκε για τις στρατιωτικές και διοικητικές του ικανότητες και συνδέθηκε με την ανάκτηση και την υπεράσπιση της Χαλδίας, με κέντρο την Τραπεζούντα. Κυβέρνησε την περιοχή με σημαντική αυτονομία, αναλαμβάνοντας την άμυνά της σε συνθήκες διαρκούς πίεσης.
Σύμφωνα με το συναξάρι του, αιχμαλωτίστηκε σε σύγκρουση με τουρκικές δυνάμεις και αρνήθηκε να απαρνηθεί τη χριστιανική πίστη. Η Εκκλησία τοποθετεί το μαρτύριό του στις 2 Οκτωβρίου 1098, στη Θεοδοσιούπολη, το σημερινό Ερζερούμ.
Η τιμή προς το πρόσωπό του απέκτησε ιδιαίτερη θέση στην Τραπεζούντα. Κατά την ίδια παράδοση, ο Κωνσταντίνος Γαβράς ανήγειρε ναό προς τιμήν του και μετέφερε εκεί την κάρα του μάρτυρα. Η μνήμη του διατηρείται ως σημείο αναφοράς για την ορθόδοξη παράδοση του Πόντου.
Στο σημερινό εορτολόγιο περιλαμβάνονται επίσης ο Όσιος Θεόφιλος ο Ομολογητής, ο Νεομάρτυρας Γεώργιος που μαρτύρησε στο Καρατζασού, ο Όσιος Κασσιανός ο Έλληνας και ο Άγιος Θεόδωρος Ουσακώφ. Σε ορθόδοξα συναξάρια μνημονεύονται ακόμη η Αγία Άννα του Κασίν και οι Μάρτυρες Δαυίδ και Κωνσταντίνος, πρίγκιπες της Γεωργίας.
Χρόνια πολλά σε όλες και όλους όσοι γιορτάζουν!