Το ChatGPT βοηθά πολίτες να συντάσσουν δικόγραφα και να εκπροσωπούν μόνοι τους τον εαυτό τους, αλλά οι «παραισθήσεις» της AI και η εκρηκτική αύξηση των προσφυγών προκαλούν συναγερμό στη Δικαιοσύνη
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αλλάζει μόνο την εργασία, την ενημέρωση και την εκπαίδευση. Εισέρχεται πλέον δυναμικά και στον χώρο της Δικαιοσύνης, επιτρέποντας σε πολίτες χωρίς νομικές γνώσεις να συντάσσουν αιτήσεις, ενστάσεις, αγωγές και άλλα δικαστικά έγγραφα.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί νέες δυνατότητες πρόσβασης στη Δικαιοσύνη, ιδιαίτερα για όσους δεν διαθέτουν τα χρήματα για να προσλάβουν δικηγόρο. Ταυτόχρονα, όμως, προκαλεί σοβαρές ανησυχίες για ανακριβείς νομικές πληροφορίες, ανύπαρκτες δικαστικές αποφάσεις και υπερφόρτωση των δικαστηρίων με μαζικά παραγόμενα δικόγραφα.
Κέρδισε στο Ανώτατο Δικαστήριο με τη βοήθεια του ChatGPT
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Αμρ Αμπουελμάγκντ, ο οποίος βρέθηκε αντιμέτωπος με την πρώην σύζυγό του σε μια ιδιαίτερα περίπλοκη διασυνοριακή υπόθεση επιμέλειας παιδιών.
Οι δύο πλευρές έφτασαν από ομοσπονδιακό δικαστήριο του Μπρούκλιν μέχρι το Ανώτατο Δικαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών χωρίς να εκπροσωπούνται από δικηγόρους.
Ο Αμπουελμάγκντ χρησιμοποίησε το ChatGPT για να οργανώσει τα επιχειρήματά του και να συντάξει μεγάλο μέρος των αιτήσεων, των ενστάσεων και των υπομνημάτων που κατέθεσε. Η ανώτατη δικαστής Σόνια Σοτομαγιόρ εξέδωσε τελικά απόφαση που τον δικαίωσε σε κρίσιμο στάδιο της υπόθεσης.
Ο ίδιος υπολογίζει ότι με τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης απέφυγε νομικά έξοδα περίπου 97.000 δολαρίων.
Όπως εξήγησε, τα αγγλικά δεν είναι η μητρική του γλώσσα και η AI τον βοήθησε να παρουσιάσει με πιο κατανοητό και δομημένο τρόπο τα πραγματικά περιστατικά και τις θέσεις του ενώπιον του δικαστηρίου.
Σχεδόν διπλασιάστηκαν όσοι προσφεύγουν χωρίς δικηγόρο
Η περίπτωση αυτή δεν αποτελεί εξαίρεση. Η χρήση εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης φαίνεται ότι έχει συμβάλει καταλυτικά στην αύξηση των πολιτών που καταθέτουν προσφυγές και αγωγές χωρίς νομική εκπροσώπηση.
Σύμφωνα με μελέτη ερευνητών του ΜΙΤ και του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας, περισσότεροι από 39.000 πολίτες προσέφυγαν χωρίς δικηγόρο στα ομοσπονδιακά δικαστήρια των ΗΠΑ μέσα σε διάστημα δώδεκα μηνών.
Πριν από την κυκλοφορία του ChatGPT, το 2022, οι λεγόμενες καταθέσεις «pro se» ανέρχονταν κατά μέσο όρο σε περίπου 19.700 τον χρόνο.
Μέσα σε λίγα χρόνια, δηλαδή, ο αριθμός τους σχεδόν διπλασιάστηκε.
Σε μια περίοδο 180 ημερών, από τα τέλη του 2024 έως τις αρχές του 2025, οι καταθέσεις πολιτών χωρίς δικηγόρο αυξήθηκαν κατά 158% σε σύγκριση με τα επίπεδα που καταγράφονταν πριν από την ευρεία διάδοση της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η πραγματική αύξηση ενδέχεται να είναι ακόμη μεγαλύτερη στα πολιτειακά και τοπικά δικαστήρια, όπου εκδικάζονται συνήθως μικρότερες και λιγότερο σύνθετες διαφορές.
Η AI κάνει τη νομική γλώσσα προσιτή
Μέχρι πρόσφατα, ένας πολίτης που ήθελε να προσφύγει μόνος του στη Δικαιοσύνη έπρεπε να αναζητήσει υποδείγματα σε ιστοσελίδες νομικής αυτοβοήθειας ή να προσπαθήσει να κατανοήσει περίπλοκους δικονομικούς κανόνες.
Σήμερα μπορεί να εισαγάγει σε ένα μοντέλο Τεχνητής Νοημοσύνης τα πραγματικά περιστατικά μιας εργατικής διαφοράς, ενός τραυματισμού, μιας οικογενειακής υπόθεσης ή μιας εμπορικής διαφωνίας και να λάβει μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα ένα οργανωμένο προσχέδιο.
Η AI μπορεί να βοηθήσει:
- στην ταξινόμηση των πραγματικών περιστατικών,
- στη διαμόρφωση της βασικής νομικής επιχειρηματολογίας,
- στην απλοποίηση της νομικής γλώσσας,
- στη σύνταξη προσχεδίων αιτήσεων και υπομνημάτων,
- στην προετοιμασία των ερωτημάτων που θα τεθούν σε έναν δικηγόρο.
Νομικοί οργανισμοί στις ΗΠΑ αναγνωρίζουν ότι πολλοί πολίτες εμφανίζονται πλέον καλύτερα προετοιμασμένοι στην πρώτη συνάντηση με τον δικηγόρο τους, επειδή έχουν ήδη πραγματοποιήσει μια αρχική έρευνα με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Ο μεγάλος κίνδυνος των ανύπαρκτων αποφάσεων
Η χρήση της AI στη Δικαιοσύνη, ωστόσο, κρύβει σοβαρούς κινδύνους.
Τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης μπορούν να παράγουν πληροφορίες που φαίνονται απολύτως αξιόπιστες, αλλά είναι λανθασμένες ή ακόμη και εντελώς κατασκευασμένες. Πρόκειται για το φαινόμενο που έχει επικρατήσει να ονομάζεται «παραισθήσεις» των μοντέλων.
Σε νομικά κείμενα αυτό μπορεί να σημαίνει:
- παραπομπές σε αποφάσεις που δεν υπάρχουν,
- λανθασμένη απόδοση νομοθετικών διατάξεων,
- επινόηση ονομάτων δικαστών ή δικαστηρίων,
- χρήση καταργημένων νόμων,
- ανακριβή παρουσίαση προηγούμενων υποθέσεων.
Ακόμη και μεγάλες δικηγορικές εταιρείες έχουν πέσει στην παγίδα. Η Sullivan & Cromwell αναγκάστηκε να ζητήσει συγγνώμη από ομοσπονδιακό δικαστή, όταν σε δικόγραφό της εντοπίστηκαν ανακριβείς παραπομπές που είχαν δημιουργηθεί με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης.
Σύμφωνα με καταγραφή σχετικών υποθέσεων, Αμερικανοί δικαστές έχουν επιβάλει κυρώσεις σε δικηγόρους τουλάχιστον 155 φορές μέσα σε τρία χρόνια για χρήση ανακριβών ή ανύπαρκτων στοιχείων που παρήχθησαν από AI.
Τα δικαστήρια κινδυνεύουν να πνιγούν στα δικόγραφα
Το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα είναι ο όγκος των καταθέσεων.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη επιτρέπει σε έναν πολίτη να δημιουργεί δεκάδες αιτήσεις, ενστάσεις και υπομνήματα μέσα σε ελάχιστο χρόνο. Κάθε έγγραφο, όμως, πρέπει να παραληφθεί, να ελεγχθεί και να αξιολογηθεί από δικαστικούς υπαλλήλους και δικαστές.
Έτσι, ένα εργαλείο που διευκολύνει την πρόσβαση στη Δικαιοσύνη μπορεί παράλληλα να οδηγήσει σε:
- υπερφόρτωση των πινακίων,
- αύξηση των καθυστερήσεων,
- πολλαπλασιασμό αβάσιμων ή επαναλαμβανόμενων αιτημάτων,
- μεγαλύτερη πίεση στους δικαστικούς λειτουργούς,
- δυσκολότερο εντοπισμό των πραγματικά επείγουσων υποθέσεων.
Στην υπόθεση του Αμπουελμάγκντ, για παράδειγμα, οι δύο πρώην σύζυγοι δημιούργησαν δεκάδες δικαστικές καταθέσεις ο ένας εναντίον του άλλου. Καθεμία από αυτές έπρεπε να εξεταστεί ξεχωριστά από τον αρμόδιο δικαστή.
Απειλούνται δικηγόροι και υπηρεσίες νομικής αυτοβοήθειας;
Η νέα πραγματικότητα επηρεάζει ήδη επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην παροχή τυποποιημένων νομικών υπηρεσιών.
Η LegalZoom, μία από τις μεγαλύτερες πλατφόρμες νομικής αυτοβοήθειας στις ΗΠΑ, έχει αναγνωρίσει επισήμως την Τεχνητή Νοημοσύνη ως πιθανή απειλή για το επιχειρηματικό της μοντέλο.
Όταν ένα σύστημα AI μπορεί να παράγει δωρεάν ή με πολύ χαμηλό κόστος ένα πρώτο σχέδιο σύμβασης, αίτησης ή εξώδικης επιστολής, οι παραδοσιακές ηλεκτρονικές υπηρεσίες νομικών υποδειγμάτων βρίσκονται αντιμέτωπες με έναν πανίσχυρο ανταγωνιστή.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι δικηγόροι θα καταστούν περιττοί. Αντίθετα, η νέα πραγματικότητα μπορεί να μετατοπίσει τον ρόλο τους από την απλή σύνταξη εγγράφων στον έλεγχο, στη στρατηγική, στη διαπραγμάτευση και στην εκπροσώπηση σε σύνθετες υποθέσεις.
Εργαλείο υποστήριξης, όχι υποκατάστατο δικηγόρου
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στον εκδημοκρατισμό της πρόσβασης στη Δικαιοσύνη. Μπορεί να βοηθήσει πολίτες που δεν έχουν οικονομική δυνατότητα, ανθρώπους που δεν γνωρίζουν καλά τη γλώσσα ή πρόσωπα που δυσκολεύονται να κατανοήσουν την περίπλοκη νομική ορολογία.
Δεν μπορεί, όμως, να αξιολογήσει πάντα σωστά τις αποδείξεις, να εγγυηθεί την ακρίβεια της νομολογίας ή να αναλάβει την ευθύνη μιας λανθασμένης νομικής συμβουλής.
Το κρίσιμο ζήτημα για τα επόμενα χρόνια θα είναι η δημιουργία σαφών κανόνων: πότε και πώς επιτρέπεται η χρήση της AI, ποιος έχει την ευθύνη για τα στοιχεία που κατατίθενται και με ποιον τρόπο τα δικαστήρια θα προστατεύονται από μαζικές, ανακριβείς ή αυτοματοποιημένες προσφυγές.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη άνοιξε ήδη την πόρτα των δικαστηρίων. Το ερώτημα πλέον δεν είναι εάν θα χρησιμοποιείται στη Δικαιοσύνη, αλλά ποιος θα ελέγχει τη χρήση της και ποιος θα πληρώνει το τίμημα των λαθών της.
Πηγή πληροφοριών: Capital.gr