Η φράση του Ντόναλντ Τραμπ για την Κούβα —ότι μπορεί «είτε να την απελευθερώσει είτε να την πάρει»— δεν ήταν μια απλή προκλητική αποστροφή. Ήταν μια ωμή ομολογία αυτοκρατορικής νοοτροπίας, μιας πολιτικής αντίληψης που βλέπει χώρες ως οικόπεδα, λαούς ως αντικείμενα διαχείρισης και τη γεωπολιτική ως προσωπικό παιχνίδι ισχύος.
Για όσους επένδυσαν πολιτικά και ηθικά στην επιστροφή του Τραμπ ως ανάχωμα απέναντι στο διεφθαρμένο, πολεμοκάπηλο και αποσυντεθειμένο κατεστημένο των Δημοκρατικών, η σημερινή εικόνα είναι πικρή: ο άνθρωπος που παρουσιάστηκε ως λύση, κινδυνεύει να καταγραφεί ως το πιο κραυγαλέο σύμπτωμα της ίδιας της παρακμής που υποσχέθηκε ότι θα ανατρέψει.
Η αυταπάτη της «αντισυστημικής» σωτηρίας
Πολλοί είδαν στον Τραμπ μια πολιτική αντεπίθεση απέναντι σε ένα σύστημα που διέλυσε κοινωνίες, αποσταθεροποίησε χώρες και μετέτρεψε την πολιτική σε μηχανισμό επιβολής, διαφθοράς και πολιτισμικής αποσύνθεσης.
Η προσδοκία ήταν σαφής: λιγότερος ιδεολογικός ολοκληρωτισμός, λιγότερη γεωπολιτική τρέλα, περισσότερη εθνική κυριαρχία, περισσότερη τάξη.
Όμως η πολιτική δεν κρίνεται από μύθους και προσωπολατρίες. Κρίνεται από αποτελέσματα. Και το πρόβλημα αρχίζει ακριβώς εκεί: όταν ο υποτιθέμενος τιμωρός του συστήματος αρχίζει να αναπαράγει την ίδια αλαζονεία, την ίδια αυθαιρεσία και την ίδια επικίνδυνη αίσθηση αυτοκρατορικής ασυλίας που υποτίθεται ότι πολεμούσε.
Echo chamber, αμετροέπεια και στρατηγική απορρύθμιση
Ο Τραμπ δείχνει όλο και περισσότερο εγκλωβισμένος σε ένα περιβάλλον αυλοκολάκων, φόβου και πολιτικής κολακείας.
Γύρω του δεν φαίνεται να υπάρχουν πρόσωπα με βούληση να του θέσουν όρια, να του υποδείξουν λάθη ή να τον συγκρατήσουν από την αμετροέπεια.
Έτσι εξηγείται και η εικόνα ενός προέδρου που δεν λειτουργεί ως ηγέτης μεγάλης δύναμης, αλλά συχνά ως παράγοντας αστάθειας:
- με εμπρηστικές δηλώσεις χωρίς στρατηγικό βάθος,
- με παλινωδίες που διαταράσσουν διεθνείς σχέσεις χωρίς καθαρό όφελος,
- με αντιφάσεις που φθείρουν και το δικό του αφήγημα και το κύρος των ΗΠΑ.
Το αποτέλεσμα είναι ένας πρόεδρος που μοιάζει να κυβερνά μέσα σε θάλαμο αντήχησης: κάθε υπερβολή βαφτίζεται «δύναμη», κάθε παρόρμηση «στρατηγική» και κάθε επικίνδυνη αστοχία «μαγκιά».
Όταν η υπερδύναμη εμφανίζει ρωγμές
Το πιο ανησυχητικό δεν είναι μόνο ο Τραμπ ως πρόσωπο. Είναι τι αποκαλύπτει η περίπτωσή του για την ίδια τη Δύση.
Για πρώτη φορά τόσο έντονα, οι ΗΠΑ μοιάζουν να χάνουν την εικόνα της αδιαμφισβήτητης ισχύος. Η Δύση εμφανίζεται βαθιά διχασμένη, η αμερικανική ισχύς λιγότερο συμπαγής και η αυτοκρατορική βεβαιότητα λιγότερο πειστική.
Η ρητορική του Τραμπ δεν θεραπεύει αυτή την κρίση. Την οξύνει.
Δεν παράγει σταθερότητα, αλλά θόρυβο.
Δεν παράγει στρατηγική, αλλά επιδείνωση.
Δεν εμπνέει εμπιστοσύνη, αλλά αμηχανία για το ποιος τελικά κυβερνά, με ποια κριτήρια και προς όφελος ποιων.
Κάπως έτσι, ο άνθρωπος που πουλήθηκε ως «επιστροφή στην ισχύ» κινδυνεύει να μείνει στην ιστορία ως ο χρυσοποίκιλτος επιταχυντής της φθοράς.
Ο Τραμπ δεν είναι πια η απάντηση στην κρίση της Δύσης. Είναι η πιο θορυβώδης, κιτς και επικίνδυνη επιβεβαίωσή της: μια πορτοκαλί, χρυσοποίκιλτη ταφόπλακα πάνω από το μνήμα ενός κόσμου που νόμιζε πως θα σωθεί από έναν τηλεοπτικό αυτοκράτορα και ξύπνησε μπροστά στον γελωτοποιό της παρακμής του.