Από το ΔΝΤ, το PSI και το Υπερταμείο έως τις τράπεζες, τα repos και τα κόμματα του 1,16 δισ. ευρώ – Η χώρα δεν χρειάζεται υπερβολές για να αποδειχθεί το μέγεθος της αποτυχίας
Ο χαρακτηρισμός «δέκα παγκόσμια ρεκόρ» είναι πολιτικός και όχι στατιστικά αποδεδειγμένος σε όλα τα σημεία του. Η ουσία, όμως, παραμένει συντριπτική.
Μέσα σε δεκαέξι χρόνια η Ελλάδα πέρασε από τρία προγράμματα διάσωσης, υπέστη τη μεγαλύτερη αναδιάρθρωση κρατικού χρέους της εποχής, περιόρισε την οικονομική της κυριαρχία, διέσωσε επανειλημμένα τις τράπεζες, μείωσε μισθούς και συντάξεις και κατέληξε, το 2025, μαζί με τη Βουλγαρία στην τελευταία θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης.
Και τώρα συζητά την πρόωρη αποπληρωμή φθηνού επίσημου χρέους, χωρίς να έχει παρουσιάσει στους πολίτες έναν πλήρη λογαριασμό για το τι εξοφλεί, με ποιο επιτόκιο, από ποια διαθέσιμα και με ποιο πραγματικό όφελος.
Ο νέος παραλογισμός της πρόωρης αποπληρωμής
Το ποσό των 12,84 δισ. ευρώ που εμφανίζεται στη δημόσια συζήτηση δεν αφορά μία ενιαία πρόωρη εξόφληση δανείων με επιτόκιο 1,5%. Περιλαμβάνει διαφορετικές κινήσεις: περίπου 6,94 δισ. ευρώ από τα διμερή δάνεια GLF, 2,5 δισ. ευρώ από υποχρεώσεις προς τον EFSF, περίπου 2,2 δισ. ευρώ από ομόλογο του 2027 και 1,2 δισ. ευρώ από έντοκα γραμμάτια.
Ούτε όλα τα επίσημα δάνεια έχουν σταθερό επιτόκιο 1,5%. Τα GLF είναι συνδεδεμένα με το Euribor, ενώ κάθε σύγκριση με δεκαετές ομόλογο πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη διάρκεια, τον κίνδυνο αναχρηματοδότησης και την προέλευση των χρημάτων.
Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: όταν το πραγματικό κόστος ενός δανείου διαβρώνεται από τον πληθωρισμό, γιατί επισπεύδεται η αποπληρωμή του; Γιατί χρησιμοποιούνται διαθέσιμα ή αντλείται ακριβότερο χρήμα από τις αγορές, αντί οι πόροι να κατευθυνθούν σε επενδύσεις, παραγωγή, υποδομές, Υγεία και δημογραφική πολιτική;
Η κυβέρνηση οφείλει να παρουσιάσει για κάθε αποπληρωμή ξεχωριστά το επιτόκιο, τη λήξη, την πηγή χρηματοδότησης και την καθαρή εξοικονόμηση. Όχι γενικόλογες ανακοινώσεις περί «μείωσης του χρέους».
1. Στο ΔΝΤ ενώ υπήρχαν διαθέσιμα δημόσιων φορέων
Το 2010 υπήρχαν σημαντικά ταμειακά διαθέσιμα σε ασφαλιστικά ταμεία και άλλους οργανισμούς. Αυτό δεν σημαίνει ότι αποτελούσαν ελεύθερο χρήμα του κεντρικού κράτους ούτε ότι μπορούσαν να καλύψουν το έλλειμμα, τις λήξεις ομολόγων και τις χρηματοδοτικές ανάγκες της χώρας.
Το πολιτικό ερώτημα, όμως, είναι πραγματικό: εξετάστηκαν όλες οι εναλλακτικές πριν από την προσφυγή στον μηχανισμό ή η χώρα οδηγήθηκε στο ΔΝΤ ως τετελεσμένη επιλογή;
Σήμερα τα repos δεν είναι «καταθέσεις 65 δισ. ευρώ στην Τράπεζα της Ελλάδος». Είναι βραχυπρόθεσμος δανεισμός του κράτους, κυρίως από διαθέσιμα φορέων της Γενικής Κυβέρνησης. Έφθασαν τα 62,85 δισ. ευρώ στο τέλος του 2025 και τα 64,89 δισ. τον Ιούνιο του 2026. Τα πραγματικά ταμειακά διαθέσιμα της Γενικής Κυβέρνησης είναι διαφορετικό μέγεθος.
2. Το PSI έκοψε 107 δισ., αλλά το χρέος μειώθηκε πολύ λιγότερο
Το PSI του 2012 επέβαλε ονομαστικό «κούρεμα» περίπου 107 δισ. ευρώ στα ιδιωτικά ομόλογα. Ήταν η μεγαλύτερη αναδιάρθρωση κρατικού χρέους που είχε πραγματοποιηθεί μέχρι τότε.
Η πραγματική μείωση του χρέους μεταξύ 2011 και 2012 περιορίστηκε περίπου στα 51 δισ. ευρώ, επειδή παράλληλα δημιουργήθηκαν νέες χρηματοδοτικές ανάγκες, μεταξύ άλλων για την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών.
Το PSI έπληξε ασφαλιστικά ταμεία, νοσοκομεία, πανεπιστήμια, μικροομολογιούχους και ελληνικές τράπεζες. Η πολιτική θέση ότι σχεδιάστηκε πρωτίστως για τη διάσωση των ευρωπαϊκών τραπεζών χρειάζεται απόδοση ως ερμηνεία. Το βέβαιο είναι ότι μεγάλο μέρος του ιδιωτικού χρέους μετατράπηκε σταδιακά σε επίσημο χρέος προς ευρωπαϊκούς μηχανισμούς και κράτη.
3. Τρία μνημόνια – Μία πραγματική πρωτιά στην Ευρωζώνη
Η Ελλάδα υπέγραψε τρία διαδοχικά προγράμματα: το 2010, το 2012 και το 2015.
Δεν είναι η μοναδική χώρα στην παγκόσμια ιστορία που προσέφυγε επανειλημμένα στο ΔΝΤ. Είναι, όμως, η μοναδική χώρα της Ευρωζώνης που χρειάστηκε τρία διαφορετικά προγράμματα προσαρμογής.
ΠΑΣΟΚ, Νέα Δημοκρατία και ΣΥΡΙΖΑ έβαλαν διαδοχικά την υπογραφή τους. Άλλαξαν οι κυβερνήσεις, άλλαξαν τα συνθήματα, αλλά η επιτροπεία παρέμεινε.
4. Δημόσια περιουσία δεσμευμένη για 99 χρόνια
Το Υπερταμείο ιδρύθηκε το 2016 με διάρκεια 99 ετών, ως προϋπόθεση του τρίτου προγράμματος.
Δεν ανήκει νομικά σε «ξένους». Μοναδικός μέτοχος είναι το Ελληνικό Δημόσιο. Η λειτουργία και η διοίκησή του, όμως, συγκροτήθηκαν μέσα στο μνημονιακό πλαίσιο, με ισχυρούς περιορισμούς και εποπτεία που περιόρισαν την ελευθερία της εκλεγμένης κυβέρνησης στη διαχείριση κρίσιμων δημόσιων συμμετοχών.
Η ακριβής κριτική δεν είναι ότι «οι ξένοι έγιναν ιδιοκτήτες της Ελλάδας». Είναι ότι η δημόσια περιουσία συγκεντρώθηκε σε έναν μηχανισμό εκατονταετούς διάρκειας, συνδεδεμένο με τις υποχρεώσεις της χώρας προς τους πιστωτές.
5. ΑΑΔΕ: Ανεξάρτητη από τον υπουργό, όχι ελληνική παγκόσμια εξαίρεση
Από το 2017 η φορολογική διοίκηση ασκείται από την ΑΑΔΕ, η οποία διαθέτει λειτουργική ανεξαρτησία και δεν υπάγεται στις καθημερινές εντολές του υπουργού Οικονομικών.
Το μοντέλο αυτό δεν αποτελεί παγκόσμια ελληνική πρωτοτυπία. Ημιαυτόνομες φορολογικές αρχές λειτουργούν σε δεκάδες χώρες.
Παραμένει, όμως, ένα σοβαρό δημοκρατικό ερώτημα: ποιος καθορίζει τις προτεραιότητες, ποιος ελέγχει πραγματικά τη διοίκηση και πώς λογοδοτεί μια αρχή με τεράστια εξουσία πάνω στην οικονομική ζωή πολιτών και επιχειρήσεων;
6. Τράπεζες: Δισεκατομμύρια στήριξης, αλλά οι φορολογούμενοι έχασαν τον έλεγχο
Οι τράπεζες στηρίχθηκαν με δεκάδες δισεκατομμύρια μέσω ανακεφαλαιοποιήσεων, κρατικών εγγυήσεων, αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων και του προγράμματος «Ηρακλής».
Δεν επιτρέπεται, όμως, να προστίθενται όλα τα ποσά σαν να αποτελούν ήδη ισόποση ταμειακή ζημία. Άλλο η κεφαλαιακή ενίσχυση, άλλο η φορολογική απαίτηση και άλλο η κρατική εγγύηση που επιβαρύνει τον φορολογούμενο μόνο όταν καταπέσει.
Το πολιτικό αποτέλεσμα δεν αλλάζει: το κράτος ανέλαβε τεράστιο κίνδυνο, οι πολίτες πλήρωσαν και η αξία των συμμετοχών του Δημοσίου εξαϋλώθηκε, ενώ ο έλεγχος των συστημικών τραπεζών πέρασε σε μεγάλο βαθμό σε ιδιώτες και ξένους επενδυτές.
7. Ηλεκτρονικοί πλειστηριασμοί και η απροστάτευτη κοινωνία
Η Ελλάδα δεν είναι η μοναδική ευρωπαϊκή χώρα με ηλεκτρονικούς πλειστηριασμούς. Η πρακτική εφαρμόζεται σε τουλάχιστον δώδεκα ακόμη κράτη της ΕΕ.
Η ελληνική ιδιαιτερότητα βρίσκεται αλλού: το σύστημα γενικεύθηκε μέσα στη μνημονιακή κρίση, με μια κοινωνία εξαντλημένη, υπερχρεωμένη και χωρίς σταθερό πλαίσιο προστασίας της κύριας κατοικίας.
Η Ελλάδα επίσης δεν διαθέτει αυτοτελές Συνταγματικό Δικαστήριο, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει συνταγματικός έλεγχος. Ο έλεγχος ασκείται διάχυτα από τα δικαστήρια και, σε ειδικές περιπτώσεις, από το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο.
8. Το ΔΝΤ παραδέχθηκε το λάθος στους πολλαπλασιαστές
Το ΔΝΤ δεν παραδέχθηκε ότι «κάθε μνημόνιο ήταν συνολικά άχρηστο». Αναγνώρισε, όμως, ότι οι δημοσιονομικοί πολλαπλασιαστές είχαν υποεκτιμηθεί και ότι η λιτότητα προκάλεσε μεγαλύτερη ύφεση, ανεργία και κατάρρευση επενδύσεων από όση είχε προβλεφθεί.
Αυτό δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι ομολογία ότι εκατομμύρια άνθρωποι υποβλήθηκαν σε μια θεραπεία της οποίας οι συνέπειες είχαν υπολογιστεί λανθασμένα.
Κι όμως, ακόμη και σήμερα υπάρχουν υπουργοί που παρουσιάζουν τις μνημονιακές υπογραφές ως παράσημο πολιτικής υπευθυνότητας.
9. Μειώθηκαν μισθοί και συντάξεις – Η Ελλάδα έπιασε τη Βουλγαρία
Οι ονομαστικές περικοπές μισθών και συντάξεων είναι πραγματικότητα. Το 2025 η Ελλάδα και η Βουλγαρία βρέθηκαν μαζί στο 68% του ευρωπαϊκού μέσου όρου ως προς το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε όρους αγοραστικής δύναμης.
Δεν είναι ακριβές ότι η Ελλάδα βρίσκεται τελευταία και στην πραγματική ατομική κατανάλωση. Εκεί χαμηλότερα βρίσκονται άλλες χώρες.
Δεν τεκμηριώνεται επίσης ο ισχυρισμός ότι οκτώ υπουργοί κερδίζουν από 90.000 ευρώ τον μήνα. Στα «πόθεν έσχες» καταγράφονται πωλήσεις ακινήτων, μερίσματα, τίτλοι, εισοδήματα συζύγων και άλλες έκτακτες πηγές, οι οποίες δεν ισοδυναμούν με επαναλαμβανόμενο υπουργικό μισθό.
Η κοινωνική απόσταση είναι πραγματική. Δεν χρειάζεται λανθασμένος υπολογισμός για να αποδειχθεί.
10. Τα κόμματα του 1,16 δισ. ευρώ εξακολουθούν να κυβερνούν
Οι οικονομικές καταστάσεις του 2025 εμφανίζουν συνολικές υποχρεώσεις 602,14 εκατ. ευρώ για τη Νέα Δημοκρατία και 565,14 εκατ. ευρώ για το ΠΑΣΟΚ. Συνολικά: 1,167 δισ. ευρώ.
Τα δύο κόμματα που κυβέρνησαν τη χώρα για το μεγαλύτερο μέρος της Μεταπολίτευσης εξακολουθούν να χρωστούν πάνω από ένα δισεκατομμύριο ευρώ, ενώ ζητούν από τους πολίτες συνέπεια, θυσίες και αυστηρή τήρηση κάθε τραπεζικής υποχρέωσης.
Ούτε η σύγκριση με την Τουρκία είναι απολύτως ακριβής. Το DSP και το ANAP κατέρρευσαν μετά την κρίση του 2001, αλλά το MHP επέζησε και εξακολουθεί να διαδραματίζει κεντρικό πολιτικό ρόλο.
Το πραγματικό ελληνικό «ρεκόρ» βρίσκεται αλλού: παρά τη χρεοκοπία, τα μνημόνια, τις τραπεζικές διασώσεις και τη δραματική υποχώρηση του βιοτικού επιπέδου, το πολιτικό σύστημα κατάφερε να διατηρήσει σχεδόν ανέπαφους τους βασικούς μηχανισμούς εξουσίας του.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται δέκα αμφισβητήσιμα παγκόσμια ρεκόρ για να περιγράψει την αποτυχία της.
Αρκούν τα πραγματικά δεδομένα.
Το χρέος παραμένει τεράστιο. Τα repos πλησιάζουν τα 65 δισ. ευρώ. Η δημόσια περιουσία δεσμεύτηκε για 99 χρόνια. Οι τράπεζες σώθηκαν, αλλά ο φορολογούμενος έχασε. Οι μισθοί μειώθηκαν. Η χώρα έφθασε τη Βουλγαρία. Και τα κόμματα που μοίραζαν τα μνημονιακά μαθήματα εξακολουθούν να κουβαλούν χρέη άνω του ενός δισεκατομμυρίου.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι πόσα «παγκόσμια ρεκόρ» έσπασε η Ελλάδα.
Είναι πόσες ακόμη αποτυχίες θα βαφτίσει κανονικότητα.