Πέθανε λίγες ημέρες πριν συμπληρώσει τα 103 χρόνια — Από την Αμερική στην Ελλάδα, από την εξορία στη Μεταπολίτευση και στις διεκδικήσεις για την ισότητα.
Η Μαργαρίτα Παπανδρέου έφυγε από τη ζωή την Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου 2026, σε ηλικία 102 ετών, δώδεκα ημέρες πριν από τα 103α γενέθλιά της. Με τον θάνατό της ολοκληρώνεται μια μακρά διαδρομή, άρρηκτα συνδεδεμένη με την οικογένεια Παπανδρέου, αλλά και με την ιστορία του γυναικείου κινήματος στην Ελλάδα.
Συγγραφέας, ακτιβίστρια και δραστήρια υπερασπίστρια της ισότητας, απέκτησε δική της δημόσια παρουσία μέσα σε μια εποχή κατά την οποία η συμμετοχή των γυναικών στην πολιτική και κοινωνική ζωή συναντούσε ισχυρά εμπόδια. Η συγγένεια με δύο πρωθυπουργούς υπήρξε σημαντικό μέρος της βιογραφίας της. Το έργο της, ωστόσο, έχει και αυτοτελή θέση στην ιστορία των κοινωνικών διεκδικήσεων.
Γεννήθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 1923 στο Όουκ Παρκ του Ιλινόι, στις Ηνωμένες Πολιτείες, με το όνομα Μάργκαρετ Έσθερ Τσαντ. Ήταν η μεγαλύτερη από πέντε αδελφές. Σπούδασε δημοσιογραφία και συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στη Δημόσια Υγεία στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα. Εκείνη την περίοδο γνώρισε τον Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος ακολουθούσε ακόμη ακαδημαϊκή σταδιοδρομία στην Αμερική.
Παντρεύτηκαν το 1951 και απέκτησαν τέσσερα παιδιά: τον Γιώργο, τη Σοφία, τον Νίκο και τον Ανδρέα, γνωστό ως Αντρίκο. Η οικογένεια έζησε στις Ηνωμένες Πολιτείες, προτού εγκατασταθεί στην Ελλάδα το 1961. Η μετακίνηση αυτή άνοιξε ένα εντελώς διαφορετικό κεφάλαιο: η πανεπιστημιακή καθημερινότητα έδωσε σταδιακά τη θέση της στην έντονη πολιτική ζωή της χώρας.
Η δικτατορία του 1967 έφερε διώξεις και ανατροπές. Η Μαργαρίτα κινητοποιήθηκε για την απελευθέρωση του Ανδρέα Παπανδρέου και ακολούθησε την οικογένειά της στην εξορία, αρχικά στη Σουηδία και στη συνέχεια στον Καναδά. Η επιστροφή μετά την πτώση της χούντας την έφερε σε μια Ελλάδα που αναζητούσε νέες πολιτικές και κοινωνικές ισορροπίες.
Σε αυτή την περίοδο διαμορφώθηκε εντονότερα η δική της δημόσια δράση. Στις 15 Σεπτεμβρίου 1976 ιδρύθηκε η Ένωση Γυναικών Ελλάδας, με τη Μαργαρίτα Παπανδρέου επικεφαλής της ιδρυτικής ομάδας. Η οργάνωση επιδίωξε να αποκτήσει παρουσία στις πόλεις και στα χωριά και να συνδέσει τη διεκδίκηση της ισότητας με τις πραγματικές συνθήκες ζωής των γυναικών.
Η συμβολή της υπήρξε ιδιαίτερα σημαντική στην πίεση για αλλαγή του οικογενειακού δικαίου και για ενίσχυση της θέσης της γυναίκας μέσα στην οικογένεια. Η ΕΓΕ, στην ιστορική της αναδρομή, αναγνωρίζει τον καθοριστικό ρόλο της στην προώθηση αυτών των αλλαγών κατά την πρώτη κυβερνητική περίοδο του ΠΑΣΟΚ.
Η δράση της συνδέθηκε επίσης με τις διεκδικήσεις για την κατάργηση της προίκας, την ισότητα των συζύγων, τη δυνατότητα της γυναίκας να διατηρεί το επώνυμό της και τη νομιμοποίηση των αμβλώσεων το 1986. Επρόκειτο για αλλαγές που αφορούσαν την αυτονομία, την αξιοπρέπεια και τις επιλογές εκατομμυρίων γυναικών.
Παράλληλα, η προσωπική της ζωή βρέθηκε συχνά στο επίκεντρο της δημοσιότητας. Ο γάμος της με τον Ανδρέα Παπανδρέου ολοκληρώθηκε το 1989, έπειτα από 38 χρόνια κοινής πορείας. Το διαζύγιό τους απέκτησε μεγάλη δημόσια διάσταση, σε μια περίοδο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης.
Αργότερα, μέσα από το αυτοβιογραφικό βιβλίο «Έρωτας και εξουσία», κατέγραψε τη δική της οπτική για τη σχέση τους, την οικογενειακή ζωή, τις πολιτικές εμπειρίες και τον χωρισμό. Η αφήγησή της έδωσε χώρο στην προσωπική μαρτυρία μιας γυναίκας που είχε ζήσει επί δεκαετίες κοντά στα κέντρα των αποφάσεων.
Τα τελευταία χρόνια παρέμεινε στην Ελλάδα, περιορίζοντας τις δημόσιες εμφανίσεις της. Τον Σεπτέμβριο του 2025 γιόρτασε τα 102α γενέθλιά της, με τον Γιώργο Παπανδρέου να δημοσιεύει φωτογραφία και ευχές για τη μητέρα του. Έναν χρόνο αργότερα, η είδηση του θανάτου της σηματοδοτεί το τέλος μιας ζωής που διέσχισε περισσότερες από δέκα δεκαετίες.
Η πολιτική κηδεία της θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου, στις 10 το πρωί, στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών, σύμφωνα με την ανακοίνωση της οικογένειας.
Η Μαργαρίτα Παπανδρέου αφήνει πίσω της μια διαδρομή με προσωπικές δοκιμασίες, πολιτικές εμπειρίες και κοινωνική προσφορά. Η μνήμη της συνδέεται ιδιαίτερα με την προσπάθεια να αποκτήσουν οι γυναίκες ισότιμη θέση στην οικογένεια και στη δημόσια ζωή — μια προσπάθεια που αποτελεί ουσιαστικό μέρος της κληρονομιάς της.