Δεκαέξι χρόνια μετά, η τραγωδία της Σταδίου δεν είναι απλώς μια μαύρη επέτειος. Είναι υπενθύμιση για το πού μπορεί να οδηγήσει ο φανατισμός όταν ντύνεται “κοινωνική οργή”.
Στις 5 Μαΐου 2010, η Ελλάδα βρισκόταν στην αρχή της μνημονιακής περιπέτειας. Η χώρα έμπαινε σε μια εποχή σκληρών αποφάσεων, κοινωνικής ανασφάλειας, πολιτικής έντασης και βαθιάς σύγκρουσης για την πορεία της μέσα στην Ευρώπη και το ευρώ.
Ήταν η ημέρα των μεγάλων διαδηλώσεων κατά του πρώτου μνημονίου. Μια ημέρα κατά την οποία η αγωνία μιας κοινωνίας μετατράπηκε, σε ορισμένα σημεία, σε ανεξέλεγκτη οργή. Και μέσα σε εκείνο το κλίμα, στο υποκατάστημα της Marfin στη Σταδίου, γράφτηκε μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.
Εκεί έχασαν τη ζωή τους τρεις εργαζόμενοι: η Αγγελική Παπαθανασοπούλου, 32 ετών και έγκυος τεσσάρων μηνών, ο Επαμεινώνδας Τσάκαλης, 36 ετών, και η Παρασκευή Ζούλια, 35 ετών. Βρίσκονταν στη δουλειά τους. Δεν ήταν σύμβολα εξουσίας. Δεν ήταν πολιτικοί αντίπαλοι κανενός. Ήταν άνθρωποι που εργάζονταν και πλήρωσαν με τη ζωή τους το γεγονός ότι κάποιοι αποφάσισαν πως είχαν δικαίωμα να τιμωρούν.
Σύμφωνα με τις καταγεγραμμένες περιγραφές της υπόθεσης, άτομα με καλυμμένα χαρακτηριστικά έσπασαν τη γυάλινη πρόσοψη και πέταξαν στο εσωτερικό της τράπεζας μολότοφ και εύφλεκτο υλικό, προκαλώντας πυρκαγιά ενώ μέσα βρίσκονταν εργαζόμενοι. Οι περισσότεροι κατάφεραν να διαφύγουν ή να διασωθούν, όμως οι τρεις εγκλωβίστηκαν και πέθαναν από ασφυξία.
Η βία δεν ήταν «αγώνας». Ήταν έγκλημα
Η τραγωδία της Marfin δεν μπορεί να χωρέσει σε εύκολα συνθήματα. Δεν εξαγνίζεται από καμία πολιτική διαφωνία, από κανένα αντιμνημονιακό πάθος, από καμία δήθεν «λαϊκή αγανάκτηση».
Όταν η πολιτική αντιπαράθεση γίνεται απειλή για τη σωματική ακεραιότητα όποιου έχει διαφορετική άποψη, τότε δεν μιλάμε για δημοκρατία. Μιλάμε για εκτροπή. Όταν κάποιος κινδυνεύει επειδή εργάζεται, επειδή δεν απεργεί, επειδή δεν φωνάζει το ίδιο σύνθημα με τον όχλο, τότε η κοινωνία έχει ήδη περάσει μια επικίνδυνη γραμμή.
Η Ελλάδα εκείνης της περιόδου γνώρισε την οργή, αλλά και τον λαϊκισμό. Γνώρισε την αγωνία, αλλά και τη δηλητηρίαση του δημόσιου λόγου. Γνώρισε τη διαμαρτυρία, αλλά και τη νοοτροπία ότι όποιος διαφωνεί είναι εχθρός.
Και η Marfin ήταν το αποτρόπαιο αποτέλεσμα αυτής της τύφλωσης.
Οι νεκροί της Σταδίου ζητούν μνήμη και δικαιοσύνη
Δεκαέξι χρόνια μετά, η πληγή παραμένει ανοιχτή. Οι φυσικοί δράστες της εμπρηστικής επίθεσης δεν έχουν οδηγηθεί σε τελεσίδικη τιμωρία για τους θανάτους εκείνης της ημέρας, ενώ η υπόθεση έχει μείνει στη συλλογική μνήμη ως ένα ατιμώρητο έγκλημα.
Κάθε χρόνο, η αναφορά στα ονόματα των θυμάτων δεν είναι τυπικό μνημόσυνο. Είναι πολιτική και ηθική υποχρέωση.
Αγγελική Παπαθανασοπούλου.
Επαμεινώνδας Τσάκαλης.
Παρασκευή Ζούλια.
Τρεις άνθρωποι που δεν πρέπει να γίνουν υποσημείωση της κρίσης. Τρεις εργαζόμενοι που δεν πρέπει να σκεπαστούν από τη λήθη, τις δικαιολογίες, τις ιδεολογικές υπεκφυγές και τη βολική σιωπή.
Η σωστή πλευρά της ιστορίας
Το 2010 η Ελλάδα βρέθηκε μπροστά σε ιστορικές επιλογές. Το ευρώ, η ευρωπαϊκή πορεία, η θέση της χώρας στον δυτικό κόσμο, το κράτος δικαίου και η δημοκρατική κανονικότητα δεν ήταν αφηρημένες έννοιες. Ήταν το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα αποφασιζόταν αν η χώρα θα μείνει όρθια ή αν θα παρασυρθεί σε ακόμη βαθύτερη περιπέτεια.
Μπορεί κανείς να ασκήσει κριτική στα μνημόνια. Μπορεί να διαφωνήσει με πολιτικές, πρόσωπα, κυβερνήσεις, επιλογές. Αυτό είναι δημοκρατία.
Αλλά δεν μπορεί να βαφτίζει την τυφλή βία «αντίσταση». Δεν μπορεί να κάνει πως δεν είδε το αίμα. Δεν μπορεί να ξεχνά ότι κάποιοι άνθρωποι δολοφονήθηκαν επειδή κάποιοι άλλοι θεώρησαν ότι η πολιτική τους οργή τούς έδινε άδεια να κάψουν.
Η Marfin δεν είναι μόνο παρελθόν. Είναι προειδοποίηση.
Όταν ο φανατισμός γίνεται κριτήριο πολιτικής ηθικής, όταν ο λαϊκισμός μετατρέπεται σε κοινωνικό δηλητήριο, όταν η βία παρουσιάζεται ως δήθεν δικαιοσύνη, τότε η δημοκρατία απειλείται από μέσα.
Γι’ αυτό η 5η Μαΐου δεν πρέπει να ξεχαστεί.
Όχι για να διχάζει.
Αλλά για να θυμίζει.
Ότι καμία ιδεολογία, καμία οργή, κανένα σύνθημα και κανένα πολιτικό πάθος δεν αξίζει περισσότερο από την ανθρώπινη ζωή.
Αιωνία τους η μνήμη.