Με τις πυρκαγιές και την ακρίβεια να βαραίνουν το Μαξίμου, οι διαρροές πολλαπλασιάζονται. Πίσω όμως από τα 1,8 ή τα 4 δισ. ευρώ κρύβονται διαφορετικοί λογαριασμοί, ήδη ψηφισμένες παρεμβάσεις και σενάρια που δεν έχουν ακόμη γίνει αποφάσεις
Οι φλόγες υποχώρησαν σε αρκετά μέτωπα, αλλά στο Μέγαρο Μαξίμου έχει ήδη τεθεί σε πλήρη λειτουργία ένας άλλος μηχανισμός «πυρόσβεσης»: το καλάθι της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης.
Μετά την τραγωδία στη Σαλαμίνα, με δύο ανθρώπους νεκρούς, τραυματίες, καμένα σπίτια και εκατοντάδες απεγκλωβισμούς, η κυβερνητική επικοινωνία στράφηκε με εντυπωσιακή ταχύτητα στις παροχές, στις φοροελαφρύνσεις και στο σχέδιο για την επόμενη τετραετία. Η κυβέρνηση έχει, ασφαλώς, δικαίωμα και υποχρέωση να παρουσιάσει την οικονομική πολιτική της. Όταν όμως καθημερινά διοχετεύονται διαφορετικά ποσά και νέα σενάρια πριν ληφθούν οι τελικές αποφάσεις, η ενημέρωση μετατρέπεται εύκολα σε διαχείριση της πολιτικής ατζέντας.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι ανακοινώνονται μέτρα. Το πρόβλημα είναι ότι το κοινό καλείται να χειροκροτήσει έναν λογαριασμό πριν μάθει τι ακριβώς περιέχει, ποιο μέρος του είναι καινούργιο, ποιο έχει ήδη ψηφιστεί και ποιο παραμένει απλή εισήγηση στα συρτάρια του οικονομικού επιτελείου.
Από τα 1,7 στα 4 δισ. μέσα σε λίγες ημέρες
Το ποσό του «πακέτου» αλλάζει σχεδόν καθημερινά. Άλλοτε εμφανίζεται στα 1,7 δισ. ευρώ, άλλοτε στα 1,8–1,9 δισ. ευρώ και πλέον παρουσιάζεται ακόμη και ως πακέτο τουλάχιστον 4 δισ. ευρώ για το 2027.
Οι αριθμοί δεν είναι κατ’ ανάγκη αντιφατικοί. Είναι όμως πολιτικά παραπλανητικοί όταν παρουσιάζονται χωρίς ανάλυση.
Ο πραγματικός νέος δημοσιονομικός χώρος για πρόσθετα μέτρα υπολογίζεται σήμερα περίπου στα 1,4–1,6 δισ. ευρώ. Σε αυτόν προστίθενται περί τα 500–600 εκατ. ευρώ για ενεργειακές επενδύσεις, μέσω της ειδικής δημοσιονομικής ευελιξίας που ενεργοποιήθηκε για την περίοδο έως το 2028.
Για να φτάσει ο συνολικός λογαριασμός στα 4 δισ. ευρώ, προσμετρώνται επίσης παρεμβάσεις που έχουν ήδη νομοθετηθεί ή έχουν ήδη δρομολογηθεί για το 2027: αλλαγές στη φορολογική κλίμακα, ρυθμίσεις για την προσωπική διαφορά των συντάξεων, απαλλαγές από τον ΕΝΦΙΑ σε μικρούς οικισμούς και άλλες προηγούμενες αποφάσεις.
Άρα, τα 4 δισ. ευρώ δεν είναι 4 δισ. νέων παροχών της φετινής ΔΕΘ. Είναι ένα άθροισμα φρέσκων μέτρων, ενεργειακών έργων και παλαιότερων δεσμεύσεων. Η διάκριση δεν είναι λογιστική λεπτομέρεια. Είναι η διαφορά ανάμεσα στην ενημέρωση και στο πολιτικό μάρκετινγκ.
Τα 23 δισ. δεν είναι χρήματα που «θα μοιραστούν»
Ακόμη μεγαλύτερη σύγχυση προκαλεί η αναφορά σε ένα «μεγάλο πακέτο 23 δισ. ευρώ» για την περίοδο έως το 2030. Το ποσό είναι υπαρκτό, αλλά δεν αποτελεί σακούλα παροχών που θα διανεμηθεί σε μισθωτούς, συνταξιούχους ή επαγγελματίες.
Πρόκειται για το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026–2030: 17,1 δισ. ευρώ για τη νέα προγραμματική περίοδο και επιπλέον 5,8 δισ. ευρώ για την ολοκλήρωση υποχρεώσεων και έργων της προηγούμενης περιόδου. Τα χρήματα προορίζονται για δημόσιες επενδύσεις, υποδομές, σχολεία, νοσοκομεία, ύδρευση, ψηφιακά έργα, ενέργεια και στήριξη επενδύσεων.
Η κυβέρνηση δικαιούται να κριθεί για την ποιότητα, τη γεωγραφική κατανομή, τη διαφάνεια και την απορρόφηση αυτών των πόρων. Δεν δικαιούται όμως κανείς να τους εμφανίζει ως προεκλογικό χαρτζιλίκι 23 δισ. ευρώ. Άλλο ένα πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων και άλλο μια άμεση ενίσχυση στο εισόδημα του πολίτη.
Χρειάζεται και μία ακόμη ουσιαστική διόρθωση. Η φράση που αποδίδεται στον Κυριάκο Πιερρακάκη, ότι δήθεν «και να είχαμε τα χρήματα, δεν θα τα δίναμε», δεν προκύπτει από την καταγεγραμμένη δήλωσή του. Ο υπουργός είχε υποστηρίξει το αντίθετο: ότι τα χρήματα δεν υπάρχουν και «αν υπήρχαν, σας διαβεβαιώ ότι θα τα δίναμε». Η κυβερνητική άρνηση επαναφοράς του 13ου και του 14ου μισθού μπορεί και πρέπει να κριθεί πολιτικά και δημοσιονομικά. Δεν χρειάζεται όμως μια παραποιημένη φράση για να γίνει η κριτική.
Ελεύθεροι επαγγελματίες: ανάσα ρευστότητας, όχι κατάργηση φόρου
Στους ελεύθερους επαγγελματίες, το βασικό σενάριο αφορά τη μείωση της προκαταβολής φόρου από το 55%, ενδεχομένως κοντά ή και κάτω από το 40%. Πρόκειται για ουσιαστική ανάσα ρευστότητας, ιδιαίτερα για μικρές ατομικές επιχειρήσεις. Δεν αποτελεί όμως μείωση του τελικού φόρου. Περιορίζει το ποσό που προπληρώνεται για την επόμενη χρήση.
Αντίστοιχα, η τεκμαρτή φορολόγηση δεν έχει αποφασιστεί να καταργηθεί. Η κατεύθυνση που συζητείται είναι η σταδιακή υποχώρησή της, με κριτήρια φορολογικής και ασφαλιστικής συνέπειας, χρήση POS, myDATA και ηλεκτρονικών συναλλαγών.
Εδώ βρίσκεται και το κρίσιμο πολιτικό ζήτημα. Η φορολογική συνέπεια είναι αυτονόητη υποχρέωση. Δεν μπορεί όμως η δίκαιη φορολόγηση να μετατρέπεται σε «μπόνους καλής συμπεριφοράς» μέσω ενός αδιαφανούς αλγορίθμου. Χρειάζονται σαφή κριτήρια, δικαίωμα αμφισβήτησης και φορολόγηση όσο γίνεται πιο κοντά στο πραγματικό εισόδημα — όχι μια νέα ψηφιακή εκδοχή αυθαίρετου τεκμηρίου.
Επιχειρήσεις: τα μεγάλα σενάρια σκοντάφτουν στο κόστος
Για τα νομικά πρόσωπα, η προκαταβολή φόρου βρίσκεται σήμερα στο 80%. Η πτώση της στο 50%–55% ακούγεται ελκυστική, αλλά έχει υπολογιστεί ότι μπορεί να στοιχίσει περίπου 800 εκατ. ευρώ. Γι’ αυτό οι τελευταίες πληροφορίες δείχνουν περισσότερο προς μια σταδιακή αποκλιμάκωση, με ένα πρώτο βήμα ενδεχομένως προς το 70%, και όχι προς μια θεαματική μείωση σε μία κίνηση.
Στο τραπέζι παραμένουν η κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος για τα νομικά πρόσωπα, η μεγαλύτερη χρονική μεταφορά φορολογικών ζημιών και νέα μείωση των ασφαλιστικών εισφορών. Αντίθετα, η μείωση του εταιρικού φορολογικού συντελεστή από το 22% στο 20%, παρότι συζητήθηκε, δεν εμφανίζεται πλέον στις πιο πρόσφατες τελικές εισηγήσεις για άμεση εφαρμογή.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν «οι επιχειρήσεις θα πάρουν περισσότερα». Είναι ποιες επιχειρήσεις θα ωφεληθούν. Η ίδια οριζόντια μείωση μπορεί να αποτελεί σωσίβιο για μια μικρή μονάδα και απλώς πρόσθετο περιθώριο κέρδους για έναν μεγάλο όμιλο. Χωρίς κλιμάκωση, όρια και δεσμεύσεις για επενδύσεις ή εργασία, η λέξη «επιχειρηματικότητα» κρύβει πολύ διαφορετικές πραγματικότητες.
Συνταξιούχοι: το «1,6 εκατ.» είναι δικαιούχοι, όχι κόστος
Στο μέτωπο των συνταξιούχων χρειάζεται καθαρή αριθμητική. Η ετήσια ενίσχυση του Νοεμβρίου έχει ήδη αυξηθεί από τα 250 στα 300 ευρώ και τα κριτήρια έχουν διευρυνθεί, ώστε να καλύπτεται περίπου το 85% των συνταξιούχων άνω των 65 ετών. Η επίσημη πρόσθετη δαπάνη αυτής της παρέμβασης υπολογίστηκε σε 200 εκατ. ευρώ.
Σήμερα εξετάζεται νέα αύξηση του ποσού, χωρίς να έχει ληφθεί τελική απόφαση. Οι περίπου 1,6 εκατομμύρια αφορούν τον αριθμό των δυνητικών δικαιούχων — όχι κόστος 1,6 εκατ. ευρώ. Μια πρόσθετη αύξηση 50 ευρώ για 1,6 εκατ. ανθρώπους αντιστοιχεί χονδρικά σε 80 εκατ. ευρώ. Μια αύξηση 100 ευρώ ανεβάζει τον λογαριασμό περίπου στα 160 εκατ. ευρώ.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα 300 ή τα 400 ευρώ τον χρόνο είναι αμελητέα για έναν χαμηλοσυνταξιούχο. Σημαίνει ότι δεν πρέπει να βαφτίζονται γενναία αποκατάσταση του εισοδήματος. Τα 300 ευρώ ετησίως ισοδυναμούν με 25 ευρώ τον μήνα, αν επιμεριστούν σε δωδεκάμηνη βάση.
Οι διατακτικές σίτισης δεν είναι «μαύρο χρήμα»
Η αύξηση του ημερήσιου αφορολόγητου ορίου για διατακτικές και κάρτες σίτισης από τα 6 στα 10 ευρώ αποτελεί κοινό αίτημα εργοδοτικών και εργατικών φορέων, μεταξύ των οποίων η ΓΣΕΕ, ο ΣΕΒ, η ΓΣΕΒΕΕ, η ΕΣΕΕ, ο ΣΕΤΕ και ο ΣΒΕ.
Οι διατακτικές είναι νόμιμη παροχή σε είδος, με συγκεκριμένες προϋποθέσεις και περιορισμούς χρήσης. Δεν είναι «κρατικό μαύρο χρήμα». Η πολιτική κριτική είναι αλλού: μια κάρτα σίτισης μπορεί να στηρίξει την καθημερινότητα του εργαζομένου, αλλά δεν υποκαθιστά τη μόνιμη αύξηση του μισθού, δεν αυξάνει με τον ίδιο τρόπο τις συντάξιμες αποδοχές και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως φθηνό άλλοθι για τη διατήρηση χαμηλών βασικών αμοιβών.
Στέγη και αγρότες: διορθώσεις χωρίς εγγυημένο αποτέλεσμα
Στη στεγαστική κρίση συζητούνται η συνέχιση της αναστολής ΦΠΑ στις νέες οικοδομές και η επέκταση των φορολογικών κινήτρων για κλειστά ακίνητα ή κατοικίες που μετατρέπονται από βραχυχρόνια σε μακροχρόνια μίσθωση. Τα μέτρα μπορούν να αυξήσουν την προσφορά, αλλά δεν εγγυώνται από μόνα τους χαμηλότερα ενοίκια. Χωρίς έλεγχο του αποτελέσματος, μέρος της φορολογικής ελάφρυνσης μπορεί απλώς να ενσωματωθεί στις τιμές.
Για τους αγρότες, οι ταχύτερες και τακτικότερες πληρωμές επιδοτήσεων αποτελούν διοικητική υποχρέωση, όχι νέα εισοδηματική παροχή. Το Ταμείο Αγροτικής Επιχειρηματικότητας μπορεί να διευκολύνει τη χρηματοδότηση, αλλά ένα δάνειο — ακόμη και ευνοϊκό — παραμένει δάνειο. Δεν απαντά μόνο του στο κόστος ενέργειας, ζωοτροφών, λιπασμάτων και καυσίμων.
Η πολιτική κριτική δεν χρειάζεται λάθος αριθμούς
Η κυβέρνηση οφείλει να λογοδοτήσει για την πρόληψη, την ετοιμότητα, τις επιχειρησιακές αστοχίες και την αποκατάσταση μετά τις πυρκαγιές. Η κριτική, όμως, γίνεται ισχυρότερη όταν είναι ακριβής.
Η φωτιά στη Σίβηρη δεν έκαψε «μόνο 2,5 στρέμματα». Η δημόσια κυβερνητική αναφορά μιλούσε για περίπου 2.500 στρέμματα συνολικής καμένης έκτασης και άνοιξε αντιπαράθεση για το ποιο μέρος είχε δασικό χαρακτήρα. Η διαφορά ανάμεσα στα 2,5 και στα 2.500 στρέμματα δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι τρία μηδενικά.
Το πολιτικό επιχείρημα δεν χρειάζεται υπερβολές. Δύο νεκροί στη Σαλαμίνα, τραυματισμένοι πολίτες, καμένες κατοικίες και μια χώρα που κάθε καλοκαίρι μετρά απώλειες είναι ήδη αρκετά βαριά πραγματικότητα.
Η ΔΕΘ δεν είναι πυροσβεστήρας
Το Μαξίμου θα επιχειρήσει στη Θεσσαλονίκη να παρουσιάσει ένα σχέδιο που να αφορά όλους: επαγγελματίες, επιχειρήσεις, συνταξιούχους, μισθωτούς, αγρότες και ιδιοκτήτες. Η μεγάλη περίμετρος είναι πολιτικά χρήσιμη, αλλά μπορεί να παράγει πολλές μικρές εξαγγελίες και ελάχιστες ουσιαστικές αλλαγές.
Γι’ αυτό το καλάθι της ΔΕΘ πρέπει να κριθεί με πέντε απλές ερωτήσεις: Πόσα είναι τα πραγματικά νέα μέτρα; Πόσα έχουν ήδη ψηφιστεί; Ποιος παίρνει τι και πότε; Ποιες παρεμβάσεις είναι μόνιμες και ποιες εφάπαξ; Πόσα ευρώ θα μείνουν τελικά στην τσέπη του πολίτη μετά τον πληθωρισμό;
Όλα τα υπόλοιπα είναι επικοινωνιακός καπνός. Και ο καπνός, όπως γνωρίζει καλά η χώρα, μπορεί να κρύψει τη φωτιά — δεν μπορεί όμως να τη σβήσει.