Πηγές, υγρότοπος, αρχαίο λιμάνι, βιομηχανικά μνημεία και Πάρκο του Λαού απαιτούν ουσιαστική προστασία. Το αίτημα των πολιτών για επανεξέταση της χάραξης απαιτεί συγκεκριμένη απάντηση.
Η Χαλκίδα χρειάζεται δρόμους. Χρειάζεται ασφαλείς μετακινήσεις, κυκλοφοριακή αποσυμφόρηση και υποδομές αντάξιες των αναγκών της. Καμία από αυτές τις ανάγκες, όμως, δεν δίνει λευκή επιταγή για παρεμβάσεις που μπορεί να τραυματίσουν ανεπανόρθωτα την ιστορική και φυσική της κληρονομιά.
Η Κίνηση Πολιτών «Περιοχή Αγίου Στεφάνου – SOS» ζητά επανεξέταση της χάραξης της Παράκαμψης Χαλκίδας και προστασία μιας περιοχής που συμπυκνώνει αιώνες ζωής της πόλης. Το αίτημα είναι σοβαρό. Και η απάντηση πρέπει να έχει το ίδιο βάρος.
Η λέξη «ανάπτυξη» δεν απαντά στο ερώτημα τι θα συμβεί στις πηγές της Αρέθουσας. Ούτε μια θετική γνωμοδότηση αρκεί για να καθησυχάσει την κοινωνία.
Οι πηγές χρειάζονται προστασία ως ζωντανό φυσικό στοιχείο, μέσα στον χώρο όπου βρίσκονται. Η σχέση τους με τον υγρότοπο, η διαδρομή του νερού, η επαφή με το παραλιακό μέτωπο και η δυνατότητα των ανθρώπων να προσεγγίζουν την περιοχή πρέπει να αποτελούν βασικά κριτήρια του σχεδιασμού.
Τι προβλέπουν οι μελέτες για τη διατήρηση της φυσικής λειτουργίας τους; Πώς αξιολογούνται οι πιθανές επιπτώσεις από επιχώσεις, τεχνικά έργα και απορροές του δρόμου; Πώς προστατεύεται ο υγρότοπος κατά την κατασκευή και κατά τη λειτουργία του έργου; Ποια μέτρα παρακολούθησης προβλέπονται;
Αυτά είναι ερωτήματα που χρειάζονται τεκμηριωμένες απαντήσεις. Η προστασία της Αρέθουσας κρίνεται στο πεδίο και στα σχέδια του έργου. Μια αναφορά σε ένα δελτίο Τύπου δεν μπορεί να την εξασφαλίσει.
Και το ζήτημα αφορά ολόκληρο τον Άγιο Στέφανο. Το Βαθροβούνι, το αρχαίο λιμάνι, το Μουσείο Αρέθουσας, το συγκρότημα Γεωργιάδη και τα υπόλοιπα βιομηχανικά κατάλοιπα συνθέτουν την ταυτότητα της περιοχής. Η Κίνηση αναδεικνύει επίσης τον ιστορικό προσφυγικό εργατικό οικισμό και το Πάρκο του Λαού ως τμήματα αυτού του συνόλου.
Η πολιτιστική κληρονομιά περιλαμβάνει και τον χώρο γύρω από τα μνημεία: πώς τα προσεγγίζεις, πώς συνδέονται μεταξύ τους, πώς παραμένουν μέσα στην καθημερινή ζωή της πόλης.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν οι αναφορές της Κίνησης για το Πάρκο του Λαού. Στη δημόσια ανακοίνωσή της, επικαλούμενη παρατηρήσεις της Υπηρεσίας Δόμησης του Δήμου, κάνει λόγο για απώλεια 20 έως 24 στρεμμάτων και επιχωματώσεις που σε σημεία υπερβαίνουν τα έξι μέτρα. Υποστηρίζει ακόμη ότι απειλείται η σύνδεση των πηγών με τον υγρότοπο, τη θάλασσα και το πάρκο. Πρόκειται για ισχυρισμούς που πρέπει να ελεγχθούν με βάση το πρωτότυπο υπηρεσιακό έγγραφο και την τελευταία μορφή της μελέτης.
Ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται δημόσια απάντηση. Ποιες από αυτές τις επισημάνσεις ισχύουν στον σημερινό σχεδιασμό; Ποιες διορθώθηκαν; Πού φαίνονται οι διορθώσεις; Οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν πόσος δημόσιος χώρος επηρεάζεται και πώς θα διαμορφωθεί η περιοχή.
Οι αρμόδιοι έχουν ήδη αναγνωρίσει τη σημασία αυτών των ζητημάτων. Στις 24 Απριλίου 2025, κατά τη συζήτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο, η δημοτική αρχή έθεσε την προστασία των πηγών και του υγροτόπου, την πρόσβαση πεζών και ποδηλάτων στο παραλιακό μέτωπο και τη διαφύλαξη των παλαιοβιομηχανικών κτιρίων. Η γνωμοδότηση επί της περιβαλλοντικής μελέτης εγκρίθηκε κατά πλειοψηφία.
Επομένως, η δημοτική αρχή οφείλει να δείξει τι εξασφαλίστηκε από όσα ζήτησε. Η πολιτική ευθύνη μιας θετικής ψήφου συνεχίζεται και μετά το τέλος της συνεδρίασης.
Ανάλογη ευθύνη έχει η Περιφέρεια. Η αρμόδια Επιτροπή γνωμοδότησε ομόφωνα θετικά στις 7 Μαΐου 2025, ενώ η σχετική ανακοίνωση αναφέρει ότι είχαν εξεταστεί τέσσερις εναλλακτικές λύσεις για τον κόμβο Αγίου Στεφάνου.
Ας παρουσιαστούν συγκριτικά, ώστε να καταλαβαίνει ο πολίτης τις πραγματικές διαφορές. Τέσσερις εκδοχές ενός κόμβου δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ότι εξαντλήθηκαν όλες οι δυνατότητες προστασίας της περιοχής. Χρειάζεται να εξηγηθεί ποια λύση επιβαρύνει λιγότερο τον τόπο, τι κυκλοφοριακό αποτέλεσμα δίνει και γιατί επιλέχθηκε ή απορρίφθηκε.
Το Υπουργείο Υποδομών, που έχει μέσω της Διεύθυνσης Οδικών Υποδομών κεντρικό ρόλο στις σχετικές μελέτες, πρέπει να δώσει την τεχνική απάντηση. Δήμος και Περιφέρεια οφείλουν να τη διεκδικήσουν συγκεκριμένα και δημόσια.
Κανείς δεν μπορεί να υποσχεθεί ότι μια διαφορετική χάραξη είναι εύκολη, φθηνή ή εφικτή χωρίς μελέτη. Η απαίτηση να εξεταστεί, όμως, είναι απολύτως εύλογη. Οι πολίτες δικαιούνται να ζητούν από τους αρμόδιους να αποδείξουν ότι η λύση που προωθούν προστατεύει επαρκώς τον τόπο.
Η Χαλκίδα χρειάζεται και ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για τον Άγιο Στέφανο: ανάδειξη των πηγών, προστασία του υγροτόπου, σύνδεση των ιστορικών χώρων, επανάχρηση των βιομηχανικών κτιρίων, προσβάσιμο παραλιακό μέτωπο και διαφύλαξη του δημόσιου πρασίνου. Αυτός ο σχεδιασμός πρέπει να συναντηθεί με τον οδικό σχεδιασμό πριν δημιουργηθούν τετελεσμένα.
Ο δρόμος θα μείνει. Οι επιπτώσεις του θα μείνουν. Οι σημερινοί διοικούντες κάποτε θα φύγουν.
Γι’ αυτό οι απαντήσεις χρειάζονται τώρα. Με χάρτες, μελέτες, συγκεκριμένα μέτρα και ευθύνη για κάθε επιλογή. Η Αρέθουσα και η ιστορία της Χαλκίδας δεν μπορούν να αφεθούν στην τύχη των διαβεβαιώσεων.