Από τη νύχτα της καταστροφής έως την αθωωτική απόφαση — η μνήμη των ανθρώπων που χάθηκαν παραμένει το βαρύτερο κεφάλαιο της υπόθεσης
Ήταν Αύγουστος του 2020, όταν η Εύβοια βρέθηκε αντιμέτωπη με μία από τις πιο βαριές φυσικές καταστροφές της νεότερης ιστορίας της. Τα ξημερώματα της 9ης Αυγούστου, έντονη κακοκαιρία έπληξε περιοχές των Δήμων Διρφύων – Μεσσαπίων και Χαλκιδέων, με επίκεντρο περιοχές όπως τα Πολιτικά, το Λευκαντί, το Βασιλικό, τα Ψαχνά, το Μπούρτζι και την Αμφιθέα. Το νερό κατέβηκε με ορμή, δρόμοι μετατράπηκαν σε χειμάρρους, σπίτια πλημμύρισαν, περιουσίες καταστράφηκαν και ολόκληρες οικογένειες βρέθηκαν μέσα σε λίγες ώρες μπροστά στο αδιανόητο.
Ο απολογισμός ήταν τραγικός: οκτώ άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Ανάμεσά τους και ένα βρέφος οκτώ μηνών, γεγονός που σημάδεψε βαθιά τη συλλογική μνήμη της Εύβοιας. Δεν ήταν μόνο οι αριθμοί. Ήταν άνθρωποι. Ήταν γονείς, παππούδες, συγγενείς, γείτονες, πρόσωπα μιας τοπικής κοινωνίας που ξύπνησε εκείνο το πρωί και δεν ήταν ποτέ ξανά η ίδια.
Οι ζημιές ήταν τεράστιες. Χιλιάδες σπίτια και περιουσίες επλήγησαν, ενώ στα δημοσιεύματα της περιόδου και στα μεταγενέστερα δικαστικά ρεπορτάζ γίνεται αναφορά σε περίπου 2.500 κατοικίες που υπέστησαν ζημιές. Η πλημμύρα δεν άφησε πίσω της μόνο λάσπη και συντρίμμια. Άφησε φόβο, οργή, ερωτήματα και μια αίσθηση ότι η τοπική κοινωνία βρέθηκε απροστάτευτη μπροστά σε ένα ακραίο φαινόμενο.
Από την πρώτη στιγμή άνοιξε και το ζήτημα των ευθυνών. Όχι μόνο με την πολιτική ή διοικητική έννοια, αλλά και με τη δικαστική. Η Δικαιοσύνη κλήθηκε να εξετάσει αν υπήρξαν πράξεις ή παραλείψεις αρμοδίων προσώπων και υπηρεσιών που μπορούσαν να συνδεθούν ποινικά με την τραγωδία. Έτσι ξεκίνησε μια μακρά διαδικασία, η οποία έφερε στο προσκήνιο αιρετούς και υπηρεσιακούς παράγοντες της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας και των Δήμων που επλήγησαν.
Στο εδώλιο βρέθηκαν, μεταξύ άλλων, ο Περιφερειάρχης Στερεάς Ελλάδας Φάνης Σπανός, ο Αντιπεριφερειάρχης Γιώργος Κελαϊδίτης, η Δήμαρχος Χαλκιδέων Έλενα Βάκα, ο τότε Δήμαρχος Διρφύων – Μεσσαπίων Γιώργος Ψαθάς, καθώς και υπηρεσιακά στελέχη. Η υπόθεση έφτασε στο Μονομελές Εφετείο Εύβοιας, με βάση το κλητήριο θέσπισμα του Εισαγγελέα Εφετών. Δημοσιεύματα της περιόδου έκαναν αρχικά λόγο για 19 πρόσωπα που κλήθηκαν στο ακροατήριο, ενώ στα νεότερα τοπικά ρεπορτάζ για την τελική απόφαση αναφέρονται διαφορετικοί αριθμοί κατηγορουμένων, ανάλογα με το στάδιο και τη δικαστική αποτύπωση της υπόθεσης.
Η δίκη ξεκίνησε στις 13 Οκτωβρίου 2025. Ήταν μια διαδικασία με ιδιαίτερο βάρος, όχι μόνο επειδή αφορούσε πρόσωπα της αυτοδιοίκησης, αλλά κυρίως επειδή πίσω από κάθε δικογραφία υπήρχαν οικογένειες που πενθούσαν, άνθρωποι που έχασαν τα σπίτια τους και μια ολόκληρη περιοχή που ζητούσε απαντήσεις. Η διαδικασία συνεχίστηκε μετά από διακοπές, με καταθέσεις μαρτύρων, αγορεύσεις δικηγόρων και εξέταση των στοιχείων που είχαν συγκεντρωθεί.
Στο τέλος της ακροαματικής διαδικασίας, η Εισαγγελέας της έδρας πρότεινε την αθώωση όλων των κατηγορουμένων, εκτιμώντας ότι δεν στοιχειοθετείται ποινική ευθύνη για τα αδικήματα που τους αποδίδονταν. Το Δικαστήριο, με τη σημερινή του απόφαση, έκρινε αθώους τους κατηγορουμένους, κλείνοντας έτσι το ποινικό σκέλος της υπόθεσης με αθωωτική κρίση.
Η απόφαση αυτή έχει σαφές νομικό περιεχόμενο: το Δικαστήριο έκρινε ότι δεν αποδείχθηκε ποινική ευθύνη των προσώπων που κάθισαν στο εδώλιο. Αυτό όμως δεν σβήνει την τραγωδία. Δεν ακυρώνει τον πόνο των οικογενειών. Δεν μειώνει το βάρος εκείνης της νύχτας. Και κυρίως δεν πρέπει να οδηγήσει στη λήθη.
Γιατί η ιστορία των πλημμυρών του 2020 στην Εύβοια δεν είναι μόνο δικαστική υπόθεση. Είναι υπόθεση μνήμης. Είναι υπενθύμιση ότι πίσω από κάθε «ακραίο καιρικό φαινόμενο» υπάρχουν πραγματικές ζωές. Πίσω από κάθε αριθμό νεκρών υπάρχει ένα όνομα, ένα σπίτι, μια οικογένεια, μια απουσία που δεν αναπληρώνεται.
Η Εύβοια οφείλει να θυμάται εκείνους που χάθηκαν. Να θυμάται τα σπίτια που γέμισαν λάσπη. Να θυμάται τους ανθρώπους που σώθηκαν την τελευταία στιγμή. Να θυμάται και τα ερωτήματα που γεννήθηκαν τότε: για την πρόληψη, τα αντιπλημμυρικά έργα, την ετοιμότητα των μηχανισμών, την προστασία των οικισμών, την ευθύνη του κράτους απέναντι σε περιοχές που ζουν πια όλο και συχνότερα μέσα στην απειλή ακραίων φαινομένων.
Η Δικαιοσύνη αποφάσισε. Οι κατηγορούμενοι αθωώθηκαν.
Η μνήμη, όμως, δεν αθωώνει τη λήθη.
Και η Εύβοια, για να τιμήσει πραγματικά τους ανθρώπους που χάθηκαν, δεν πρέπει να περιοριστεί σε μια δικαστική κατάληξη. Πρέπει να κρατήσει ζωντανό το μάθημα εκείνης της καταστροφής: ότι η ανθρώπινη ζωή είναι πάνω από όλα, ότι η πρόληψη δεν είναι πολυτέλεια και ότι οι τραγωδίες δεν πρέπει να γίνονται απλώς επέτειοι. Πρέπει να γίνονται υποχρέωση.