Από τη ντομάτα μέχρι το λεμόνι, η ακρίβεια δεν χτυπά απλώς τον πάγκο — χτυπά το δικαίωμα του κόσμου να τρώει αξιοπρεπώς
Η λαϊκή αγορά ήταν κάποτε το τελευταίο αποκούμπι της καθημερινής οικογένειας. Ο χώρος όπου ο συνταξιούχος, ο εργαζόμενος, ο άνεργος, η μάνα με τα λίγα, μπορούσαν ακόμη να γεμίσουν μια σακούλα χωρίς να νιώσουν ότι μπαίνουν σε οικονομική περιπέτεια. Σήμερα, αυτό το αποκούμπι μετατρέπεται σε σκηνικό κοινωνικής πίεσης και οικονομικής εξόντωσης.
Οι αυξήσεις που καταγράφονται σε βασικά προϊόντα δεν είναι απλώς «ανατιμήσεις». Είναι ωμή υποβάθμιση της καθημερινής διαβίωσης. Όταν η ντομάτα, το κολοκύθι, το κουνουπίδι, η μελιτζάνα, το μπρόκολο και τα λεμόνια απομακρύνονται από το εισόδημα του μέσου νοικοκυριού, τότε δεν μιλάμε για μια πρόσκαιρη ανωμαλία της αγοράς. Μιλάμε για κοινωνική ασφυξία.
Ο πάγκος έγινε καθρέφτης της κρίσης
Στις λαϊκές δεν αποτυπώνεται μόνο η τιμή του προϊόντος. Αποτυπώνεται η αποτυχία μιας ολόκληρης οικονομικής πραγματικότητας να προστατεύσει τα στοιχειώδη. Ο καταναλωτής βλέπει κάθε εβδομάδα τα ίδια προϊόντα ακριβότερα. Όχι πολυτέλειες — τα βασικά. Εκείνα που μπαίνουν καθημερινά στο τραπέζι.
Και το χειρότερο είναι πως η ακρίβεια έχει πάψει πια να προκαλεί μόνο αγανάκτηση. Προκαλεί φόβο. Γιατί όταν οι πολίτες δηλώνουν ότι «σε λίγο δεν θα μπορούν να πάρουν τα απαραίτητα», η κοινωνία έχει ήδη περάσει από το στάδιο της δυσφορίας στο στάδιο της ανασφάλειας.
Ο παραγωγός δεν είναι απέναντι — είναι κι αυτός στριμωγμένος
Η εύκολη απάντηση θα ήταν να στοχοποιηθεί ο πάγκος. Όμως το ρεπορτάζ δείχνει καθαρά πως και ο παραγωγός βρίσκεται μέσα στην ίδια μυλόπετρα. Κόστος καυσίμων, ρεύμα, λιπάσματα, μεταφορές, ελλείψεις προϊόντων, εποχικότητα, θερμοκήπια: όλα συνθλίβουν την αλυσίδα πριν το προϊόν φτάσει στον καταναλωτή.
Αυτό ακριβώς κάνει την κατάσταση ακόμη πιο επικίνδυνη. Δεν έχουμε απέναντί μας μια απλή στρέβλωση τιμών. Έχουμε μια δομική πίεση που στραγγαλίζει και αυτόν που αγοράζει και αυτόν που παράγει. Κι όταν και οι δύο άκρες της αγοράς ασφυκτιούν, τότε το πρόβλημα δεν είναι επιμέρους. Είναι συνολικό, βαθύ και πολιτικό.
Η ακρίβεια δεν είναι φυσικό φαινόμενο
Κάθε φορά που η αγορά εκρήγνυται, ξεκινά η γνωστή αφήγηση: διεθνής κρίση, πόλεμος, ενέργεια, έλλειψη, αλυσίδα εφοδιασμού. Όλα αυτά ασφαλώς παίζουν ρόλο. Αλλά δεν αρκούν ως μόνιμο άλλοθι. Διότι σε μια σοβαρή πολιτεία, η επίκληση των διεθνών συνθηκών δεν μπορεί να είναι το μοναδικό επιχείρημα, την ώρα που ο πολίτης μετρά κέρματα για να αγοράσει σαλάτα.
Η ακρίβεια στα τρόφιμα δεν είναι απλώς οικονομικός δείκτης. Είναι μέτρο πολιτικής ανεπάρκειας. Είναι η στιγμή που η κρίση μπαίνει στο σπίτι, στο τραπέζι, στο πιάτο. Και όταν το πιάτο μικραίνει, δεν φταίνε μόνο οι «παγκόσμιες εξελίξεις». Φταίει και η απουσία ουσιαστικής προστασίας της κοινωνίας.
Όταν η λαϊκή αγορά παύει να είναι λαϊκή, τότε κάτι πολύ σοβαρό έχει σπάσει στον κοινωνικό ιστό. Γιατί δεν είναι απλώς οι τιμές που ανεβαίνουν. Είναι η αξιοπρέπεια που συμπιέζεται, η καθημερινότητα που εξευτελίζεται και η αίσθηση ότι ακόμη και τα πιο απλά αγαθά γίνονται σιγά-σιγά απαγορευμένα. Κι αυτό δεν είναι αγορά. Είναι προειδοποίηση.