Θετική γνωμοδότηση για τις κατεδαφίσεις ενώ οι δίκες εκκρεμούν – Η ίδια η εταιρεία δήλωσε ότι στόχος της είναι επιχειρηματικό πάρκο εφοδιαστικής αλυσίδας
Η πιο αποκαλυπτική στιγμή στη συνεδρίαση της Επιτροπής Περιβάλλοντος της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας δεν ήρθε από τους κατοίκους ούτε από την αντιπολίτευση. Ήρθε από την ίδια την ΑΓΕΤ ΗΡΑΚΛΗΣ.
Απαντώντας στις επίμονες ερωτήσεις για το τι θα ακολουθήσει μετά την κατεδάφιση του παλιού τσιμεντάδικου στο Μικρό Βαθύ Αυλίδας, η εκπρόσωπος της εταιρείας το είπε καθαρά: «οι βλέψεις της εταιρείας είναι ανάπτυξη επιχειρηματικού πάρκου εφοδιαστικής αλυσίδας».
Η φράση αυτή αλλάζει ολόκληρο το πολιτικό βάρος της υπόθεσης. Διότι η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων που συζητήθηκε την Παρασκευή 28 Αυγούστου 2026 παρουσιάζεται ως σχέδιο «αποκατάστασης» του χώρου μετά την οριστική παύση του εργοστασίου. Όμως πίσω από την αποκατάσταση υπάρχει ήδη δηλωμένος αναπτυξιακός προσανατολισμός: logistics.
Η κατεδάφιση, επομένως, δεν εξετάζεται σε κενό αέρος. Είναι το πρώτο και απολύτως αναγκαίο βήμα για να δημιουργηθεί ένα νέο, καθαρό πεδίο πάνω στο οποίο θα διεκδικηθεί η επόμενη χρήση της έκτασης.
Θετική γνώμη κατά πλειοψηφία – όχι τελική άδεια
Η Επιτροπή Περιβάλλοντος γνωμοδότησε κατά πλειοψηφία θετικά για τη ΜΠΕ. Η απόφαση, ωστόσο, δεν αποτελεί από μόνη της άδεια κατεδάφισης ούτε εγκρίνει αυτομάτως πάρκο logistics. Η τελική περιβαλλοντική απόφαση ανήκει στο υπουργείο Περιβάλλοντος, ενώ απαιτούνται και τα επόμενα διοικητικά βήματα, οι άδειες και η αντιμετώπιση των δικαστικών εκκρεμοτήτων.
Αυτό όμως δεν κάνει τη γνωμοδότηση αδιάφορη. Η Περιφέρεια προσθέτει ένα θετικό διοικητικό χαρτί στον φάκελο της εταιρείας, σε μια υπόθεση όπου κάθε γνωμοδότηση, κάθε προέγκριση και κάθε παράλειψη διαμορφώνει το έδαφος για την επόμενη απόφαση.
Η συνεδρίαση πραγματοποιήθηκε στην Κάρυστο, εκατοντάδες χιλιόμετρα οδικής διαδρομής από την Αυλίδα, παρότι υπήρχε δυνατότητα υβριδικής συμμετοχής και ζωντανής παρακολούθησης. Η επιλογή του τόπου προκάλεσε δικαιολογημένες αντιδράσεις: το κρίσιμο περιβαλλοντικό θέμα της Αυλίδας συζητήθηκε μακριά από την κοινωνία που θα ζήσει τις συνέπειές του.
Πάνω από 120 κατασκευές, 19 με εκρηκτικά
Στη συνεδρίαση περιγράφηκε ένα έργο μεγάλης κλίμακας: αποξήλωση εξοπλισμού και κατεδάφιση περισσότερων από 120 κτισμάτων και κατασκευών, με ελεγχόμενη χρήση εκρηκτικών σε 19 από αυτά. Θα ακολουθήσει διαχείριση τεράστιων ποσοτήτων υλικών κατεδάφισης, ανακύκλωση όπου είναι εφικτό και διαμόρφωση του εδάφους.
Η εταιρεία και οι μελετητές της υποστήριξαν ότι ειδική διερεύνηση για έδαφος, υπέδαφος και υπόγεια νερά δεν εντόπισε σημερινό περιβαλλοντικό κίνδυνο ούτε κίνδυνο που να προκύπτει από τις εργασίες κατεδάφισης. Στη δημόσια συνεδρίαση, όμως, δεν παρουσιάστηκαν αναλυτικά οι θέσεις δειγματοληψίας, οι τιμές των μετρήσεων και η σύγκρισή τους με συγκεκριμένα όρια.
Και εδώ βρίσκεται το πρώτο ουσιαστικό κενό δημόσιας λογοδοσίας: σε μια βαριά βιομηχανική εγκατάσταση δεκαετιών, δίπλα στη θάλασσα και σε μια ήδη επιβαρυμένη περιοχή, δεν αρκεί η διαβεβαίωση ότι «δεν υπάρχει κίνδυνος». Η κοινωνία δικαιούται να δει τα πρωτογενή δεδομένα για έδαφος, υπόγεια νερά, θαλάσσια ιζήματα, βαρέα μέταλλα, πετρελαϊκούς υδρογονάνθρακες και τυχόν επικίνδυνα δομικά υλικά.
Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί ρύπανση που αποκρύπτεται. Σημαίνει ότι η πλήρης τεκμηρίωση πρέπει να είναι δημόσια, αναγνώσιμη και ελέγξιμη πριν από την έναρξη μιας μη αναστρέψιμης επέμβασης.
Το σχέδιο του 2021 δεν εξαφανίστηκε
Η συζήτηση για logistics δεν εμφανίστηκε ξαφνικά τον Αύγουστο του 2026. Τον Νοέμβριο του 2021 το υπουργείο Περιβάλλοντος είχε προεγκρίνει την εκπόνηση Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου για Επιχειρηματικό Πάρκο Ειδικού Τύπου Εφοδιαστικής Αλυσίδας σε έκταση περίπου 249 στρεμμάτων της ΑΓΕΤ.
Στο πλαίσιο εκείνου του σχεδιασμού δεν αναφέρονταν μόνο αποθήκες. Οι προβλεπόμενες κατηγορίες χρήσεων περιλάμβαναν εγκαταστάσεις logistics, αποθήκευση, μεταποίηση χαμηλής και μέσης όχλησης, υποδομές μεταφορών, εγκαταστάσεις ανακύκλωσης, επεξεργασία αποβλήτων, συνεργεία, γραφεία και πρατήρια καυσίμων.
Η προέγκριση ενός πολεοδομικού σχεδίου δεν αποτελεί άδεια για όλες αυτές τις δραστηριότητες. Αποκαλύπτει, όμως, το εύρος των χρήσεων που έχουν τεθεί στο τραπέζι. Και η παραδοχή της εταιρείας στη συνεδρίαση του 2026 δείχνει ότι η κατεύθυνση προς την εφοδιαστική αλυσίδα δεν είναι παλιό, εγκαταλελειμμένο σενάριο.
Η ΑΓΕΤ επισήμανε ότι η παλαιότερη προέγκριση δεν δεσμεύει νομικά τη μελλοντική αξιοποίηση της έκτασης. Ακριβώς γι’ αυτό απαιτείται ακόμη μεγαλύτερη καθαρότητα. Αν ούτε το logistics είναι δεσμευτικό, τότε ποιο είναι το οριστικό σχέδιο; Ποιες δραστηριότητες αποκλείονται; Ποια θα είναι η κυκλοφοριακή, λιμενική, περιβαλλοντική και κοινωνική επιβάρυνση;
Οι δίκες που δεν έχουν τελειώσει
Πάνω από τη διαδικασία κρέμεται και μια ανοιχτή δικαστική μάχη. Κάτοικοι και φορείς έχουν προσφύγει για την προστασία του βιομηχανικού συγκροτήματος, για την πολεοδομική προέγκριση και για την προέγκριση κατεδάφισης. Σύμφωνα με όσα εκτέθηκαν από τη νομική εκπροσώπηση των προσφευγόντων, υπάρχουν εκκρεμείς διαδικασίες τόσο στο Συμβούλιο της Επικρατείας όσο και στο Διοικητικό Εφετείο Πειραιά.
Το 2023 χαρακτηρίστηκαν ως μνημεία τρία κυλινδρικά σιλό του 1964 και ένα συνοδό κτίριο. Η τύχη του υπόλοιπου συγκροτήματος παραμένει αντικείμενο αντιδικίας.
Μάλιστα, στην αρχή της συζήτησης ο πρόεδρος της Επιτροπής ανέφερε ότι υπάρχει απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας για τη διατήρηση των μνημείων. Ο δικηγόρος των κατοίκων τον διόρθωσε: τέτοια απόφαση του ΣτΕ δεν έχει ακόμη εκδοθεί· υπάρχει η διοικητική απόφαση του υπουργείου Πολιτισμού. Ο πρόεδρος ανασκεύασε, παραδεχόμενος ότι δεν είχε δει δικαστική απόφαση.
Το περιστατικό δεν είναι λεπτομέρεια. Όταν μια Επιτροπή καλείται να γνωμοδοτήσει για κατεδαφίσεις τέτοιας έκτασης, οφείλει να γνωρίζει με ακρίβεια ποια δικαστική υπόθεση έχει κριθεί, ποια εκκρεμεί και ποια διοικητική πράξη τελεί υπό αμφισβήτηση.
Αρχαία Αυλίδα: όχι φόντο για μια μακέτα
Το πρώην εργοστάσιο δεν βρίσκεται σε έναν οποιονδήποτε βιομηχανικό θύλακα. Βρίσκεται δίπλα στον αρχαιολογικό χώρο της Αυλίδας, σε έναν τόπο με εξαιρετικά ισχυρό ιστορικό και συμβολικό φορτίο.
Οι υποστηρικτές της κατεδάφισης θεωρούν ότι η απομάκρυνση του βιομηχανικού όγκου θα απελευθερώσει οπτικά και λειτουργικά τον αρχαιολογικό χώρο. Είναι σοβαρό επιχείρημα. Εξίσου σοβαρό, όμως, είναι το ερώτημα τι θα πάρει τη θέση των κτιρίων: ένας δημόσια προσβάσιμος χώρος πρασίνου και πολιτισμού ή ένα νέο παραγωγικό και διαμετακομιστικό τοπίο με φορτηγά, αποθήκες και λιμενικές λειτουργίες;
Η πρόταση που διατυπώνεται τοπικά για μητροπολιτικό πάρκο, συνδεδεμένο με την αρχαιολογική Αυλίδα, δεν μπορεί να απορρίπτεται ως ρομαντική πολυτέλεια. Είναι μια διαφορετική στρατηγική για τη γη, την ιστορία και την οικονομία της περιοχής. Χρειάζεται να συγκριθεί δημόσια, με πραγματικά δεδομένα κόστους και οφέλους, απέναντι στο ιδιωτικό σχέδιο logistics.
Η τοπική συναίνεση δεν είναι λευκή επιταγή
Στην τοπική συζήτηση αποτυπώνεται μια κρίσιμη διάκριση: άλλο η απομάκρυνση επικίνδυνων ή εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων και άλλο η αποδοχή της επόμενης χρήσης. Η θετική στάση προς την κατεδάφιση, όπου εκφράζεται, συνοδεύεται από όρους για τη διατήρηση των χαρακτηρισμένων μνημείων, την απομάκρυνση του μεταφορικού ιμάντα και –κυρίως– την απόρριψη ενός πάρκου χαμηλής ή μέσης όχλησης.
Όποιος επιχειρεί να μετατρέψει το «ναι στην αποκατάσταση» σε «ναι σε οτιδήποτε ακολουθήσει» παραποιεί τη θέση της κοινωνίας.
Πέντε απαντήσεις πριν από οποιαδήποτε μη αναστρέψιμη πράξη
Πριν δοθεί η τελική περιβαλλοντική έγκριση και πριν πέσει το πρώτο κτίριο, οι αρμόδιες αρχές οφείλουν να απαντήσουν δημόσια:
- Ποια είναι τα πλήρη αποτελέσματα των ελέγχων σε έδαφος, υπόγεια νερά και παράκτιο περιβάλλον;
- Ποιο είναι το δεσμευτικό σχέδιο για τη μελλοντική χρήση και ποιες δραστηριότητες αποκλείονται ρητά;
- Πώς επηρεάζουν τις άδειες οι εκκρεμείς δικαστικές διαδικασίες για κατεδαφίσεις, μνημεία και πολεοδομικό σχεδιασμό;
- Πώς θα προστατευθούν στην πράξη τα τέσσερα χαρακτηρισμένα μνημεία κατά τις κατεδαφίσεις με εκρηκτικά;
- Ποια εναλλακτική αξιολόγηση έγινε για δημόσιο πάρκο, πολιτισμό και σύνδεση με τον αρχαιολογικό χώρο;
Η Αυλίδα δεν χρειάζεται άλλη μία διαδικασία όπου οι κρίσιμες αποφάσεις σπάνε σε μικρά διοικητικά κομμάτια: πρώτα η κατεδάφιση, μετά η χρήση γης, ύστερα οι υποδομές και στο τέλος οι επιπτώσεις. Έτσι η κοινωνία καλείται κάθε φορά να συζητά μόνο το επόμενο βήμα, ενώ η συνολική κατεύθυνση έχει ήδη χαραχθεί.
Η αποκατάσταση ενός παλιού τσιμεντάδικου μπορεί να είναι περιβαλλοντική αναγκαιότητα. Δεν μπορεί, όμως, να λειτουργήσει ως λευκή σελίδα πάνω στην οποία θα γραφτεί εκ των υστέρων οποιαδήποτε χρήση. Από τη στιγμή που η ίδια η εταιρεία δηλώνει στόχο logistics, η δημόσια διοίκηση οφείλει να κρίνει το σύνολο του σχεδίου – όχι μόνο τα μπάζα που θα μείνουν όταν σβήσουν οι εκρήξεις.