Δεν έκλεισε απλώς ένας χώρος ταφής. Κατέρρευσε ένα μοντέλο σιωπής, αδιαφάνειας και διοικητικής ασυδοσίας που για χρόνια αντιμετώπιζε την Άρτα σαν βολική πίσω αυλή.
Όταν η υπόθεση έφτασε στις Βρυξέλλες, το παιχνίδι άλλαξε: η Κομισιόν υπενθύμισε το αυτονόητο, ότι η ταφή ανεπεξέργαστων αποβλήτων απαγορεύεται, και λίγο μετά ήρθε η απόφαση για μεταφροντίδα και οριστική παύση λειτουργίας του ΧΥΤΥ Βλαχέρνας. Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο τι έκλεισε, αλλά ποιοι άφησαν να φτάσει η υπόθεση ως εδώ.
Η ερώτηση του ευρωβουλευτή του ΠΑΣΟΚ Σάκη Αρναούτογλου προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν ήταν μια τυπική κοινοβουλευτική κίνηση. Ήταν η στιγμή που μια τοπική καταγγελία μετατράπηκε σε ευρωπαϊκό ζήτημα, εκθέτοντας μια διαχείριση απορριμμάτων που, σύμφωνα με τις καταγγελίες των δήμων της Π.Ε. Άρτας, λειτουργούσε στα όρια της θεσμικής πρόκλησης.
Και όταν στις 11 Μαρτίου η Κομισιόν απάντησε ότι η ταφή μη επεξεργασμένων αποβλήτων απαγορεύεται ρητά από το ευρωπαϊκό δίκαιο, το μήνυμα ήταν καθαρό. Η Αθήνα δεν μπορούσε πλέον να κρύβεται πίσω από υπηρεσιακές σιωπές, διοικητικές υπεκφυγές και το γνωστό «δεν γνωρίζαμε». Λίγες εβδομάδες μετά, ο ΧΥΤΥ Βλαχέρνας πήρε τον δρόμο για το οριστικό λουκέτο.
Η ερώτηση που τίναξε τη σκόνη από το χαλί
Ο Σάκης Αρναούτογλου έβαλε στο τραπέζι ένα ζήτημα που πολλοί θα ήθελαν να μείνει θαμμένο μαζί με τα σκουπίδια. Η μεταφορά απορριμμάτων από την Κέρκυρα στη Βλαχέρνα, σε έναν χώρο που αδειοδοτείται για επεξεργασμένο υπόλειμμα, άνοιξε ένα βαρύ θεσμικό μέτωπο.
Οι καταγγελίες ήταν συγκεκριμένες: όχι μόνο έλλειψη διαφάνειας, αλλά και σοβαρές υπόνοιες ότι στον χώρο κατέληγαν σύμμεικτα ή και ανεπεξέργαστα απορρίμματα. Δηλαδή, όχι ένα απλό διοικητικό μπέρδεμα, αλλά μια ενδεχόμενη πρακτική που ακουμπά ευθέως τον πυρήνα της περιβαλλοντικής νομιμότητας.
Η Κομισιόν μίλησε τη γλώσσα του νόμου
Η απάντηση της Επιτρόπου Περιβάλλοντος δεν άφησε περιθώρια για παρερμηνείες. Πριν από την υγειονομική ταφή απαιτείται επεξεργασία, διαλογή και συμμόρφωση με τους κανόνες του ενωσιακού δικαίου. Η ταφή ανεπεξέργαστων αποβλήτων απαγορεύεται. Τελεία.
Και μαζί με αυτή την υπενθύμιση ήρθε και το πιο ενοχλητικό για την κυβέρνηση σκέλος: η Επιτροπή έχει ήδη κινήσει διαδικασία επί παραβάσει κατά της Ελλάδας για αντίστοιχες πρακτικές. Εκεί ακριβώς άναψαν τα «κόκκινα φώτα». Όχι επειδή ξαφνικά κάποιοι ανακάλυψαν την περιβαλλοντική ευαισθησία, αλλά επειδή η ευρωπαϊκή εποπτεία έχει κόστος, πολιτικό και οικονομικό.
Το λουκέτο δεν ήρθε από μόνο του
Λίγο αργότερα, ο ΑΣΔΣΑ Ηπείρου ενέκρινε τη μελέτη μεταφροντίδας του ΧΥΤΥ Βλαχέρνας, ανοίγοντας τον δρόμο για την οριστική παύση λειτουργίας και την περιβαλλοντική αποκατάσταση της περιοχής. Επισήμως, πρόκειται για μια αναγκαία περιβαλλοντική εξέλιξη. Πολιτικά όμως, η αλληλουχία των γεγονότων λέει πολύ περισσότερα.
Πρώτα η ερώτηση. Μετά η απάντηση της Κομισιόν. Και ύστερα το λουκέτο. Κανείς ίσως δεν θα ομολογήσει δημόσια ότι ο φόβος νέας ευρωπαϊκής εμπλοκής και προστίμων λειτούργησε ως επιταχυντής. Όμως στην πολιτική, συχνά οι αποφάσεις αποκαλύπτουν την αλήθεια πριν το κάνουν οι δηλώσεις.
Η Βλαχέρνα δεν έκλεισε επειδή ξαφνικά το κράτος απέκτησε συνείδηση. Έκλεισε όταν η υπόθεση ξέφυγε από τα στενά όρια της τοπικής διαχείρισης και έφτασε εκεί όπου οι δικαιολογίες δεν αρκούν: στην Ευρώπη, στη νομιμότητα, στην απειλή λογαριασμού.
Και αυτό είναι το πιο βαρύ πολιτικό συμπέρασμα: αν χρειάστηκε η Κομισιόν για να γίνει το αυτονόητο στην Άρτα, τότε το πρόβλημα δεν ήταν μόνο τα απορρίμματα. Ήταν το ίδιο το σύστημα που για χρόνια επέτρεπε να στοιβάζονται, μαζί με τα σκουπίδια, και η ευθύνη.