Χρηματοδοτημένο από το 2019, κρίσιμο για επιτήρηση/ασφάλεια/μεταναστευτικές ροές. Έξι–επτά χρόνια μετά, το “ηλεκτρονικό μάτι” δεν λειτουργεί – και ο ορίζοντας πάει… 2028.
Η κυβέρνηση της ΝΔ σηκώνει καθημερινά τη σημαία της ασφάλειας και της φύλαξης των θαλάσσιων συνόρων. Όμως υπάρχει ένα απλό τεστ αξιοπιστίας: τα κρίσιμα εργαλεία υπάρχουν στην πράξη ή μόνο ως εξαγγελίες; Στο Εθνικό Σύστημα Ολοκληρωμένης Θαλάσσιας Επιτήρησης (ΕΣΟΘΕ), η απάντηση είναι πολιτικά άβολη: το έργο παρουσιάζεται ως “κλειδί”, αλλά στο πεδίο το αποτέλεσμα παραμένει μηδενικό.
Η αντίφαση που δεν κρύβεται
Το ΕΣΟΘΕ δεν είναι “ένα έργο ακόμα”. Είναι το σύστημα που θα έδινε 24/7 επίγνωση της κατάστασης στη θάλασσα, ενοποιημένη επιχειρησιακή εικόνα, έγκαιρη προειδοποίηση, καλύτερη ασφάλεια ναυσιπλοΐας, εντοπισμό παραβατικότητας και πιο αποτελεσματική διαχείριση μεταναστευτικών ροών. Με απλά λόγια: το “ηλεκτρονικό μάτι” που κάνει την επιτήρηση σύγχρονη, μετρήσιμη και λιγότερο τυφλή.
Κι όμως, χρόνια μετά, το σύστημα που θα έπρεπε να αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της θαλάσσιας επιτήρησης παραμένει ανενεργό. Αυτό σημαίνει ότι η χώρα συνεχίζει να στηρίζεται σε αποσπασματικά μέσα και ανθρώπινη υπερεργασία, αντί για μια ενιαία εικόνα σε πραγματικό χρόνο. Και όταν μιλάμε για σύνορα, η διαφορά μεταξύ “αποσπασματικά” και “ολοκληρωμένα” δεν είναι θεωρία· είναι ρίσκο.
Χρηματοδοτημένο από το 2019 — αλλά χωρίς αποτέλεσμα
Η ουσία είναι απλή: το ΕΣΟΘΕ παρουσιάστηκε ως ώριμο και χρηματοδοτημένο ήδη από το 2019. Προκηρύχθηκε με μεγάλο προϋπολογισμό και με σαφές χρονοδιάγραμμα παράδοσης “36 μήνες από την υπογραφή σύμβασης”. Άρα, το ελάχιστο αναμενόμενο, σε μια κυβέρνηση που μιλά διαρκώς για προτεραιότητα στα σύνορα, ήταν να έχει κλείσει την ανάθεση και να τρέχει η υλοποίηση.
Αντί γι’ αυτό, το έργο σέρνεται επί χρόνια — και το κρίσιμο δεν είναι τεχνικό. Είναι πολιτικό. Γιατί μια προτεραιότητα εθνικής σημασίας δεν κρίνεται από το πόσο ωραία περιγράφεται σε παρουσιάσεις, αλλά από το αν παραδίδεται και λειτουργεί. Όταν δεν λειτουργεί, η ρητορική περί “ισχυρής φύλαξης” μένει μετέωρη.
«Ούτε μέχρι το 2028» – η ομολογία μέσα στο ίδιο το χρονοδιάγραμμα
Ακόμα κι αν κάποιος προσπεράσει τις καθυστερήσεις και σταθεί μόνο στο τυπικό: όταν ένα έργο απαιτεί 36 μήνες από την υπογραφή σύμβασης, αλλά η υπογραφή δεν έχει γίνει εδώ και χρόνια, τότε ο ορίζοντας μετατίθεται αναγκαστικά προς το 2028 και μετά. Δεν είναι προπαγάνδα· είναι αριθμητική του ίδιου του μοντέλου υλοποίησης.
Κι εδώ βρίσκεται το πολιτικό παράδοξο: την ώρα που η κυβέρνηση μιλά για “θωράκιση συνόρων”, παραδέχεται στην πράξη ότι το βασικό εργαλείο ολοκληρωμένης επιτήρησης δεν θα υπάρχει εγκαίρως. Άρα τι ακριβώς μετράει ως “θωράκιση”; Οι εξαγγελίες ή η λειτουργία;
Ερωτήματα
Ποιος είναι ο συγκεκριμένος λόγος που ένα έργο τέτοιας βαρύτητας δεν απέδωσε αποτέλεσμα επί έξι–επτά χρόνια; Πόσες φορές μετακινήθηκε το χρονοδιάγραμμα και ποιος υπέγραψε τις μετακινήσεις; Ποιο είναι το πραγματικό στάδιο του διαγωνισμού και ποια είναι τα ορόσημα από εδώ και πέρα; Υπήρξε ενδιάμεσο επιχειρησιακό σχέδιο κάλυψης του κενού ή απλώς “βγάζουμε τη δουλειά όπως μπορούμε”; Και τέλος: ποιος αναλαμβάνει την πολιτική ευθύνη για το κενό επιτήρησης που αφήνει πίσω του ένα ανενεργό ΕΣΟΘΕ;
Τα σύνορα δεν φυλάσσονται με δελτία τύπου· φυλάσσονται με συστήματα που δουλεύουν. Όταν το “ηλεκτρονικό μάτι” δεν λειτουργεί, όλη η ρητορική περί ασφάλειας είναι μισή. Και όταν ο πήχης μετατίθεται στο 2028, δεν μιλάμε για “καθυστέρηση”· μιλάμε για αποτυχία υλοποίησης. Η ασφάλεια δεν είναι αφήγημα – είναι αποτέλεσμα.
«Γραμμή άμυνας»
Θα πουν ότι το ΕΣΟΘΕ είναι έργο υψηλής τεχνολογίας και εθνικής ασφάλειας, άρα απαιτεί αυστηρές προδιαγραφές, ελέγχους και “σφιχτό” διαγωνισμό, ώστε να μην υπάρξουν αστοχίες ή τρύπες. Θα προσθέσουν ότι η πορεία επηρεάστηκε από νομικές/διαγωνιστικές εμπλοκές, ενστάσεις και διαδικαστικές απαιτήσεις, και ότι προτίμησαν να θωρακίσουν τον φάκελο για να μη χαθούν κονδύλια ή καταπέσει η διαδικασία.
Θα επιμείνουν επίσης ότι η επιτήρηση δεν είναι “μηδέν”, γιατί ήδη αξιοποιούνται τα υπάρχοντα μέσα του Λιμενικού, έχουν γίνει επιχειρησιακές ενισχύσεις, αναβαθμίσεις, προμήθειες και συνεργασίες, και ότι η δημόσια κριτική εργαλειοποιεί ένα έργο που πρέπει να ολοκληρωθεί σωστά, όχι απλώς γρήγορα. Και στο τέλος θα κλείσουν με το γνωστό: στόχος είναι ένα σύστημα αξιόπιστο και διαλειτουργικό, όχι “κορδέλα”.
«Γραμμή επίθεσης»
Η απάντηση σε όλα αυτά είναι μία: περιγράφουν δυσκολίες, αλλά δεν απαντούν στο βασικό ερώτημα της πολιτικής ευθύνης. Αν μια “προτεραιότητα” χρειάζεται έξι–επτά χρόνια χωρίς λειτουργικό αποτέλεσμα, τότε δεν μιλάμε για θωράκιση διαδικασίας· μιλάμε για αδράνεια και αποτυχία διοίκησης. Και το επιχείρημα “υπήρξαν προσφυγές” δεν ακυρώνει την ευθύνη διαχείρισης: ορόσημα, εναλλακτικές, διορθώσεις, πίεση χρόνου, δημόσια λογοδοσία.
Το δεύτερο κενό είναι επιχειρησιακό: άλλο μεμονωμένα μέσα και άλλο ολοκληρωμένο σύστημα. Αν τα υπάρχοντα μέσα αρκούσαν, δεν θα παρουσιάζατε το ΕΣΟΘΕ ως έργο-κλειδί. Άρα το ίδιο το αφήγημα της κυβέρνησης παραδέχεται ότι υπάρχει κενό — και το κενό μεγαλώνει όταν ο ορίζοντας πάει στο 2028. Συμπέρασμα: πολλά λόγια για φύλαξη θαλάσσιων συνόρων, αλλά το βασικό εργαλείο παραμένει ανενεργό. Στην ασφάλεια, αυτό δεν λέγεται “διαχείριση”. Λέγεται αποτυχία.
Συνοδευτικό Fact-Box
ΕΣΟΘΕ – Εθνικό Σύστημα Ολοκληρωμένης Θαλάσσιας Επιτήρησης
- Χρηματοδότηση/ΠΔΕ: 62.000.000 €
- Έναρξη χρηματοδότησης: 2019
- Κωδικός εναρίθμου: 2019ΣΕ15000002
- Διαγωνισμός: 04/2020 (κλειστός διεθνής, δύο φάσεων)
- Ημερομηνία προκήρυξης: 30/06/2020
- Χρόνος υλοποίησης: 36 μήνες από υπογραφή σύμβασης
- Κατάσταση (πολιτική αναφορά/δημόσια τοποθέτηση): μη υλοποίηση έως σήμερα – ορίζοντας μετά το 2028