Η Κομισιόν ενέκρινε το μεγαλύτερο μέχρι σήμερα εθνικό σχέδιο – Ενεργειακές αναβαθμίσεις, 2.800 κοινωνικές κατοικίες, ηλεκτρικά οχήματα και νέες μεταφορές, αλλά οι πολίτες πρέπει ακόμη να περιμένουν τις επιμέρους προσκλήσεις
Το «πράσινο φως» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής άνοιξε έναν νέο κύκλο χρηματοδότησης για τη στέγαση, την ενέργεια και τις μεταφορές στην Ελλάδα, συνολικού ύψους 4,77 δισ. ευρώ έως το 2032. Η κυβέρνηση αποτιμά το ευρύτερο πακέτο σε 5,3 δισ. ευρώ, συνυπολογίζοντας τον ΦΠΑ, όμως το ποσό του εγκεκριμένου Κοινωνικού Σχεδίου για το Κλίμα είναι συγκεκριμένο: 3,58 δισ. ευρώ θα προέλθουν από το ευρωπαϊκό Ταμείο και 1,19 δισ. ευρώ από εθνική συμμετοχή.
Πρόκειται για το πέμπτο και μεγαλύτερο εθνικό σχέδιο που έχει εγκριθεί μέχρι σήμερα στο πλαίσιο του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα. Αφορά παρεμβάσεις σε κατοικίες, πολύ μικρές επιχειρήσεις, κοινωνική στέγαση, δημόσιες συγκοινωνίες και ιδιωτικές μετακινήσεις.
Η έγκριση, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι άνοιξαν αυτομάτως οι αιτήσεις για τους πολίτες. Κάθε μέτρο θα χρειαστεί τη δική του πρόσκληση, τα οριστικά εισοδηματικά και κοινωνικά κριτήρια, πλατφόρμα υποβολής και χρονοδιάγραμμα. Η ίδια η Κομισιόν αναφέρει ότι η Ελλάδα θα μπορέσει να ζητήσει την πρώτη πληρωμή το πρώτο τρίμηνο του 2027, αφού έχει αρχίσει η υλοποίηση και έχουν παρουσιαστεί τα πρώτα αποτελέσματα.
Οι μεγάλες παρεμβάσεις στις κατοικίες
Το μεγαλύτερο τμήμα του σχεδίου, περίπου 2,91 δισ. ευρώ, κατευθύνεται στα κτίρια. Προβλέπονται ενεργειακές αναβαθμίσεις 62.000 κατοικιών, με συνολικό προϋπολογισμό περίπου 1,75 δισ. ευρώ, καθώς και εγκατάσταση τουλάχιστον 200.000 αντλιών θερμότητας και ηλιακών συστημάτων που θα αντικαταστήσουν παλιό εξοπλισμό ορυκτών καυσίμων.
Στο συγκεκριμένο σημείο υπάρχει απόκλιση μεταξύ της ελληνικής κυβερνητικής ανακοίνωσης και της επίσημης ευρωπαϊκής σύνοψης. Η Αθήνα αναφέρεται σε 280.000 αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες, ενώ η Κομισιόν καταγράφει τουλάχιστον 200.000 ενεργειακά αποδοτικές συσκευές. Ο ακριβής αριθμός και η κατανομή τους θα πρέπει να αποτυπωθούν στις τελικές προσκλήσεις.
Παράλληλα σχεδιάζεται δωρεάν έκδοση Πιστοποιητικών Ενεργειακής Απόδοσης για περίπου 200.000 ευάλωτα νοικοκυριά, η δημιουργία Μητρώου Ενεργειακής Στήριξης και δεκατριών κέντρων εξυπηρέτησης – ενός σε κάθε Περιφέρεια – για δωρεάν ενημέρωση νοικοκυριών και πολύ μικρών επιχειρήσεων.
Για τις επιχειρήσεις, η εγκεκριμένη ευρωπαϊκή σύνοψη προβλέπει 396 εκατ. ευρώ για ενεργειακές παρεμβάσεις σε περίπου 9.350 πολύ μικρές επιχειρήσεις, ιδίως σε κλάδους με υψηλό ενεργειακό κόστος. Και εδώ ο αριθμός διαφέρει από τις περίπου 12.000 επιχειρήσεις που αναφέρει το κυβερνητικό χρονοδιάγραμμα για τη δράση που προετοιμάζεται εντός του 2026.
Οι 2.800 κοινωνικές κατοικίες
Στη στέγαση προβλέπεται επένδυση 487,5 εκατ. ευρώ για συνολικά 2.800 κοινωνικές κατοικίες. Οι 2.350 θα κατασκευαστούν σε κτίρια μηδενικών εκπομπών, σε πρώην στρατόπεδα στην Αττική, στη Θεσσαλονίκη και στην Πάτρα. Άλλες 450 κατοικίες θα προκύψουν από τη μετατροπή δημόσιων κτιρίων.
Οι κατοικίες υπολογίζεται ότι θα εξυπηρετήσουν περίπου 11.500 ανθρώπους με χαμηλό μίσθωμα. Τα κριτήρια παραχώρησης, η διάρκεια των μισθώσεων και η διαδικασία επιλογής δεν έχουν ακόμη ανακοινωθεί οριστικά.
Επιπλέον, 226,6 εκατ. ευρώ θα διατεθούν για την ανακαίνιση 15 δημόσιων φοιτητικών εστιών σε δέκα πανεπιστήμια, με στόχο τη βελτίωση της στέγασης περίπου 5.930 φοιτητών.
Επίδομα θέρμανσης και κοινωνικό leasing
Από το 2027 προβλέπεται πρόσθετη ετήσια ενίσχυση έως 100 ευρώ για περίπου 780.000 δικαιούχους του επιδόματος θέρμανσης, έως και το 2032. Το μέτρο σχεδιάζεται ως ανάχωμα στις αυξημένες επιβαρύνσεις που μπορεί να προκαλέσει η νέα ευρωπαϊκή αγορά δικαιωμάτων εκπομπών για τα καύσιμα κτιρίων και οδικών μεταφορών, το ETS2, το οποίο αναμένεται να τεθεί σε πλήρη λειτουργία το 2028.
Στις ιδιωτικές μετακινήσεις ξεχωρίζει το «κοινωνικό leasing» ηλεκτρικών αυτοκινήτων για 15.000 μεταφορικά ευάλωτα νοικοκυριά, με προϋπολογισμό 165,3 εκατ. ευρώ. Η κυβερνητική εξειδίκευση προβλέπει μίσθωση τεσσάρων ετών και μηνιαίο κόστος έως 150 ευρώ, όμως οι τελικοί όροι, τα επιλέξιμα μοντέλα και τα εισοδηματικά όρια θα οριστικοποιηθούν στην πρόσκληση.
Προβλέπεται ακόμη 100% επιδότηση για ηλεκτρικά αμαξίδια, mobility scooters και hand bikes για 13.200 άτομα με αναπηρία, καθώς και στήριξη περίπου 15.550 πολύ μικρών επιχειρήσεων για αγορά ή μίσθωση οχημάτων χαμηλών ή μηδενικών εκπομπών.
Λεωφορεία, μετρό και μεταφορές κατά παραγγελία
Στις δημόσιες μεταφορές περιλαμβάνονται 211 νέα ηλεκτρικά λεωφορεία για Αθήνα και Θεσσαλονίκη, η αναβάθμιση δέκα συρμών της Γραμμής 1 του Μετρό και η αγορά δώδεκα νέων συρμών για τις Γραμμές 2 και 3.
Παράλληλα προβλέπονται παρεμβάσεις προσβασιμότητας σε 33 σιδηροδρομικούς και 65 σταθμούς του Μετρό, νέα λεωφορεία μηδενικών εκπομπών για τη μεταφορά έως 11.000 μαθητών με αναπηρία και υπηρεσίες «μεταφοράς κατά παραγγελία» για αγροτικές, ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές. Στο σχέδιο εντάσσεται επίσης η δημιουργία 4.400 δημοσίως προσβάσιμων σημείων φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων.
Τι σημαίνει για την Εύβοια
Για την Εύβοια, οι δράσεις με άμεσο δυνητικό ενδιαφέρον είναι τα νέα «Εξοικονομώ», η αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης, οι ενισχύσεις πολύ μικρών επιχειρήσεων, το κοινωνικό leasing, οι δημόσιοι φορτιστές και οι μεταφορές κατά παραγγελία σε περιοχές με ανεπαρκή συγκοινωνιακή κάλυψη.
Μέχρι στιγμής, όμως, δεν έχει ανακοινωθεί πόσοι πόροι, πόσοι δικαιούχοι ή πόσα σημεία φόρτισης θα κατανεμηθούν ειδικά στην Εύβοια. Ούτε περιλαμβάνεται το νησί στις κατονομαζόμενες περιοχές κατασκευής των 2.350 νέων κοινωνικών κατοικιών. Η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας θα αποκτήσει ένα από τα δεκατρία κέντρα εξυπηρέτησης, αλλά δεν έχει γνωστοποιηθεί ακόμη η έδρα του.
Το σχέδιο είναι μεγάλο και οι ανάγκες ακόμη μεγαλύτερες. Η πραγματική του αξία δεν θα κριθεί στην έγκριση των Βρυξελλών ούτε στους τίτλους των 5,3 δισ. ευρώ. Θα κριθεί από το πόσο γρήγορα θα ανοίξουν οι προσκλήσεις, αν οι όροι θα επιτρέψουν πράγματι στα ευάλωτα νοικοκυριά να συμμετάσχουν χωρίς υψηλή ίδια χρηματοδότηση και αν οι πόροι θα φτάσουν και στην περιφέρεια, αντί να μείνουν συγκεντρωμένοι στα δύο μεγάλα αστικά κέντρα.