Η UNESCO αναγνωρίζει ότι τα Γλυπτά είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς – Ισχυρή πλειοψηφία κρατών υπέρ της επανένωσης στο Μουσείο της Ακρόπολης
Μια ιδιαίτερα σημαντική διπλωματική και πολιτιστική εξέλιξη καταγράφηκε στη 25η Σύνοδο της Διακυβερνητικής Επιτροπής της UNESCO, όπου η πλειοψηφία των κρατών που συμμετείχαν εξέφρασε καθαρή στήριξη στο ελληνικό αίτημα για την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα.
Το πλέον ηχηρό στοιχείο, ωστόσο, ήρθε από την Τουρκία. Η Άγκυρα, συμμετέχοντας ως κράτος-παρατηρητής, επανέλαβε ότι δεν υπάρχει κανένα σουλτανικό έγγραφο ή αυθεντικό φιρμάνι που να νομιμοποιεί την απόσπαση των Γλυπτών από τον Παρθενώνα και τη μεταφορά τους στη Βρετανία από τον Λόρδο Έλγιν.
Με απλά λόγια, η Τουρκία αφαίρεσε από το βρετανικό αφήγημα ένα από τα βασικά του στηρίγματα: τον ισχυρισμό ότι η απομάκρυνση των Γλυπτών έγινε με νόμιμη άδεια της Οθωμανικής διοίκησης.
Η UNESCO βάζει καθαρότερα το ζήτημα: Δεν είναι απλά «εκθέματα» – είναι κομμάτι ταυτότητας
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και το τελικό κείμενο της σύστασης που υιοθετήθηκε από τη Διακυβερνητική Επιτροπή. Για πρώτη φορά, αναγνωρίζεται με τόσο καθαρό τρόπο ότι τα Γλυπτά του Παρθενώνα αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς και συνδέονται άρρηκτα με την ελληνική πολιτιστική ταυτότητα.
Η διατύπωση αυτή έχει ξεχωριστή σημασία, διότι μεταφέρει τη συζήτηση πέρα από το στενό μουσειακό ή νομικό επίπεδο. Δεν πρόκειται για μια απλή διαφορά μεταξύ δύο μουσείων. Πρόκειται για ένα ζήτημα ιστορικής δικαιοσύνης, πολιτιστικής ακεραιότητας και αποκατάστασης ενός μνημείου παγκόσμιας αξίας.
Η Επιτροπή κάλεσε το Ηνωμένο Βασίλειο να συνεργαστεί με την Ελλάδα για την εξεύρεση κοινά αποδεκτής λύσης, με στόχο την επανένωση των Γλυπτών και τη μόνιμη έκθεσή τους στο Μουσείο της Ακρόπολης.
Η απουσία φιρμανιού στο κέντρο της ελληνικής επιχειρηματολογίας
Η ελληνική πλευρά ανέδειξε εκ νέου τα βασικά επιχειρήματα που στηρίζουν το αίτημα της επιστροφής. Πρώτον, την απουσία αυθεντικού φιρμανιού ή άλλου σουλτανικού εγγράφου που να αποδεικνύει νόμιμη παραχώρηση. Δεύτερον, τον βίαιο χαρακτήρα της απόσπασης από το μνημείο. Τρίτον, τις φθορές που προκλήθηκαν στα Γλυπτά τόσο κατά την αφαίρεσή τους όσο και από μεταγενέστερες επεμβάσεις.
Παράλληλα, η Ελλάδα υπογράμμισε ότι η βρετανική επιμονή στη λογική του «δανεισμού» δεν μπορεί να αποτελέσει λύση. Δανεισμός σημαίνει έμμεση αναγνώριση κυριότητας του Βρετανικού Μουσείου. Η ελληνική θέση είναι διαφορετική: τα Γλυπτά δεν ζητούνται ως ξένο αντικείμενο προς προσωρινή έκθεση, αλλά ως αποσπασμένο τμήμα ενός ενιαίου μνημείου.
Διεθνής στήριξη απέναντι στο βρετανικό αδιέξοδο
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Συνόδου, υπέρ της ελληνικής θέσης τάχθηκαν, μεταξύ άλλων, η Ιταλία, η Κολομβία, η Βραζιλία, το Αζερμπαϊτζάν, η Κίνα, η Τσεχία, η Αίγυπτος, η Πολωνία, η Γουατεμάλα, η Μπουρκίνα Φάσο, η Λιβύη, η Κύπρος, η Τουρκία, το Μπαχρέιν, η Νιγηρία, ο Λίβανος, το Μεξικό και η Μαυριτανία.
Το επιχείρημα του Ηνωμένου Βασιλείου ότι το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο δεν επιτρέπει την επιστροφή των Γλυπτών κρίθηκε ανεπαρκές από σημαντικό αριθμό κρατών. Η πίεση πλέον δεν είναι μόνο ελληνική. Είναι διεθνής, θεσμική και πολιτιστική.
Η υπόθεση περνά στην επόμενη Σύνοδο
Η Διακυβερνητική Επιτροπή κάλεσε επίσης τον Γενικό Διευθυντή της UNESCO να συμβάλει στην πραγματοποίηση των αναγκαίων συναντήσεων μεταξύ Ελλάδας και Ηνωμένου Βασιλείου, ώστε να υπάρξει πρόοδος προς μια κοινά αποδεκτή λύση.
Το ζήτημα θα παραμείνει στην ατζέντα και της 26ης Συνόδου, γεγονός που δείχνει ότι η υπόθεση δεν κλείνει, αλλά αντιθέτως παραμένει ενεργή σε διεθνές επίπεδο.
Στην ελληνική αντιπροσωπεία συμμετείχαν ο Γενικός Γραμματέας Πολιτισμού του Υπουργείου Πολιτισμού Γεώργιος Διδασκάλου, ο Γενικός Διευθυντής του Μουσείου Ακρόπολης καθηγητής Νικόλαος Σταμπολίδης, η Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών Βασιλική Παπαγεωργίου, η Προϊσταμένη της Ειδικής Νομικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Εξωτερικών Άρτεμις Παπαθανασίου και ο Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στην UNESCO Γιώργος Κουμουτσάκος.
Η Βρετανία μπορεί να συνεχίζει να κρύβεται πίσω από νομικά προσχήματα και μουσειακές διατυπώσεις. Όμως το πολιτιστικό και ιστορικό επιχείρημα της Ελλάδας δυναμώνει.
Και όταν ακόμη και η Τουρκία δηλώνει ότι δεν υπάρχει φιρμάνι που να νομιμοποιεί την αρπαγή, τότε το βρετανικό αφήγημα δεν απλώς αμφισβητείται.
Καταρρέει.